Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου
«Το Καταφύγιο» της Jennifer Haley είναι ένα δυνατό έργο που αγγίζει θέματα ταυτότητας, ερευνά την επίδραση της τεχνολογίας στην καθημερινή μας ζωή με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, μιλά για το αίσθημα απομόνωσης σ’ έναν κόσμο που ο πολίτης νιώθει αφιλόξενο αλλά και για τις παράξενες στιγμές ευδαιμονίας που χαρίζει η ψηφιακή συνύπαρξη.
Ο Θεατρικός Οργανισμός Πρώτες Ύλες και ο σκηνοθέτης Χρίστος Λύγκας το παρουσίασαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα με την αρχή να γίνεται στο Θέατρο Art 63 ενώ ακολούθησαν παραστάσεις στο ιστορικό θέατρο «Πρόβα» όπου και το παρακολουθήσαμε.
Το μέλλον είναι τώρα
Τι συμβαίνει όταν η τεχνολογία ξεπερνά τη φαντασία και η ηθική χάνει το σώμα της; Το μέλλον είναι τώρα. Όλα όσα φανταζόμασταν μόλις λίγες δεκαετίες πριν ότι θα συμβούν στο μέλλον, είναι ήδη εδώ και τα ζούμε.
Επιτεύγματα που μοιάζουν με θαύματα, επαναστατικές τεχνολογικές εφαρμογές, τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική πληροφορική, επαυξημένη πραγματικότητα. Είναι έτοιμη η ανθρωπότητα να διαχειριστεί αυτά τα νέα εργαλεία για το καλό όλων; Ή μήπως όχι;
Το βραβευμένο έργο της Τζένιφερ Χέιλι, «Tο Καταφύγιο», έρχεται να αναμετρηθεί με τις πιο μύχιες σκέψεις μας, παρουσιάζοντας ένα μέλλον που μοιάζει τρομακτικά οικείο.
Είμαστε πράγματι «αόρατοι»;
Είναι άραγε τρομακτικό το παρελθόν ή αφόρητα κοντινό το μέλλον; Σε μια εποχή όπου ο φυσικός κόσμος έχει καταρρεύσει και η ανθρωπότητα καταφεύγει μαζικά στο «Nether» —μια εξελιγμένη μορφή του διαδικτύου που προσφέρει πλήρη αισθητηριακή εμπειρία— τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψευδαίσθησης θολώνουν οριστικά.
Η αίσθηση ότι είμαστε «αόρατοι» πίσω από μια οθόνη είναι συχνά ψευδαίσθηση, καθώς τα δεδομένα καταγράφονται και η ιχνηλάτηση είναι εφικτή. Η ταχύτητα επικοινωνίας δημιουργεί την αίσθηση στενών σχέσεων (π.χ. στα social media), οι οποίες όμως μπορεί να είναι επιφανειακές, διευκολύνοντας την «ψευδαίσθηση» της κοινωνικής σύνδεσης.
Εκεί, ο καθένας μπορεί να δημιουργήσει τη δική του πραγματικότητα, να επιλέξει ένα νέο σώμα και να ζήσει μια ζωή χωρίς συνέπειες.
Ένας ειδυλλιακός βικτωριανός κήπος
Όμως, στην πιο σκοτεινή γωνιά αυτού του ψηφιακού παραδείσου, υπάρχει το Καταφύγιο, ένας ειδυλλιακός βικτωριανός κήπος όπου επιφανείς χρήστες πληρώνουν αδρά για να διαπράξουν τις πιο αποτρόπαιες πράξεις, ικανοποιώντας εκστασιασμένοι ένστικτα που στον πραγματικό κόσμο θα τους οδηγούσαν στην απομόνωση.
Η ονειρική αίσθηση της παράστασης μεταφέρεται σε μια κατάσταση όπου τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας θολώνουν, προσφέροντας μια αίσθηση αιθερικού, μη πραγματικού ή σουρεαλιστικού, συνδεδεμένη με καλλιτεχνικές εμπειρίες που προκαλούν δέος.
Μια μονομαχία που κόβει την ανάσα
Η ιστορία ξετυλίγεται μέσα από μια καταιγιστική ανάκριση. Ένας αποφασισμένος ντετέκτιβ έρχεται αντιμέτωπος με τον δημιουργό αυτού του εικονικού κόσμου και έναν τακτικό «επισκέπτη» του, σε μια μονομαχία που κόβει την ανάσα. Είναι έγκλημα η κακοποίηση ενός ψηφιακού ειδώλου;
Μπορεί η φαντασία να δικαστεί; Ή μήπως ο ψηφιακός κόσμος είναι το τελευταίο καταφύγιο μιας «σπασμένης» ανθρωπότητας που προσπαθεί να δαμάσει τα τέρατά της μέσα σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον;
Στην απόκοσμη ομορφιά μιας άλλης εποχής
Με αισθητική που ακροβατεί ανάμεσα στην κλινική ψυχρότητα ενός αστυνομικού θρίλερ και την ονειρική, σχεδόν απόκοσμη ομορφιά μιας άλλης εποχής, το «Καταφύγιο» προκαλεί το κοινό να πάρει θέση. Μέσα από συνεχείς ανατροπές και αποκαλύψεις για την πραγματική ταυτότητα των ηρώων, το έργο εξερευνά τη μοναξιά, την απώλεια και τον κίνδυνο της οριστικής αποξένωσης.
Το «Καταφύγιο» μας καλεί να αναρωτηθούμε για το μέλλον των ανθρώπινων σχέσεων στην ψηφιακή εποχή, να κοιτάξουμε κατάματα τον καθρέφτη της οθόνης μας και να αναρωτηθούμε: Αν μπορούσες να κάνεις τα πάντα χωρίς να τιμωρηθείς, ποιος θα επέλεγες να είσαι;
Εξερευνώντας το όραμα
Εξερευνήστε το όραμα, τη φαντασία και την επιδέξια καλλιτεχνία που ενσωματώνονται στα προσεκτικά μελετημένα σχέδια των μεσαιωνικών αρχιτεκτόνων αλλά και καλλιτεχνών της εποχής μας. Η ηρωίδα είναι μια οντότητα, η οποία συμβολίζει τη γήινη τρικυμία, το κάλλος, τη νιότη και τα δάκρυα, συχνά συνδυαζόμενα με πένθος, πείσμα, μυστηριακές τελετές και ηδονικές υποσχέσεις.
Τα αντικείμενα επί σκηνής προσθέτουν χαρά, ενέργεια και φωτογένεια
που παραπέμπουν σε παιδική μνήμη, χειροποίητη φροντίδα και αυθεντική γλυκύτητα.
Σε ένα εικονικό βασίλειο
Η δημοφιλής θεατρική συγγραφέας Jennifer Haley θολώνει την πραγματικότητα σε ένα εικονικό βασίλειο. Αυτή η νέα μορφή διαδικτύου επιτρέπει σε οποιονδήποτε να έχει πρόσβαση σε ένα τεράστιο δίκτυο βασιλείων εικονικής πραγματικότητας.
Οι χρήστες μπορούν να συνδεθούν, να επιλέξουν μια ταυτότητα και να ικανοποιήσουν οποιαδήποτε επιθυμία. Ο ντετέκτιβ ανακρίνει μέλη ενός βασιλείου, εμβαθύνοντας στις συναισθηματικές συνέπειες των παικτών που διασκεδάζουν με τις πιο σκοτεινές επιθυμίες. Το έργο είναι ταυτόχρονα ένα ανατρεπτικό αστυνομικό δράμα και ένα στοιχειωτικό θρίλερ επιστημονικής φαντασίας.
Απευθύνεται μόνο σε ενήλικο κοινό, καθώς ασχολείται με την παιδοφιλία, τη σεξουαλική βία, την αυτοκτονία και άλλα ακατάλληλα θέματα.
Η πηγή της αληθινής τέχνης
Πρόσφατα η ηθοποιός Ντέμι Μουρ ως μέλος της κριτικής επιτροπής του φεστιβάλ των Καννών ερωτήθηκε για την τεχνητή νοημοσύνη. Η απάντησή της έχει βαρύνουσα σημασία:
«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι εδώ. Και έτσι, το να την πολεμήσουμε σημαίνει να δώσουμε μια μάχη που γνωρίζουμε (εκ των προτέρων) ότι θα χάσουμε. Επομένως, το να βρούμε τρόπους με τους οποίους μπορούμε να συνεργαστούμε μαζί της νομίζω ότι είναι μια πιο καλή λύση».
«Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει πραγματικά τίποτα να φοβηθούμε, γιατί αυτό που δεν μπορεί ποτέ να αντικαταστήσει είναι η πηγή της αληθινής τέχνης, η οποία προέρχεται από την ψυχή», πρόσθεσε η βραβευμένη ηθοποιός.
«Προέρχεται από το πνεύμα του καθενός και της καθεμίας από εμάς που καθόμαστε εδώ, από τον καθένα και την καθεμία από εμάς που δημιουργούμε κάθε μέρα. Και αυτό δεν μπορούν ποτέ να το αναδημιουργήσουν».
Συντελεστές και ηθοποιοί
Θα ξεχωρίσω τα υπέροχα εικαστικά του Λάσκαρη Βαλαβάνη και την εξαίσια μουσική της Καλλιόπης Μητροπούλου.
Έξοχοι συνεργάτες ενός εμπνευσμένου σκηνοθέτη – δημιουργού.
Εξαιρετική η μουσική επιμέλεια από τον Νίκο Τριβουλίδη καθώς και οι φωτισμοί από τη Νάσια Στουραΐτη με την ονειρική αίσθηση να εντείνεται από τις ημιφωτισμένες γωνιές και τα ξύλινα παιχνίδια που παρέπεμπαν σε άλλες εποχές.
Χρίστος Λύγκας, Γιώργος Κυριακόπουλος.
Μια παράσταση προσεγμένη μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια – σήμα κατατεθέν του Χρίστου Λύγκα. Τίποτα αφημένο στην τύχη του και συγχρόνως όλα αβίαστα, αλάνθαστα.
Μια θεατρική δουλειά εντυπωσιακή, κομψή και αγωνιώδης, μαγνητική. Με κάθε σκηνή της να μοιάζει με έργο τέχνης. Ένα υπέροχο καταφύγιο για το θέατρο.
•H παράσταση ήταν αφιερωμένη στη μνήμη της σπουδαίας μεταφράστριας Χριστίνας Μπάμπου Παγκουρέλη.
