Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Είτε ως πρίγκιπας της Γκουαστάλα, είτε ως Μενέλαος, είτε ως κυνηγός της «Διαβολογυναίκας», είτε ως Στάλιν, είτε ως τσεχοφικός ΄Αστροφ, είτε ως συγγραφέας, είτε ως ηθοποιός και σκηνοθέτης, ο Ακύλας Καραζήσης λαχταρά να δημιουργήσει και ιδιαιτέρως να δημιουργήσει απερίσπαστος, με ζήλο, με αφοσίωση. Στους ρόλους του είναι ο ορισμός της συμπυκνωμένης λιτότητας, η αξία της αφαίρεσης. Μπορεί να συνθέσει ένα χαρακτήρα μέσα από μια αξιοθαύμαστη δραματική οικονομία. Τον συνάντησα στο Εθνικό Θέατρο και συζητήσαμε, λίγο πριν μεταμορφωθεί σε ερωτευμένο κτητικό ηγεμόνα Έτορε Γκοντσάγκα.
Ως προσωπικότητα είναι άμεσος και ειλικρινής αλλά ταυτόχρονα απόκοσμα απόμακρος. Αφήνει ελάχιστες χαραμάδες. Προσπάθησα να αφουγκραστώ τη σκέψη του, τις απόψεις του, τις ιδέες του. Δεν ξέρω τι κατάφερα. Ο ίδιος δηλώνει καλών προθέσεων ανήθικος. Ευγενής, ήρεμος, με έντονο βλέμμα και αδρά χαρακτηριστικά. Άνθρωπος με αξίες αληθινές και εσωτερικές αρετές.
Ο Ακύλας Καραζήσης αναμφισβήτητα έχει πνευματικό ανάστημα, ισχυρό χαρακτήρα και επικεντρώνεται στο ουσιώδες της ζωής και της τέχνης. Διόλου τυχαίο ότι Ακύλας σημαίνει αετός. Άλλωστε ο αετός είναι το σύμβολο της δύναμης. Μου μίλησε για τον εμιγκρέ παππού του, τη Ρωσίδα γιαγιά του, τη Χιώτισσα μητέρα του, τον ζωγράφο πατέρα του και τη Θεσσαλονίκη των παιδικών του χρόνων. Οι συνεργασίες του είναι διακεκριμένες. Έχει δουλέψει με αξιόλογους σκηνοθέτες, Έλληνες και ξένους, μεταξύ αυτών οι Albrecht Hirche, Γιάννης Χουβαρδάς, Μιχαήλ Μαρμαρινός, Σταύρος Ντουφεξής, Ρούλα Πατεράκη, Πέρης Μιχαηλίδης, Βασίλης Παπαβασιλείου, H. Goebbels, K. Henkel, Marc von Henning. Συνοψίζοντας θα έλεγα πως η δύναμή του είναι το σκέπτεσθαι. Ίσως λοιπόν ο ορισμός που θα του ταίριαζε περισσότερο είναι μια γερή φιλοσοφική αρχή, αυτή του Καρτέσιου, που λέει: «Σκέπτομαι, άρα υπάρχω».
Σας παραδίδω τη συνέντευξη.
Nα μιλήσουμε για τον πρίγκιπα της Γκουαστάλα που υποδύεστε στην «Εμίλια Γκαλότι» του Γκότχολντ Έφρεμ Λέσινγκ σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά. Πώς τον είδατε εσείς; Εγώ νομίζω ότι είναι κατά κάποιον τρόπο ένας τύραννος, ένας ανήθικος αριστοκράτης, ο οποίος έχει αυτή την καμαρίλα πλάι του, που τον περιτριγυρίζει και του ικανοποιούν τα καπρίτσια σε όλα…
* Κάπως έτσι, όπως τον περιγράφετε. Δεν είναι ακριβώς βέβαια ένας τύραννος. Είναι μια σύγχρονη εκδοχή. Δεν είναι ο απόλυτος άρχων. Δεν διατάζει και γίνονται τα πάντα. Βλέπουμε ότι και ο σύμβουλος Μαρινέλι (σ.σ. Νίκος Κουρής) είναι υπόλογος. Δεν μπορεί να εγκληματήσει χωρίς να δώσει λόγο. Δηλαδή είμαστε σε μια πιο διαφωτισμένη μορφή ηγεμονίας. Οπωσδήποτε όμως είναι ένας άνθρωπος ο οποίος έχει μια εξουσία την οποία και καταχράται. Και την καταχράται βάζοντας τους άλλους να κάνουν τη βρώμικη δουλειά.
Θα μου πείτε πού γεννηθήκατε;
* Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη το 1957 και αυτό που θυμάμαι έντονα είναι τις ελληνικές πόλεις εκείνης της εποχής. Όπως ήταν και η Θεσσαλονίκη. Και πιο όμορφη και πιο ήσυχη πιθανώς και πολύ πιο φτωχή, πράγμα που ασφαλώς δεν το αντιλαμβανόμουνα τότε στην παιδική μου ηλικία. ‘Η το αντιλαμβανόπουνα περιφερειακά… (Αριστερά, από τις πρόβες του “Ορέστη” του Ευριπίδη, που παίχτηκε το καλοκαίρι του 2010 στην Επίδαυρο).
Ποια είναι η καταγωγή σας;
* Ο πατέρας μου ήταν παιδί της διασποράς. Ο παππούς μου ζούσε στην Οδησσό και στο Κίεβο. Παντρεύτηκε μια Ουκρανή. Ρωσίδα, λέγαμε τότε… Ήταν πρόσφυγες από την μπολσεβίκικη επανάσταση. Όταν έγινε η επανάσταση ο πατέρας μου, οι θείοι μου και οι γονείς τους έφυγαν και ήρθαν στη Θεσσαλονίκη. Εμιγκρέδες δηλαδή. Η μητέρα μου είναι Χιώτισσα αλλά Θεσσαλονικιά… Οι γονείς μου δηλαδή είναι και οι δύο Θεσσαλονικείς. Η καταγωγή του Έλληνα παππού μου, του Ακύλλα – που ήταν στη Ρωσία – ήταν από την Ήπειρο.
Η εφηβεία σας;
* Στη Θεσσαλονίκη πάντα. ‘Ημουνα παιδί του κέντρου της πόλης.
Όμορφη εφηβεία, με τις επαναστάσεις της…
* Ναι, μέσα στη χούντα βέβαια αλλά σημαντική εποχή. Πρώτη γνωριμία με τη νέα ελληνική λογοτεχνία, με τον Μάριο Χάκκα, με τον Στρατή Τσίρκα, με τον Γιώργο Ιωάννου, με τον Βασίλη Βασιλικό, τον πρώιμο Βασιλικό…
Θυμάστε την πρώτη παράσταση που είδατε στη ζωή σας;
* Θυμάμαι ότι το σπίτι μας ήταν πολύ κοντά σε ένα παλιό θέατρο της Θεσσαλονίκης, που λεγόταν «Θέατρο Χατζώκου». Ήταν εκεί που είναι σήμερα το Ολύμπιον το σινεμά. Εκεί που γίνεται το Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Εκεί λοιπόν σε έναν τρίτο όροφο, ή τέταρτο, του μεγάρου αυτού στην Αριστοτέλους στεγαζόταν το «Θέατρο Χατζώκου». Το σπίτι μου ήταν πολύ κοντά. Με τους γονείς μου πήγαιναμε εκεί συχνά. Εκεί έφερναν παραστάσεις του Θεάτρου Τέχνης από την Αθήνα. Θυμάμαι λοιπόν κάποιες παραστάσεις του Τέχνης. Θυμάμαι ότι είχα δει κάτι σαν το «Περιμένοντας τον Γκοντό» ή κάτι τέτοιο και ότι δεν πηγαίναμε ποτέ – μέχρι που έπαιξα – στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Οι πρώτες παραστάσεις που είδα όμως ήταν μάλλον Μπέκετ. Ήμουνα 9-10 χρονών. (Δεξιά, ως Άστροφ στον “Θείο Βάνια” του Τσέχοφ).
Υπάρχουν άνθρωποι που σας καθόρισαν στη ζωή σας, είτε οι γονείς, είτε κάποιοι άλλοι…
* Ο πατέρας μου. Ο πατέρας μου ήταν ζωγράφος. Βέβαια έκανε και άλλες δουλειές για να ζήσουμε. Αυτός μου έδωσε το πρότυπο. Δεν το λέω ηθικά. Ήταν το αρχετυπικό του καλλιτέχνη για μένα με όλα τα καλά του και τα άσχημά του.
Σας κληροδότησε αυτό το ταλέντο για τη ζωγραφική;
* Δεν πιστεύω ότι τα ταλέντα κληροδοτούνται. Πιστεύω ότι καλλιεργούνται. Βέβαια, όταν ήμουνα παιδί, ζωγράφιζα πάρα πολύ. Αλλά μετά δεν συνέχισα.
Αργότερα φλερτάρατε με άλλη τέχνη εκτός από το θέατρο;
* Βέβαια. Με το γράψιμο. Και ακόμα. Μάλιστα θεωρώ τον εαυτό μου πρώτα συγγραφέα και δευτερευόντως ηθοποιό.
Ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείτε για να ερμηνεύσετε ένα ρόλο, για να μπείτε, για να υποδυθείτε έναν χαρακτήρα;
* Δεν μπορώ να σας απαντήσω ευθέως. Μπορώ να σας πω ότι η δουλειά εξαρτάται πάντα από όλες τις συνισταμένες. Δηλαδή με ποιον σκηνοθέτη πρωτίστως δουλεύω. Και με ποιους ηθοποιούς επίσης παίζω μαζί. Δεν μπορώ να πω ότι έχω έναν συγκεκριμένο τρόπο δουλειάς. Έχω διαφορετικούς τρόπους δουλειάς ανάλογα με τη στιγμή, με το έργο, με τη σκηνοθεσία και με τους συνεργάτες. Δεν ξέρω αν οι ρόλοι είναι ούτε μέσα μου, ούτε έξω μου. Ξέρω πως παίρνω κάτι που το διαβάζω, όπως στη λογοτεχνία, και εκεί ταυτίζομαι με κάποιον ήρωα. Δυστυχώς στο θέατρο σου λέει κάποιος άλλος με ποιον θα ταυτιστείς για να παίξεις τον «τάδε». Εννοώ πως όταν διαβάζεις ένα έργο μπορείς να ταυτιστείς με τον τάδε ή με τον δείνα. Δεν θα μου το πει κανένας. Μια λειτουργία φυσική στην ανάγνωση γίνεται λίγο επαγγελματικά διαστρεβλωμένα γιατί το ιδανικό θα ήταν να παίξει κάποιος τον ήρωα των ονείρων του. (Η φωτογραφία από την παράσταση “Εμίλια Γκαλότι”).
Εσείς ποιους ήρωες έχετε στα όνειρά σας;
* Εγώ έχω ήρωες της λογοτεχνίας πολλούς. Συγγραφείς είναι οι μεγάλοι μου ήρωες. Οι μεγάλοι συγγραφείς. Τολστόι, Ντοστογιέφκσι, Μπαλζάκ και πολλοί άλλοι και επίσης πολλοί σύγχρονοι. Και Έλληνες. Ο Γιώργος Σεφέρης στις «Δοκιμές» του σαν διανοούμενος…
Έχετε κάνει και κινηματογράφο…
* Ναι, έχω παίξει σε δέκα – δώδεκα ταινίες…
Σε τι διαφέρει η ερμηνεία ενός κινηματογραφικού ρόλου από ένα θεατρικό… Στον κινηματογράφο παίζει πιο μεγάλο ρόλο ο σκηνοθέτης; Το σινεμά είναι του σκηνοθέτη και το θέατρο του ηθοποιού; Μπορούμε να το ισχυριστούμε αυτό;
* Όχι ακριβώς. Πιστεύω ότι δεν μπορεί να πει κανείς ότι «έπαιξα καλά και βγήκα χάλια στην ταινία και σ’ αυτό φταίει ο σκηνοθέτης». Καταρχήν παίζεις διαφορετικά στο θέατρο. Είναι διαφορετική η στιγμή της απόδοσης. Στο θέατρο δουλεύεις, δουλεύεις, δουλεύεις για να αποδώσεις στις πρόβες. Αποδίδεις με μια διαδικασία. Στο σινεμά πρέπει να αποδώσεις κατευθείαν. Πρέπει να είναι άμεση η απόδοσή σου. Και πρέπει ύστερα από 4-5 ώρες που περιμένεις να κρατήσεις τη συγκέντρωσή σου και να παίξεις. Είναι διαφορετικοί οι τρόποι. Το παίξιμο το ίδιο. Βέβαια επικρατεί στην πατρίδα μας η άποψη ότι στο θέατρο είναι το μεγάλο παίξιμο και στον κινηματογράφο το μικρό… Αυτό εγώ δεν το θεωρώ σωστό.
Όταν τελειώνει η παράσταση και φεύγετε. Πάτε σπίτι. Έχετε άλλες ασχολίες εκεί… Τον ρόλο όμως τον μεταφέρετε;
* Αναλόγως τη δουλειά. Όπως κάθε άνθρωπος. Αν έχω δουλέψει δημιουργικά. Αν έχω δουλέψει άσχημα. Αν έχω συγκρουστεί με κάποιον. Αυτά μεταφέρω. Όχι τον ρόλο. Ο ρόλος είναι ρόλος… Ο ρόλος είναι κάτι που με απασχολεί πνευματικά. Κάτι που με απασχολεί όπως όταν θέλω να γράψω κάτι. Με κυνηγάει μέσα στο μυαλό μου. Μπορώ να σας πω ότι πιο πολύ με απασχολεί η συγγραφή παρά το παίξιμο. Με απασχολεί μόνο ο ρόλος που έχει προβλήματα. Βέβαια πάντα ανάλογα με τις φάσεις που περνάμε.
Μπορούμε να πούμε ότι ένας ηθοποιός κάνει παραχωρήσεις για το θέατρο;
* Η δουλειά μας είναι να υπηρετούμε όλα τα είδη. Και την τηλεόραση και το θέατρο και το σινεμά. Είναι η δουλειά μας αυτή. Αρκεί αυτό που κάνουμε να το κανούμε με αφοσίωση. Όλες οι δουλειές χρειάζονται αφοσίωση. Σήμερα η πατρίδα μας είναι σε κρίση γιατί οι άνθρωποι δεν έκαναν τη δουλειά τους με αφοσίωση. Ένας από τους λόγους της κρίσης είναι και αυτός. Και ο γιατρός και ο δάσκαλος και ο δημοσιογράφος με αφοσίωση πρέπει να την κάνουν τη δουλειά τους.
Πείτε μου αν έχετε εφιάλτες ως ηθοποιός;
* Ως ηθοποιός γιατί να έχω; Δουλεύω με ανθρώπους που εκτιμώ, που αγαπώ, πιστεύω και πως κι αυτοί με αγαπάνε.
Στο θέατρο δημιουργούνται φιλίες;
* Εμένα οι περισσότεροι φίλοι μου είναι από το θέατρο.
Η καθημερινότητά σας πώς είναι;
* Πολλές δουλειές με την οικογένειά μου. Αυτή τη στιγμή έχω δύο παιδιά. Συμμετέχω πολύ στο μεγάλωμα των παιδιών μου και σκέφτομαι, οργανώνω πράγματα για το μέλλον μου. Όχι με την έννοια της καριέρας αλλά με την έννοια της δημιουργικότητας. Σκέφτομαι τι να παίξω, τι να γράψω, τι να σκηνοθετήσω…
Ποιο νομίζετε ότι είναι το ιδανικό μέλλον για σας;
* Να γράφω, να σκηνοθετώ και να παίζω λίγο… Με αυτή ακριβώς τη σειρά.
Και θεατρικά έργα θέλετε να γράψετε ή γράφετε;
* Ναι, αλλά όχι σαν θέατρο θέατρο. Με ενδιαφέρει περισσότερο το κείμενο.
Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο στη ζωή;
* Η δημιουργία. Σημασία έχει η δημιουργία.
Ποια είναι τα σχέδιά σας;
* Δεν έχω. Είμαι πολύ καλών προθέσεων ανήθικος.
Παρατηρείτε γύρω σας;
* Ναι παρατηρώ πολύ. Όχι βέβαια την εξωτερική εμφάνιση. Αλλά τις συμπεριφορές και τις δομικές σχέσεις, τη στρουκτούρα του κόσμου που με περιβάλλει. Σκέφτομαι περισσότερο σαν συγγραφέας όχι σαν ηθοποιός.
Θέλω να σας ρωτήσω τι είναι ο ρατσισμός για σας; Επειδή έχετε ζήσει και στο εξωτερικό, απ’ όσο γνωρίζω ήσασταν 15 χρόνια στη Γερμανία. Μάλιστα σπουδάσατε Ιστορία και Πολιτικές Επιστήμες στη Χαϊδελβέργη. Πιστεύετε ότι ο ρατσισμός είναι φόβος, είναι μια διαστρεβλωμένη όραση;
* Είναι ένα παρακλάδι, ένα παιδί του φασισμού. Είναι ένα κεφάλαιο του μεγάλου βιβλίου που λέγεται φασισμός και που βασίζεται στον χειρότερο πρωτογονισμό του ανθρώπου… Είναι ένα κίνημα του παραλόγου… Πιστεύω ότι δυστυχώς και η άκρα αριστερά βρίσκεται σε αυτό το τυφλό σημείο… Ο ρατσισμός είναι μια βλακώδης έκφραση αυτής της βλακώδους ιδεολογίας. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να χαρακτηρίσω όλη αυτή την κατάσταση την οποία θεωρώ προϊον μιας μεγάλης ηλιθιότητας που όμως κυριαρχεί στην κοινωνία μας και κυριαρχεί σαν φιλελεύθερη ιδεολογία. Κυριαρχεί σαν δημοκρατική ιδεολογία της οποίας όμως η υποκρισία οδηγεί στον σκοταδισμό του ρατσισμού και άλλων γνωστών πραγμάτων.
Πάντα η τελευταία ερώτηση που κάνω έχει σχέση με τα ζώα.
* Δεν έχω καλή σχέση με τα ζώα. Ο πατέρας μου είχε πάντα σκυλιά και η μεγάλη μου κόρη θέλει να γίνει κτηνίατρος αλλά… φοβάται τα σκυλιά. Κι εγώ δεν έχω πολλή σχέση με τα ζώα. Δεν θα έπαιρνα ποτέ ζώο στο σπίτι. Προτιμώ τα έλλογα όντα.
Παρ’ όλα αυτά τα συμπαθείτε…
* Φυσικά…
***
[Στη βασική φωτογραφία ο Ακύλας Καραζήσης στο έργο «Εμίλια Γκαλότι» του Γκότχολντ Έφρεμ Λέσινγκ, που παίζεται στο Εθνικό Θέατρο].
