Η δολοφονία του επικεφαλής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης Χοσέΐν Σαλαμί φέρνει στο προσκήνιο το πανίσχυρο σώμα που κινεί τα νήματα εδώ και δεκαετίες στο Ιράν. Ήταν επικεφαλής του Σώματος από το 2019, παραλαμβάνοντας τα ηνία από τους Μοχαμέντ Αλί Τζαφάρι και Γιαχία Ραχίμ Σαφαβί αντίστοιχα από το 2007 και το 1997. Ο γενικός διοικητής του IRGC και άλλοι ανώτεροι αξιωματικοί του συμβουλεύουν τακτικά τον ανώτατο ηγέτη.
Στις τέσσερις δεκαετίες λειτουργίας του έχει γίνει μια σημαντική στρατιωτική, πολιτική και οικονομική δύναμη στο Ιράν, με στενούς δεσμούς με τον πανίσχυρο Ανώτατο Ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και πολλά ανώτερα στελέχη και αξιωματούχους της χώρας.
Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (περσικά: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) είναι κλάδος των Ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, που ιδρύθηκαν μετά την Ιρανική Επανάσταση στις 22 Απριλίου 1979 κατ’ εντολή του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί. Ενώ ο ιρανικός στρατός υπερασπίζεται τα ιρανικά σύνορα και διατηρεί την εσωτερική τάξη, σύμφωνα με το ιρανικό σύνταγμα, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν σκοπό να προστατεύσουν το πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας της χώρας. Επίσης βασίζουν τον ρόλο τους στην προστασία του ισλαμικού συστήματος καθώς και στην αποτροπή ξένων παρεμβάσεων και πραξικοπημάτων από τον στρατό ή «αποκλίνοντα κινήματα».
Δεν είναι φύλακες του Ιράν – είναι φύλακες της Ισλαμικής Επανάστασης» λέει η Ιρανή συγγραφέας Μαριάν Σατραπί με την ευκαιρία της πρόσφατης κυκλοφορίας του τελευταίου της βιβλίου-κόμικ, όπου γράφει ότι «η επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν είναι στενά συνδεδεμένη με την παρουσία τους.
Το ιρανικό καθεστώς αποκαλείται συχνά «καθεστώς των μουλάδων» αλλά θα άρμοζε περισσότερο να το λέγαμε «καθεστώς των Φρουρών». Χωρίς τους Φρουρούς της Επανάστασης, η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα είχε επιβιώσει ούτε έναν μήνα».
Η Σατραπί, που έγινε διάσημη από το πρώτο της βιβλίο-κόμικ «Περσέπολις», γράφει ότι «οι περισσότεροι Ιρανοί φοβούνται και μισούν» τους Φρουρούς της Επανάστασης. Για να περιγράψει την ισχύ που έχουν οι Φρουροί της Επανάστασης έρευνα του ολλανδικού Ινστιτούτου Clingendael τους χαρακτηρίζει «στρατό που διαθέτει κράτος» – παραφράζοντας τον Βολταίρο που είχε πει ότι «ενώ μερικά κράτη έχουν στρατό, ο Πρωσικός Στρατός έχει κράτος». Η συνολική δύναμη των Φρουρών υπολογίζεται σήμερα σε 250.000 άνδρες.
Επέτειος
Πρόσφατα, οι Φρουροί της Επανάστασης συμπλήρωσαν 45 χρόνια ύπαρξης: ιδρύθηκαν στις 22 Απριλίου 1979 από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί. Ο ηγέτης της Ισλαμικής Επανάστασης είχε πολλούς λόγους για να ιδρύσει τους Φρουρούς. Πρώτον, έτρεφε μεγάλη δυσπιστία προς τον στρατό του σάχη, που ανατράπηκε στις αρχές του 1979, δεύτερον, φοβόταν ένα στρατιωτικό πραξικόπημα από τις ΗΠΑ, όπως το βρετανοαμερικανικό πραξικόπημα στο Ιράν το 1953, και, τρίτον, θεωρούσε ότι οι σύμμαχοί του στην Ισλαμική Επανάσταση, όπως μαρξιστές αντάρτες ή η οργάνωση Μουτζαχεντίν Χαλκ, θα γίνονταν σύντομα ανταγωνιστές του.
Οι Φρουροί της Επανάστασης βοήθησαν τον Χομεϊνί να εδραιώσει την εξουσία του, μεταμορφώθηκαν σε οργανωμένο στρατό στη διάρκεια του πολέμου Ιράν – Ιράκ (1980-1988) αλλά στην πορεία έγιναν υπερβολικά ισχυροί. Σήμερα, σύμφωνα με το Clingendael, «διαμορφώνουν αντί απλώς να εφαρμόζουν την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας του Ιράν, ελέγχουν κρίσιμους τομείς της ιρανικής οικονομίας και θα καθορίσουν ακόμη και τη διαδοχή του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ», ανώτατου ηγέτη της χώρας που έγινε πρόσφατα 85 ετών. Το Ιράν «παραμένει μόνο κατ’ όνομα Ισλαμική Δημοκρατία διότι στην πράξη μεταλλάσσεται σε στρατιωτική δικτατορία των Φρουρών της Επανάστασης».
Σύμφωνα με έκθεση της αμερικανικής ΜΚΟ Counter Extremism Project, οι Φρουροί της Επανάστασης «χρησιμοποιούν μεθόδους μυστικής αστυνομίας κατά των αντιπάλων τους εντός του Ιράν και τρομοκρατικές τακτικές κατά των εχθρών τους στο εξωτερικό». Οι Φρουροί ελέγχουν την επίλεκτη Δύναμη Κουντς – που αναλαμβάνει ειδικές αποστολές στο εξωτερικό και υποστηρίζει σιιτικές πολιτοφυλακές του Ιράκ, τη λιβανέζικη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς και άλλες φιλοϊρανικές οργανώσεις της Μέσης Ανατολής – και την πολιτοφυλακή Μπασίτζ, παραστρατιωτική οργάνωση επιφορτισμένη με τη λαϊκή υποστήριξη του καθεστώτος, το οποίο στην πράξη σημαίνει ότι πατάσσει αντικαθεστωτικές δραστηριότητες, όπως διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες, μέσω της βίας στους δρόμους και του εκφοβισμού. Η Μπασίτζ υποστηρίζει ότι μπορεί να κινητοποιήσει 600.000 εθελοντές.
Η Δύναμη Κουντς έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην υποστήριξη του Μπασάρ αλ Ασαντ στον εμφύλιο της Συρίας. Επικεφαλής της ήταν ο στρατηγός Κασέμ Σολεϊμανί, που θεωρείται αρχιτέκτονας της νίκης του συριακού καθεστώτος στην Αραβική ‘Ανοιξη και δολοφονήθηκε από αμερικανικό πύραυλο στη Βαγδάτη το 2020 – τον διαδέχτηκε ο ταξίαρχος Ισμαήλ Γκαανί.
Στην πυραυλική επίθεση του Ισραήλ κατά κτηρίου της ιρανικής πρεσβείας στη Δαμασκό, την 1η Απριλίου, σκοτώθηκε ο επικεφαλής της Κουντς στη Συρία, Μοχάμαντ Ρεζά Ζαχεντί. Σύμφωνα με το αμερικανικό θινκ τανκ Council on Foreign Relations (CFR), το Ιράν επέκτεινε την παρουσία της Δύναμης Κουντς στο Ιράκ και στη Συρία ως απάντηση στην άνοδο του Ισλαμικού Κράτους, πεπεισμένο ότι «αν η οργάνωση δεν ηττάτο εκεί, θα προέλαυνε μέχρι την Τεχεράνη».
Από το φθινόπωρο του 2022 και το μεγαλύτερο μέρος του 2023 οι Φρουροί της Επανάστασης ήταν επικεντρωμένοι στην πάταξη του κύματος διαδηλώσεων και αμφισβήτησης του καθεστώτος που ξεσηκώθηκε λόγω της δολοφονίας της 16χρονης Μαχσά Αμινί ενώ ήταν κρατούμενη της ιρανικής αστυνομίας ηθών επειδή δεν φορούσε σωστά τη μαντίλα της. Από τον περασμένο Οκτώβριο οι Φρουροί είναι επικεντρωμένοι στην υποστήριξη της Χαμάς και άλλων περιφερειακών οργανώσεων στον πόλεμο με το Ισραήλ.
Οικονομική ισχύς
‘Οντας ο ισχυρότερος οικονομικός παίκτης στο Ιράν σήμερα, οι Φρουροί της Επανάστασης, εκτός από το ότι συγκεντρώνουν προσωπικές περιουσίες, χρηματοδοτούν τις δραστηριότητές τους, την απόκτηση όπλων, τις μυστικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι οι αμερικανικές κυρώσεις στο Ιράν έχουν ευνοήσει τους Φρουρούς διότι ελέγχουν και τη μαύρη αγορά στη χώρα.
«Ο Σαντάμ Χουσεΐν, με την υποστήριξη της ΕΣΣΔ, των ΗΠΑ και των Ευρωπαίων που πίστευαν ότι ένα πλήγμα θα αρκούσε για να πνίξει τη νεαρή τότε Ισλαμική Δημοκρατία, εισέβαλε στο Ιράν το 1980» γράφει ο Αλέν Φρασόν, αρθρογράφος του «Monde». Ο πόλεμος τελείωσε οκτώ χρόνια αργότερα, χωρίς νικητή, και αντί να διαλύσει την Ισλαμική Δημοκρατία, «έβαλε τις βάσεις δύο πυλώνων της ιρανικής θεοκρατίας: των πυρηνικών και των Φρουρών της Επανάστασης».
Εκτός από το όνομα Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης η ιρανική κυβέρνηση, τα μέσα ενημέρωσης και όσοι ταυτίζονται με την οργάνωση χρησιμοποιούν γενικά το Σεπάχ-ε Πασνταράν (Στρατός των Φρουρών), ή απλά Πασνταράν ( پاسداران ) (Φύλακες) επίσης. Μεταξύ του ιρανικού πληθυσμού, και ειδικά μεταξύ των Ιρανών της διασποράς, η χρήση της λέξης Πασνταράν υποδηλώνει μίσος ή θαυμασμό για την οργάνωση.
Οι περισσότερες ξένες κυβερνήσεις και τα αγγλόφωνα μέσα μαζικής ενημέρωσης τείνουν να χρησιμοποιούν τον όρο Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης ή απλώς Φρουροί της Επανάστασης. Στα μέσα ενημέρωσης των ΗΠΑ, η δύναμη αναφέρεται συχνά εναλλακτικά ως Σώμα Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν ή Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Συνήθως η κυβέρνηση των ΗΠΑ χρησιμοποιεί τον όρο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ενώ τα Ηνωμένα Έθνη χρησιμοποιούν το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν.
Οργάνωση
Ο κύριος ρόλος της δύναμης είναι στην εθνική ασφάλεια. Είναι υπεύθυνη για την εσωτερική και συνοριακή ασφάλεια, την επιβολή του νόμου, καθώς και τις πυραυλικές δυνάμεις του Ιράν. Οι επιχειρήσεις των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης προσανατολίζονται σε ασύμμετρο πόλεμο και λιγότερο παραδοσιακά καθήκοντα. Αυτά περιλαμβάνουν τον έλεγχο του λαθρεμπορίου, τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ και τις επιχειρήσεις αντίστασης. Επίσης προορίζεται να συμπληρώσουν τον πιο παραδοσιακό ρόλο του τακτικού ιρανικού στρατού, με τις δύο δυνάμεις να λειτουργούν χωριστά και να επικεντρώνονται σε διαφορετικούς επιχειρησιακούς ρόλους.
Οι Φρουροί της Επανάστασης είναι μια συνδυασμένη δύναμη όπλων με τις δικές του χερσαίες δυνάμεις, ναυτικό, αεροπορία, υπηρεσίες πληροφορίων, και ειδικές δυνάμεις. Ελέγχει επίσης την πολιτοφυλακή Μπασίτζ, η οποία είναι μια δύναμη που βασίζεται σε εθελοντές, με 90.000 τακτικούς στρατιώτες και 300.000 έφεδρους. Οι Φρουροί της Επανάστασης αναγνωρίζονται επίσημα ως συστατικό του ιρανικού στρατού σύμφωνα με το άρθρο 150 του ιρανικού Συντάγματος.
