Cat Is Art

“Ίσια Δικαιώµατα” στο VAULT για τις ξένες που ήρθαν και μας υιοθέτησαν

Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

«Μόνος γίνεσαι κανένας»

Πριν από λίγες μέρες, χάρη στη συγγραφέα Μαρία Τσιμά, τη σκηνοθέτιδα Ελένη Γεωργοπούλου, τις υπέροχες ηθοποιούς Αναστασία Κατσιναβάκη, Ανδροµάχη Μαρκοπούλου, Μαρίνα Πανηγυράκη, Νεφέλη Παπαδερού, Στέλλα Ράπτη και μέσω του αφηγηματικού ιστού του έργου «Ίσια Δικαιώματα», νιώσαμε να ζούμε ξανά τις ιστορίες προσώπων που με τόση εμπιστοσύνη στάθηκαν δίπλα μας. Στον τρίτο όροφο του αγαπημένου πολυχώρου Vault, στο ημίφως, στη διακριτικότητα, στη ζεστασιά, πέντε γυναίκες μάς ταξίδεψαν στις ζωές τους, στην ανάγκη τους, στη σιωπή τους, την απομόνωσή τους, στην αγάπη τους. Πέντε γυναίκες που σαν και χιλιάδες άλλες έμαθαν τη γλώσσα μας και με ένα γλίσχρο μισθό κράτησαν τα χέρια μας απαλά και καθαρά, τη ματιά μας ξεκούραστη από τον πόνο του ηλικιωμένου συγγενή, το χρόνο μας ελεύθερο, την αισθητική μας αλώβητη, την αξιοπρέπειά μας ψηλά.
Και θυμηθήκαμε την πανέμορφη Μονίκ από την Πολωνία, τη χορεύτρια και χορογράφο, που με την πρώτη φουρνιά των μεταναστών από τις Ανατολικές χώρες ήρθε στην Ελλάδα για να φροντίζει ηλικιωμένους κι όταν μετανάστευσε ξανά για άλλη πατρίδα, μας έστελνε τακτικά καρτ ποστάλ και ευχές.
Θυμηθήκαμε και την Τατιάνα που μας έκανε να καρδιοχτυπάμε κάθε φορά που ακούγαμε μια είδηση από την Ουκρανία. Ζει τώρα στα Κύθηρα με σύντροφο κι ευτυχισμένη και κάθε φορά που μιλάμε στο τηλέφωνο, ρωτά τα πάντα και πάντα τι κάνουν τα γατάκια.
Ήρθε στο νου μας η Άνια από τη Γεωργία, που δύο φορές άδικα έδωσε χρήματα, κερδισμένα με μόχθο, στους δουλέμπορους για να φέρουν το άνδρα της στην Ελλάδα. Της τα φάγανε. Την τρίτη της έκαναν τη χάρη.
Σκεφτήκαμε και τη φίλη μας τη Νάντια από τη Γεωργία, μητέρα φίλου αγαπημένου. Είκοσι χρόνια έχει να δει την Τιφλίδα. Όσο για τα εγγονάκια της, ας είναι καλά το Skype!
Την Τερέζα από τις Φιλιππίνες, που διαγνώστηκε με ανίατη ασθένεια. Ύστερα από σκληρή δουλειά 30 χρόνων στην Ελλάδα, επιστρέφει στην πατρίδα της για να πεθάνει.

Τη Μάγια από τη Μολδαβία που ερωτεύτηκε τον εργοδότη της κι έκανε παιδί μαζί του.

Νεφέλη Παπαδερού

Κοινωνικό ζήτημα

«Πρέπει να γίνη κοινωνικό ζήτημα. Είναι κόσμος ολόκληρος αυτός των υπηρετριών. Κόσμος ο οποίος πάσχει και όστις αναξιοπαθεί… Να ζήσωσιν… χωρίς να τυραννώνται, χωρίς να κακοπληρώνονται, χωρίς να βασανίζονται, χωρίς να δέρωνται, χωρίς να θυσιάζονται, χωρίς να ατιμάζονται, χωρίς να εκπορνεύονται».
Πέρασε πάνω από ένας αιώνας από τότε που ο αναμορφωτής και δάσκαλος της ελληνικής δημοσιογραφίας, Βλάσης Γαβριηλίδης, έγραφε αυτές τις γραμμές, υψώνοντας τη φωνή του για να υπερασπιστεί τις σκλάβες της εποχής του. Οι υπηρέτριες από την περιφέρεια συνέρρεαν στις πόλεις και ιδιαίτερα στην πρωτεύουσα από τα χωριά και οι γονείς τους θεωρούσαν μεγάλη τύχη που βρήκαν δουλειά στην Αθήνα. Οι υπηρετριούλες, οι ψυχοκόρες (και «δούλες» τις έλεγαν τότε κι ας μας φαίνεται σήμερα φρικτό), συνέχισαν να προσφέρουν αγόγγυστα τις υπηρεσίες τους στα αστικά σπίτια και μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο που ερήμωσε τα χωριά. Σήμερα, η σχετική αρθρογραφία του Βλάση Γαβριηλίδη είναι ιδιαίτερα επίκαιρη, εξαιτίας των οικονομικών μεταναστριών, που καλύπτουν τις ανάγκες των αστικών νοικοκυριών, υφιστάμενες συχνά άγρια εκμετάλλευση.

Η γλώσσα

Οι πέντε ηρωίδες του έργου μιλούν ελληνικά με ευχέρεια. Τα λάθη τους χαριτωμένα. Σημασία έχει ότι έμαθαν τη γλώσσα μας για να επιβιώσουν. Αν ήταν αγγλόφωνες, ίσως να μην το χρειάζονταν. Η γλώσσα αποτελεί έναν κώδικα επικοινωνίας. Είναι το πρωταρχικό πολιτισμικό στοιχείο στον άνθρωπο. Η μετανάστευση δεν είναι ανεξάρτητο στοιχείο από τον πολιτισμό. Μέχρι σήμερα ελάχιστα γνωρίζαμε σχετικά με την κοινωνική πολιτιστική ζωή των μεταναστριών στη χώρα υποδοχής και την εκπαίδευσή τους. Αυτή η κοινωνική ομάδα, εκτός εξαιρέσεων, δεν έχει αποτελέσει ένα συστηματικό αντικείμενο μελέτης και πανελλήνιας έρευνας ως προς την κοινωνικο-πολιτισμική και εκπαιδευτική πολιτική. Από μεμονωμένες πληροφορίες έχει διαπιστωθεί όμως ότι ικανός αριθμός οικονομικών μεταναστριών στην Ελλάδα ενδιαφέρονται να βελτιώσουν την κοινωνική τους εικόνα. Είναι δραστήριες, εργατικές, κοινωνικές και έχουν ενταχθεί πιο εύκολα από τους άνδρες μετανάστες στη χώρα υποδοχής. Η εκπαίδευση και η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας τις βοήθησε ιδιαίτερα, δίνοντάς τους αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση και προσδοκίες για το μέλλον.

Μαρίνα Πανηγυράκη

Στα σπίτια μας

Από την εποχή του Βλάση Γαβριηλίδη πολλές δεκαετίες πέρασαν, «οι σκλάβες ή υπηρέτριες», οι δούλες ή «ψυχοκόρες» του 19ου και του 20ού αιώνα, που ενέπνευσαν μια ταινία όπως το «Προξενιό της Άννας» του Παντελή Βούλγαρη, τείνουν να εκλείψουν. Όμως, την Άννα των μεταπολεμικών χρόνων υποκαθιστά επάξια η Λιούντα, η Ναταλία, η Λουντμίλα, η Αμίνα, η Κορασόν, η Τζάνετ, κάθε γυναίκα, μικρή ή μεγάλη, που προέρχεται είτε από την Ασία, είτε από την Αφρική, είτε κυρίως από τις χώρες του πρώην σοσιαλιστικού κόσμου, και εργάζεται στα σπίτια μας. Γυναίκες που σπούδασαν μια τέχνη ή μια επιστήμη οι περισσότερες, που ζούσαν μια κανονική ζωή, μέχρι να έρθει ο κόσμος τους ανάποδα και να αναγκαστούν να ξενιτευτούν. Γυναίκες που υποχρεώθηκαν από τις περιστάσεις να κάνουν μια δραματική στροφή στη ζωή τους, φροντίζοντας ατέλειωτες ώρες ηλικιωμένους και ασθενείς, κάνοντας τις πιο δύσκολες και απωθητικές δουλειές…

Σύγχρονο και συγκινητικό

Ο πολυχώρος VAULT παρουσιάζει για δεύτερη χρονιά, μετά την περσινή επιτυχία, το έργο της Μαρίας Τσιμά “Ίσια Δικαιώματα” σε σκηνοθεσία Ελένης Γεωργοπούλου, κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00.
Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά, μόλις ένα χρόνο πριν, τον Οκτώβριο του 2015, στο Φεστιβάλ Θεατρικού Αναλογίου του Θεάτρου Τέχνης και κέρδισε αμέσως το ενδιαφέρον του κοινού, ενώ έκανε πρεμιέρα έπειτα από μερικούς μήνες στον Πολυχώρο VAULT. Τα θέματα που πραγματεύεται, η γραφή και η ευαισθησία της ματιάς της συγγραφέως αλλά και της σκηνοθέτιδος το καθιστούν ένα άκρως σύγχρονο και συγκινητικό θέαμα που ακριβώς λόγω αυτών των αρετών του γέμισε από τις πρώτες παραστάσεις το χώρο του VAULT.

Λόγια απλά

Με σκηνές μονολόγων χωρίς ιδιαίτερη δράση, ξετυλίγονται οι ιστορίες γυναικών μεταναστριών, πλημμυρισμένες από πολιτικά και κοινωνικά μηνύματα, τα οποία ο θεατής καλείται να εντοπίσει. Δηλαδή, τα «Ίσια δικαιώματα» είναι μια παράσταση που μιλάει με λόγια απλά και καθημερινά, δεν μιλάει βαρύγδουπα και ακαδημαϊκά, αλλά εν τέλει μιλάει για όλα!
Ένα μωσαϊκό λαών και πολιτισμών κατακλύζει τη χώρα μας και συμβιώνει άλλοτε αρμονικά και άλλοτε όχι με τον γηγενή πληθυσμό. Είναι όλοι τους οικονομικοί μετανάστες που αναζητούν στην Ελλάδα μια καλύτερη ζωή. Ορισμένοι βλέπουν τη μετανάστευσή τους προσωρινή για να βελτιώσουν την οικονομική τους θέση και να γυρίσουν πίσω στη χώρα τους, άλλοι πάλι επιθυμούν να μείνουν για πάντα εδώ και να σταδιοδρομήσουν. Κυρίως όμως ενδιαφέρονται για τα παιδιά τους καθώς αναγνωρίζουν ότι στην Ελλάδα υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες και προοπτικές.

Θύματα βίας

Πολλές φορές μια οικιακή βοηθός αποτελεί ουσιαστικό μέλος της οικογένειας των εργοδοτών της, μέχρι την ημέρα που ένα πρόβλημα υγείας θα σημάνει ότι δεν μπορεί ν’ ανταποκριθεί απόλυτα στις ευθύνες της. Τότε ενδέχεται να πεταχτεί σαν συσκευή που «έφαγε τα ψωμιά της» και δεν μπορεί πλέον να επισκευαστεί, σαν προϊόν που έληξε η ημερομηνία του. Όπως συνέβη στην ταινία «Στο σπίτι» του Αθανάσιου Καρανικόλα. Δεν είναι βία αυτό; Μητέρες και αγωνίστριες, οι γυναίκες αυτές παλεύουν στην Ελλάδα του σήμερα με πείσμα και δυναμισμό, σαν ηρωίδες της καθημερινότητας.

Πολλές φορές πέφτουν θύματα βίας, σωματικής και λεκτικής, περιφρόνησης, ρατσισμού, κοινωνικής αδικίας και εκμετάλλευσης. Φαινόμενα που με την οικονομική κρίση παίρνουν τεράστιες διαστάσεις, ευτελίζοντας την αξία των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Σχέσεις υποταγής και εξουσίας

Το έργο φωτίζει με οξύτητα και χιούμορ τις σχέσεις υποταγής και εξουσίας, αναλύοντας τον μικροαστικό περίγυρο. Με ακρίβεια, υπόγεια ένταση και ανθρωπιά, τοποθετώντας στο επίκεντρο τις γυναίκες που ήρθαν στην Ελλάδα με μια βέρα στο δάχτυλο και πολλές φωτογραφίες στο πορτοφόλι τους, τις γυναίκες που μας υιοθέτησαν.
Το θέμα του 21ου αιώνα, δεν είναι απλώς ότι πρέπει να επανεφεύρουμε την κοινωνία και τους κανόνες της για να συμπορευτούμε, αλλά κυρίως ότι πρέπει να επανεφεύρουμε την ιδέα της ανθρωπιάς για να ζήσουμε όλοι μια ζωή που ν’ αξίζει πραγματικά. Μια ζωή που να έχει για όλους μας «ίσια δικαιώματα».

Η συγγραφέας

Το έργο “Ίσια δικαιώµατα” βασίζεται σε συνεντεύξεις μεταναστριών που εργάζονται ως φροντίστριες ηλικιωμένων. H συγγραφέας – ηθοποιός, Μαρία Τσιµά, συνέλεξε προσωπικές µαρτυρίες γυναικών που έχουν έρθει στην Ελλάδα από διάφορες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης (Αλβανία, Βουλγαρία, Γεωργία, Λιθουανία, Πολωνία, Ρωσία, Σιέρα Λεόνε). Με βάση ένα ερωτηματολόγιο, αναζήτησε αυτές τις γυναίκες στην Αθήνα. Όπως χαρακτηριστικά γράφει στον πρόλογο του έργου: «αυτές οι γυναίκες άνοιξαν την καρδιά τους, µίλησαν για τη ζωή τους εδώ, για τα όνειρά τους, για τις στερήσεις τους και για το δικό τους σώµα. Γεµάτες ενέργεια και χιούμορ αντιμετώπιζαν τη ζωή τους εδώ µε αξιοπρέπεια και τόλµη. Άρχισαν να µου µιλάνε µέχρι και για την «Ιθάκη» του Καβάφη […] Πήραν τη ζωή όπως ερχόταν, δεν μεμψιμοιρούσαν και κυρίως δεν µου άφησαν κανένα περιθώριο να τις λυπηθώ. Ήταν δυνατές ακόµα και στις αδύναµες στιγµές τους. Οι περισσότερες είχαν χρόνια να δουν τα παιδιά τους ή τον άντρα τους, είχαν χάσει τους δικούς τους γονείς, είχαν γεννηθεί τα εγγόνια τους και συντηρούσαν αυτόν τον οικογενειακό ιστό µε φωτογραφίες που είχαν στα πορτοφόλια τους, µε skype, µε αλληλογραφία και µε φωτογραφίες στα κινητά. Κάθε συνομιλία µε έκανε να θέλω να γνωρίσω κι άλλες γυναίκες γιατί κάθε µία ήταν ένας ολόκληρος κόσµος, που ανάλογα µε τη χώρα προέλευσης έκρυβε µια άλλη κουλτούρα και µια άλλη οπτική».

Αναστασία Κατσιναβάκη

Αληθινές ιστορίες

Η δραματουργική επεξεργασία του υλικού έγινε αφορµή για να γραφτούν κείµενα µυθοπλασίας εμπνευσμένα από τις αληθινές ιστορίες. Έτσι η συνάντηση με τη Λορέτα από τη Σιέρα Λεόνε, την Οξάνα από τη Λιθουανία, την Κλάρα από την Πολωνία, τη Μαρίνα από τη Γεωργία και την Κριστέλα από την Αλβανία πραγματοποιείται εκ νέου στον ποιητικό χώρο του μύθου, δίνοντας την ευκαιρία για μια καινούργια σχέση με το «ξένο» και το «ανοίκειο» που συνοδεύει αυτές τις γυναίκες.

Η παράσταση είναι συγκινητική. Ξεπερνά την κοινωνική και ιστορική συγκυρία στην οποία αναφέρεται. Χρησιμοποιεί το θέμα των οικονομικών μεταναστριών μόνο ως φόντο για να αναδείξει τις σχέσεις εξουσιαστή – εξουσιαζόμενου, επιδιώκει να κάνει ορατό το άφατο, αυτό που σχετίζεται με τις αρχετυπικές αγωνίες του ανθρώπου.

Η Μαρία Τσιμά, που εκτός από συγγραφέας είναι και ηθοποιός, φρόντισε ώστε να υπάρχει οικονομία στην αφήγηση, υπόκωφη ένταση πίσω από την αθέατη βία και τους μηχανισμούς υποδούλωσης και ταξικής καταπίεσης. Με μια φωνή τόσο ευγενική, ώστε τον πραγματικό θυμό των λέξεων να τον ακούει κανείς μόνον αργότερα. Στη σκέψη του.

Αναστοχασμός

Η παράσταση είναι ένας αναστοχασµός στην ετερότητα, το γήρας, τη μοναξιά, αλλά ταυτόχρονα και στα νέα ξεκινήματα, τη μητρότητα, την αισιοδοξία και τη γυναικεία ταυτότητα. Ένας αναστοχασµός µε φωτεινή χροιά, που αναπόφευκτα πυροδοτεί συνειρμούς σχετικούς με τις μνήμες μας, τη φιλία, τη συμπόρευση, την αλληλεγγύη, την κρίση στην Ελλάδα, τη μετανάστευση των νέων Ελλήνων σε χώρες του εξωτερικού, την έκρηξη των προσφυγικών ροών προς την Ελλάδα λόγω του πολέμου και τον επανασχεδιασμό του χάρτη των κρατών της υφηλίου, όπως ακριβώς συμβαίνει αυτή τη στιγμή.
Όπως σημειώνουν οι συντελεστές, βασική θεματική της παράστασης η Χώρα (εθνικότητα, ενδοχώρα) και ο Χώρος (δημόσιος, εθνικός, προσωπικός, μεταφυσικός). Μέσα από τις έννοιες της Χώρας και του Χώρου, η de facto αλλαγή των συνθηκών που ζούµε καθημερινά, είτε συναναστρεφόσαστε µε μετανάστες, είτε γινόμαστε μετανάστες οι ίδιοι, διαβάζονται εκ νέου, δείχνοντας τελικά προς έναν εσωτερικό χώρο ελευθερίας, τον μόνο ικανό να δημιουργήσει μια καινούργια πραγματικότητα.

Η μετακίνηση

Η επιλογή του γυναικείου καστ ερμηνευτών και συντελεστών δεν είναι τυχαία. Αντίθετα μέσα από τη μετανάστευση αυτών των γυναικών εξερευνάται η σχέση της γυναίκας με το ταξίδι και τη μετακίνηση από τον οίκο, την πατρίδα, την εστία. Αν ο άντρας (Οδυσσέας) φεύγει αναζητώντας μέσα από το ταξίδι την ταυτότητά του και τον ίδιο του τον προορισμό, πώς είναι άραγε όταν μετακινείται η ίδια η εστία, το σπίτι, η ταυτότητα, ή ο προορισμός;

Στέλλα Ράπτη

Οι συντελεστές

Οι ερμηνείες των Αναστασίας Κατσιναβάκη, Ανδροµάχης Μαρκοπούλου, Μαρίνας Πανηγυράκη, Νεφέλης Παπαδερού, Στέλλας Ράπτη είναι εκπληκτικές. Έχουν λιτότητα, θλίψη, αχνή κωμικότητα και ομορφιά. Τραγουδούν, χορεύουν, αφηγούνται, συγκλονίζουν. Ξυπνούν συνειδήσεις. Τα κορίτσια της παράστασης είναι πηγή στοργής. Φορείς μιας άλλης κουλτούρας. Είναι από τα πλάσματα που έμαθαν να δίνουν. Κορίτσια γεμάτα πληγές που δεν γονατίζουν. Με μια μεγάλη καρδιά, και με πόνο βέβαια, συνεχίζουν την πορεία τους.
Η δραματουργική επεξεργασία του Άγγελου Σκασίλα (Νίκος Φλέσσας) και της Ελένης Γεωργοπούλου εξαιρετική. Η σκηνοθεσία της Ελένης Γεωργοπούλου με πολλές αρετές. Τα σκηνικά της Μικαέλας Λιακατά απόλυτα αφαιρετικά. Τα κοστούµια της Κλαιρ Μπρέισγουελ με θηλυκότητα και ρομαντισμό επιλεγμένα. Οι φωτισμοί της Μαρίας Γοζαδίνου καταλυτικοί. Η μουσική επιμέλεια των Αναστασίας Κατσιναβάκη – Στέλλας Ράπτη αγγίζουν βαθιά το συναίσθημα.

Τα «Ίσια δικαιώματα» είναι ένα μικρό εύστοχο και ευαίσθητο κοινωνικό σχόλιο. Έργο φτιαγμένο με ωριμότητα και προσοχή από όλη τη γυναικεία ομάδα του. Με λειτουργικό σκηνοθετικό τρόπο και έξυπνες λύσεις στις αφηγήσεις. Ένας καθρέφτης της σύνθετης κοινωνικής πραγματικότητας. Μια τρυφερή, μια τίμια παράσταση, και αυτό -στις μέρες μας- είναι πολύ σημαντικό.

Ταυτότητα παράστασης

“Ίσια Δικαιώµατα” της Μαρίας Τσιµά
Δραματουργική επεξεργασία: Άγγελος Σκασίλας (Νίκος Φλέσσας) – Ελένη Γεωργοπούλου
Σκηνοθεσία: Ελένη Γεωργοπούλου
Σκηνικά: Μικαέλα Λιακατά
Κοστούµια: Κλαιρ Μπρέισγουελ
Φωτισμοί: Μαρία Γοζαδίνου
Μουσική Επιμέλεια – Διδασκαλία: Αναστασία Κατσιναβάκη – Στέλλα Ράπτη
Παίζουν: Αναστασία Κατσιναβάκη, Ανδροµάχη Μαρκοπούλου, Μαρίνα Πανηγυράκη, Νεφέλη Παπαδερού, Στέλλα Ράπτη.

Πληροφορίες

17 Οκτωβρίου – 3 Ιανουαρίου 2017*
* H παράσταση δεν θα πραγματοποιηθεί στις 5 και 6 Δεκεμβρίου του 2016
Διάρκεια: 90 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)
Γενική είσοδος: 15 ευρώ
Μειωμένο: 10 ευρώ (Φοιτητές/ Μαθητές / Σπουδαστές/ Κάτοχοι Κάρτας Πολυτέκνων (ΑΣΠΕ)/ ΑμΕΑ/ Κάτοχοι Κάρτας Ανεργίας (ΟΑΕΔ)
Προπώληση VIVA: 12, 00 ευρώ
http://www.viva.gr/tickets/venues/polyxoros-vault/
ΠΟΛΥΧΩΡΟΣ VAULT Theatre Plus
Μελενίκου 26 Γκάζι, Βοτανικός τ.κ. 10447
Τηλέφωνο επικοινωνίας: 213-0356472, 6949534889
(για τηλεφωνικές κρατήσεις 11:00- 14:00 και 17:00-21:00)
E-mail: Vaultvotanikos@gmail.com
https://www.facebook.com/VAULTTheatreGr1?ref=hl

Εκτύπωση
diaxeiristis“Ίσια Δικαιώµατα” στο VAULT για τις ξένες που ήρθαν και μας υιοθέτησαν