Γράφει η θεατρολόγος
Μαρία Μαρή
Η εμβληματική τραγωδία του Ευριπίδη, «Ηρακλής Μαινόμενος», περιόδευσε στα ανοιχτά θέατρα όλης της χώρας, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά και με έναν θίασο σπουδαίων ηθοποιών.
Μετά την πρεμιέρα της στην Αθήνα (Παρασκευή 5 Ιουλίου και Σάββατο 6 Ιουλίου – Κηποθέατρο Παπάγου), η παράσταση ταξίδεψε σε περισσότερους από 40 σταθμούς σε ολόκληρη την Ελλάδα, επέστρεψε στο τέλος Αυγούστου στα ανοιχτά θέατρα της Αττικής.
Στον σπουδαίο θίασο συμμετείχαν: Πυγμαλίων Δαδακαρίδης – Ηρακλής, Γιώργος Γάλλος – Αμφιτρύωνας, Στεφανία Γουλιώτη – Μεγάρα, Ηρώ Μπέζου – Ίρις , Άννα Καλαϊτζίδου – Λύσσα, Αινείας Τσαμάτης – Λύκος, Νίκος Μήλιας – Θησέας.
Γιάννης Κλίνης, Γκαλ Ρομπίσα, Μπάμπης Γαλιατσάτος, Θανάσης Ραφτόπουλος, Αντώνης Αντωνόπουλος – Χορός.
Ο διαπρεπής μουσικός Φώτης Σιώτας σε εξέχοντα ρόλο επί σκηνής, μας βυθίζει στην υπαρξιακή αγωνία της εμβληματικής τραγωδίας του Ευριπίδη.
Τη σκηνοθετική καθοδήγηση είχε ο Δημήτρης Καραντζάς.
«Ποιος άνθρωπος γεννήθηκε τόσο δυστυχισμένος;»
Ο Ευριπίδης στο σπάνια παιζόμενο έργο του «Ηρακλής Μαινόμενος», βάζει στο επίκεντρο τον Ηρακλή. Το μυθικό αυτό πρόσωπο, θα κατρακυλήσει στην πιο επώδυνη συντριβή και από ημίθεος θα γίνει μίασμα, μέσα από ένα ανελέητο παιχνίδι των θεών.
Ο Ηρακλής έχει παντρευτεί τη Μεγάρα (κόρη του Κρέοντα) και γέννησε μαζί της αρκετά παιδιά. Λείπει στον Κάτω Κόσμο για τον τελευταίο του άθλο και η Θήβα δέχεται επίθεση. Ο Κρέοντας εξοντώνεται και τη βασιλεία την παίρνει ο Λύκος, που ζητά την εξόντωση του Αμφιτρύωνα, πατέρα του Ηρακλή, της Μεγάρας και των παιδιών του. Αυτοί καταφεύγουν ικέτες, αναμένοντας την επιστροφή του Ηρακλή. Όλοι, και ο Χορός, διατελούν κάτω από την τυραννία του Λύκου.
Ο Λύκος τούς μιλά επιτιμητικά, τούς λέει ότι δεν γλιτώνουν το θάνατο. Θα τους σκοτώσει τη Μεγάρα, τον Αμφιτρύωνα και τα παιδιά του Ηρακλή με τα ίδια του τα χέρια. Η Μεγάρα ζητά από τον Λύκο να της επιτρέψει να νεκροστολίσει τα παιδιά της.
Εξαιρετικής ευαισθησίας η σκηνή του αποχαιρετισμού της Μεγάρας προς τα παιδιά της.
Νεκροστολισμένους τους βρίσκει ο Ηρακλής που επιστρέφει από τον Άδη και, αφού μαθαίνει όσα συνέβησαν ετοιμάζεται να επέμβει. Σκοτώνει τον Λύκο και ενώ ο Ηρακλής θυσιάζει στους θεούς, εμφανίζεται η Ίριδα, αγγελιαφόρος των θεών με τη δαιμόνισσα Λύσσα, σταλμένη από την Ήρα να πλήξει το μυαλό του Ηρακλή λέγοντας ότι «Αν ετούτος δεν πληρώσει, τότε οι θνητοί είναι πάνω απ’ τους θεούς».
Ο Ηρακλής υπερέβη τα όρια, ξεχώρισε αυτός από όλους τους θνητούς και επιπλέον η Ήρα θέλει να τον εκδικηθεί σα το νόθο γιο του Δία. Οι θεοί είναι παντοδύναμοι απέναντι στους ανθρώπους.
Αγγελική ρήση μας μιλά για τη μανία που τον πλήττει και σκοτώνει γυναίκα και παιδιά που πριν λίγο έσωσε. Η Αθηνά τον αναισθητοποιεί για να προλάβει τουλάχιστον την πατροκτονία. Τον πιάνουν και τον δένουν για να μη συνεχίσει τη σφαγή και γίνει πατροκτόνος. Όταν ξυπνάει και συνειδητοποιεί τι έχει κάνει, θυμίζει τον Αίαντα. Βλέπει τι έχει κάνει και θέλει να δώσει τέλος στη ζωή του.
Ο Θησέας εμφανίζεται και του συνιστά να μην αυτοκτονήσει και να διατηρήσει την ηρωικότητά του, ανθρώπινος πια μέσα στη δυστυχία. Ακουμπώντας στον Θησέα παίρνει το δρόμο για την Αθήνα, που θα του προσφέρει καταφύγιο.
Ο άθλος του τώρα θα είναι όχι να κάνει κατορθώματα, μα να μπορεί ν’ αντέξει την έσχατη δυστυχία. Να δεχτεί ότι είναι ένας απλός θνητός και να αντέξει την τραγωδία που εκείνος έχει προκαλέσει.
Η ικμάδα φωτός δεν είναι άλλη από τον Θησέα που δεν ξεχνά ότι τον έχει βοηθήσει ο Ηρακλής και είναι πρόθυμος να του παρασταθεί και να τον βοηθήσει, να τον στηρίξει.
Μια τιμωρία για έναν ήρωα (;), ημίθεο (;) ή απλώς έναν άνθρωπο που ξεπέρασε τον κανόνα, βγαίνοντας έξω από το ανθρώπινο και διαταράσσοντας τη δομή και τα προκαθορισμένα όρια;
Μέσα από αυτή την παραβολή, με τις έντονες πολιτικές προεκτάσεις, ο Ευριπίδης φωτίζει το ανεπαρκές και «λίγο» της ανθρώπινης ύπαρξης μπροστά σε μια ανώτερη δύναμη – είτε αυτό λέγεται καθεστωτική Τυραννία, είτε Θεός – που καταρρίπτει την ανθρώπινη βούληση και την εξαφανίζει στην ανυπαρξία. Μια σφοδρή κριτική του Ευριπίδη για την απουσία Δημοκρατίας και την εγκατάλειψη των θεών, γίνεται, παραστασιακά, μια κραυγή απόγνωσης του ανθρώπου μπροστά στη συνειδητοποίηση της αδυναμίας του.
Η σκηνοθεσία του Δημήτρη Καρατζά είναι ουσιαστική μέσα στην απλότητά της. Όλοι οι συντελεστές εντάσσονται στον ειρμό της παράστασης. Πένθος από την αρχή, σκοτεινιά και προετοιμασία για την τιμωρία του ήρωα. Πήγε στον Άδη ο θνητός, που «τόλμησε» να θεωρηθεί ημίθεος και επέστρεψε στη ζωή. Ό,τι εισέπραξε από το χάος του θανάτου, θα το «σκορπίσει» στη γη και μάλιστα για την ασέβειά του και για την εκδίκηση της Ήρας, για να πονέσει περισσότερο, την απεύθυνε στους πιο δικούς του ανθρώπους.
Από την αρχή, η στάση του σώματος των ηθοποιών, οι ήχοι, η ζωντανή μουσική του Φώτη Σιώτα και η ζωντανή απόδοση επί σκηνής από τον ίδιο και τον Δημήτρη Χατζηζήση αποδίδουν το σκοτεινό, ζοφερό καθεστώς μέσα στο οποίο ζουν οι κάτοικοι της Θήβας, ο Αμφιτρύων και η Μεγάρα. Η κίνηση των χεριών τους του παππού Αμφιτρύωνα και της μητέρας Μεγάρα δείχνει ότι πλαισιώνονται από τα παιδιά που τα έχουν υπό την προστασία τους.
Ο Λύκος (Αινείας Τσαμάτης) γίνεται εξαρχής απειλητικός και αντιπαθής. Αυτή η καταδυνάστευση μιας εξουσίας χωρίς πρόσωπο, που στόχο της έχει μόνο να εκδικηθεί και να εξοντώσει. Ο Λύκος είναι αδέκαστος. Έχει σκοτώσει τα αδέλφια και τον πατέρα της Μεγάρας και πήρε έτσι την εξουσία.
Η Μεγάρα (Στεφανία Γουλιώτη) δηλώνει στον Αμφιτρύωνα ότι δεν έχουν επιλογή παρά να δεχτούν τον θάνατό τους. Είναι σπαρακτική η παρουσία της όταν απελπισμένη ακούει τη θανάτωση της οικογένειάς της, των παιδιών της, όταν τα νεκρολογεί ζωντανά, αλλά σε αντίθεση είναι συγκλονιστική η χαρά της όταν βλέπει τον Ηρακλή και κρεμιέται πάνω του, εικάζοντας τη σωτηρία τους από εκείνον. Και αυτό το στοιχείο εντείνει την τραγικότητα της σφαγής τους.
Ο Αμφιτρύων (Γιώργος Γάλλος) έχει πάντα κίνηση γέρου ανθρώπου και παρακαλεί τον Λύκο τουλάχιστον να τους σκοτώσει πρώτα τη Μεγάρα, μετά τα παιδιά και έπειτα εκείνον, να μη δουν τον θάνατό του, ούτε η μάνα να δει τη θανάτωση των παιδιών της. Όλα αυτά επιδεινώνουν το τραγικό του έργου, προετοιμάζοντας τον θεατή για τον «φόβο» που θα ακολουθήσει.
Η ερμηνεία του είναι εσωτερική, πολύ μελετημένη, ακόμα και στο παραπάτημα του γέρου. Η τοποθέτησή του σοφή, ερμηνεία ανθρώπου σε προχωρημένη ηλικία με όλο το βάρος και τις ανησυχίες της σκέψης.
Ο Χορός (Φώτης Σιώτας / Δημήτρης Χατζηζήσης – Χορός | Live Μουσική, Γιάννης Κλίνης, Γκαλ Ρομπίσα, Μπάμπης Γαλιατσάτος, Θανάσης Ραφτόπουλος, Αντώνης Αντωνόπουλος) δωρικός, άνθρωποι σε μεγάλη ηλικία, επαναλαμβάνει «αν δεις κάποιον, που τα πόδια του δεν τον κρατούν, κράτησέ τον»! Έτσι και ο Θησέας στήριξε τον Ηρακλή, όταν πια δεν τον κρατούσαν τα πόδια του.
Ο Χορός μιλά για τους άθλους του Ηρακλή, έτσι που να δοθεί η εικόνα αυτού του υπεράνθρωπου, που ξεπέρασε τα όρια και να δικαιολογηθεί το μένος των θεών. Πως τόλμησε εκείνος να ξεφύγει από το ανθρώπινο, μέτρο του θνητού.
Τα σκηνικά του Κωνσταντίνου Σκουρλέτη λιτά και ουσιαστικά και αυτά. Στη σκηνή υπάρχει το σπίτι του Ηρακλή, που φωτίζεται, όπως διευκολύνει την κάθε στιγμή για τις ανάγκες της παράστασης. Εξαιρετική η σκηνή, όπου η Μεγάρα μιλά στα παιδιά της, τα νεκροστολίζει και τα αποχαιρετά. Το σπίτι φωτίζεται εσωτερικά, ενώ ακόμα διατηρούνται οι τοίχοι τριγύρω, η σκηνή αποκτά τεράστια ένταση.
«Ποιος είναι φίλος όταν σε βρίσκει η συμφορά; Δεν έχεις φίλους!»
Ο Ηρακλής (Πυγμαλίων Δαδακαρίδης) έρχεται λυτρωτής για την οικογένειά του από την τυραννία του Λύκου, λέει ότι πρέπει να δείχνει κανείς μίσος στους εχθρούς και σέβας στους φίλους. Είναι τόσο υπέροχος όταν έρχεται από την Άδη και απολαμβάνει τις τρυφερότητες της γυναίκας του και την αγκαλιά παιδιών και πατέρα, σε αντίθεση με την εικόνα που παρουσιάζει μετά το έγκλημά του, όταν πια πέφτουν οι τοίχοι του σπιτιού του, η προστασία των προσώπων του και αποκαλύπτονται τα σφαγμένα πτώματα των παιδιών και της Μεγάρας και ο διαλυμένος, αποκαθηλωμένος Ηρακλής. Η ερμηνεία του ηθοποιού συγκλονιστική. Κατακρεουργημένος ο Ηρακλής, δεν θυμάται τι έχει διαπράξει και γιατί τα χέρια του είναι δεμένα. Καταρρακωμένος, φωνάζει τη δυστυχία του και το χάος που έχει δημιουργήσει στην οικογένειά του. Καταλαβαίνει ότι είναι παγίδα θεού και παίρνει το μάθημα της καθυπόταξης στη μοίρα.
Η Ίριδα (Ηρώ Μπέζου), η αγγελιαφόρος των θεών, εμφανίζεται δυναμική και εξοργισμένη για να ενημερώσει ότι η Ήρα, για να εκτονώσει την οργή της, θα τιμωρήσει αυτόν που λέει ότι είναι γιος του Δία, καθώς έχει βάλει τη Λύσσα (Άννα Καλαϊτζίδου) να του γητέψει το μυαλό και να σκοτώσει τα παιδιά του. Αν δεν πληρώσει αυτός, τότε οι θνητοί θα είναι πάνω από τους θεούς. Η Ίριδα είναι αφηνιασμένη, ενώ η Λύσσα πιο μετρημένη και σκοπεύει να του δημιουργήσει μένος.
Η εμφάνιση του Θησέα (Νίκος Μήλιας), που είναι ένας ευγνώμων σύμμαχος θα τον βοηθήσει πολύ. Η σταθερότητά του, το υψηλό ανάστημά του, ο σεβασμός που του αποδίδει και όσα του λέει θα τον στηρίξουν και θα τον βοηθήσουν να συνεχίσει τη ζωή του. «Σήκωσε το βλέμμα σου να αντικρίσεις τους φίλους! Σήκω επάνω! Ο ευγενής αντέχει όσα του στέλνει ο θεός, δεν τα αρνιέται». Αναλγητική η παρουσία του για τον βασανισμένο Ηρακλή.
Αν τα θεμέλια μιας γενιάς είναι σαθρά, τότε συμβαίνουν όλα αυτά τα τραγικά. Όποιος δεν αντιστέκεται στα δεινά του, δεν αντιστέκεται και στους εχθρούς του.
Ο Αμφιτρύων παίρνει οδηγίες από τον Ηρακλή, που αναχωρεί για την Αθήνα με τον Θησέα, σχετικά με την ταφή της Μεγάρας και των παιδιών, ενώ εκείνος αναρωτιέται στενοχωρημένος ποιος θα τον θάψει εκείνον.
Ο Χορός με γεροντική, βαριά, μετρημένη κίνηση χορεύει και εύχεται να στολίζει πάντα το κεφάλι του με στεφάνια και να λέει τραγούδια.
Στην παράσταση αυτή υπάρχει μια ομοφωνία και σύμπραξη από την καινούργια μετάφραση της Μαίρης Γιόση, σε άμεση γλώσσα, κατανοητή, την κίνηση του Τάσου Καραχάλιου, τα κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη, όλα με αυστηρή απλότητα, προσαρμοσμένη από τον σκηνοθέτη Δημήτρη Καραντζά στη στιγμή.
Ταυτότητα παράστασης
«Ηρακλής Μαινόμενος»
Του Ευριπίδη
Μετάφραση: Μαίρη Γιόση
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς
Δραματουργική επεξεργασία: Αντώνης Αντωνόπουλος, Δημήτρης Καραντζάς
Μουσική: Φώτης Σιώτας
Σκηνικό: Κωνσταντίνος Σκουρλέτης
Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Κίνηση: Τάσος Καραχάλιος
Φωτισμοί: Δημήτρης Κασιμάτης
Artwork, Φωτογραφίες & Video: Γκέλυ Καλαμπάκα
Βοηθός σκηνοθέτη: Παναγιώτης Γκιζώτης
Επικοινωνία & Δημόσιες Σχέσεις: Όλγα Παυλάτου
Social Media: Renegade Media
Οργάνωση Παραγωγής: Κατερίνα Λιάτσου
Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων Περιοδείας: Ρίτα Σίσιου
Παραγωγή: Θεατρικές Επιχειρήσεις Τάγαρη & ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Κρήτης
Διανομή
Πυγμαλίων Δαδακαρίδης – Ηρακλής
Γιώργος Γάλλος – Αμφιτρύων
Στεφανία Γουλιώτη – Μεγάρα
Ηρώ Μπέζου – Ίρις
Άννα Καλαϊτζίδου – Λύσσα
Αινείας Τσαμάτης – Λύκος
Νίκος Μήλιας – Θησέας
Φώτης Σιώτας / Δημήτρης Χατζηζήσης – Χορός | Live Μουσική
Γιάννης Κλίνης – Χορός
Γκαλ Ρομπίσα – Χορός
Μπάμπης Γαλιατσάτος – Χορός
Θανάσης Ραφτόπουλος – Χορός
Αντώνης Αντωνόπουλος – Χορός
