***
Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου
Μια γυναίκα βρίσκεται στο εδώλιο, κατηγορούμενη για τη δολοφονία του συζύγου της. Στην αίθουσα του δικαστηρίου, ξεδιπλώνεται μια ιστορία που υφαίνεται από μάρτυρες υπεράσπισης και κατηγορίας, από κρίσεις και γεγονότα, από ερμηνείες και αμφισβητήσεις.
Τι συνέβη στις 4 Ιανουαρίου; Τι μπορεί να οδηγήσει μια γυναίκα στο έγκλημα; Και ποιος τελικά έχει το δικαίωμα – ή την ευθύνη – να απονείμει δικαιοσύνη;
Η «Ομολογία της 4ης Ιανουαρίου» είναι ένα θεατρικό δικαστικό δράμα, βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα και εμπνευσμένο από το μυθιστόρημα του Thomas Hardy «Η Τες των Ντ’ Έρμπερβιλ». Η παράσταση εξετάζει τη λεπτή, συχνά αθέατη γραμμή ανάμεσα στην ενοχή και στην ανάγκη για επιβίωση, διερευνά τη θέση της γυναίκας μέσα σε έναν μηχανισμό απονομής δικαιοσύνης που συχνά αγνοεί τα βιώματά της, και φωτίζει τη βία η οποία μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε κάτι που ποτέ δεν ήθελες να συμβεί.
Έγκλημα και τιμωρία στο θέατρο
Με νηφαλιότητα, δύναμη και απλότητα, η «Ομολογία της 4ης Ιανουαρίου» αναδεικνύει τον λόγο ως εργαλείο αντίστασης και τη θεατρική πράξη ως μέσο συμμετοχικής κρίσης, μετατρέποντας τη σκηνή σε αίθουσα δικαστηρίου και τους θεατές σε ενόρκους. Εκεί όπου το θέατρο δεν είναι μόνον τόπος αφήγησης, αλλά κυρίως τόπος συνάντησης και αλληλεπίδρασης.
Η σκηνοθετική προσέγγιση των Αγνής Χιώτη και Χάρη Χιώτη βασίστηκε στην ιδέα της παράλληλης ύπαρξης ηθοποιών και θεατών ως ενόρκων.
Εσύ είσαι έτοιμος να αποφασίσεις την ετυμηγορία;
Πόσο εναρμονισμένοι είναι οι δικαστές με την κοινωνία και πόσο «υπόλογοι» ίσως θα έπρεπε να νιώθουν έναντι του «άτυπου διαρκούς δικαστηρίου» της κοινωνίας και της ιστορίας;
Οι ζωές που δεν ζήσαμε
Οι ζωές των άλλων, οι ζωές που δεν ζήσαμε, προσεγγίζονται μόνο μέσω της τέχνης. «Γιατί αν δεν υπάρχει ενημέρωση και γνώση -αλίμονο στην πολιτεία που έχει ανενημέρωτους δικαστές…» έχει πει ο αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, Μιχάλης Πικραμένος.
Ο παραβάτης, ο θύτης και το θύμα
«Το θεατρικό κείμενο δεν ασχολείται με ευτυχισμένους ανθρώπους. Θα ήταν πληκτικό. Και… ο συνήθης ήρωας σε όλα τα θεατρικά έργα είναι ο παραβάτης, ο θύτης», έλεγε στη γοητευτική του εισήγηση – καταβύθιση στην… εγκληματολογική ιστορία του θεάτρου, με θέμα «Έγκλημα, ενοχή και τιμωρία στο θέατρο», ο κριτικός θεάτρου- δημοσιογράφος, Κώστας Γεωργουσόπουλος.
Το έργο αποτυπώνει την ενηλικίωση της ηρωίδας μέσα από τις ρητές και άρρητες μορφές έμφυλης βίας που συναντά στο διάβα της.
Οι δύο συγγραφείς ακολουθούν την ηρωίδα τους στις διαρκείς μεταμορφώσεις της και τις διαβρωτικές συνέπειες του τραύματος που φέρει.
Το σωματικό τραύμα εγγράφεται στο σώμα του «διαόλου» μόνο προσωρινά, αλλά το ψυχικό τραύμα του πένθους εγγράφεται οριστικά και τελεσίδικα.
Οι συγγραφείς εύστοχα εξαπολύουν ένα δριμύ και συγκινητικό «κατηγορώ» στην τοξική αρρενωπότητα, την κοινωνική υποκρισία, τους θεσμούς που εχθρεύονται τη διαφορετικότητα, τους ανθρώπους που κλείνουν τα παράθυρα στoν πόνο που διαπερνά τους δίπλα τους. Ταυτόχρονα, δηλώνουν με καυστικότητα μια δυσπιστία απέναντι στο νομικό και δικαστικό καθεστώς που συντηρεί την ευάλωτη θέση των θυμάτων.
Ένα θεατρικό έργο, του οποίου τις πτυχές και τους χυμούς ανέδειξαν θαυμάσια οι συγγραφείς και σκηνοθέτες Αγνή Χιώτη και Χάρης Χιώτης. Και το χιούμορ, και το σασπένς και η σκληρότητα της εκδίκησης και η ετυμηγορία των θεατών, που δίνει την τελική απρόσμενη λύση…
Η αθωότητα και η ενοχή
Η σκηνοθεσία αναδεικνύει τη βαθιά ανθρώπινη διάσταση του έργου, χωρίς να παραμελεί τη λογοτεχνικότητα στην υφή του. Ισορροπεί διαρκώς ανάμεσα στην απόγνωση και την ειρωνεία, την αθωότητα και την ενοχή, αφήνοντας χώρο στους ηθοποιούς να ξεδιπλώσουν πλήρως τις ερμηνευτικές τους αποχρώσεις. Οι ερμηνείες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της επιτυχίας της παράστασης.
Η ιστορία που έγραψαν οι Αγνή Χιώτη και Χάρης Χιώτης παρουσιάζεται σαν αλληλουχία επεισοδίων, οι χαρακτήρες είναι καλοχτισμένοι και ο βασικός εννοιολογικός πυρήνας ενεργός. Από μόνη της εξάλλου η μεταφορά ενός δύσκολου λογοτεχνικού έργου, το οποίο λειτουργεί με όρους σύμπλεξης προσώπων, παράλληλων ιστοριών, αναδρομών, πολυτοπικών και πολυχρονικών καταστάσεων, συναισθηματικής έντασης και ψυχολογικών ημιτονίων, είναι ριψοκίνδυνο εγχείρημα. Πολλώ δε μάλλον που ο χρόνος της παράστασης, αυτός των εβδομήντα λεπτών, επιβάλλει σκηνική οικονομία και πειθαρχία, στοιχεία που διατρέχουν καθαρά τη σκηνοθεσία.
Οι ερμηνείες
Οι ηθοποιοί ερμηνευτικά εξαιρετικοί, αποτυπώνουν με τρομερή φυσικότητα όλο τoν συναισθηματισμό των ηρώων και τις διακυμάνσεις του…
Ο Γιάννης Βυρίνης είναι στιβαρός, παρουσιάζει καθαρά τη διττή περσόνα του γραφειοκράτη δικαστικού, που όμως βρίσκεται σε ανοιχτό διάλογο τόσο με την επαγγελματική του ιδιότητα όσο και με τις φιλοσοφικές αλλά και ανθρώπινες ανησυχίες του. Εξαιρετικός.
Η Καλή Δάβρη ερμηνεύει με πάθος και αφοπλιστική ειλικρίνεια όλη την πορεία, τόσο τη ζωής όσο και της ψυχολογικής εξέλιξης της ηρωίδας, κατορθώνοντας να στρέφει, κάθε φορά που μιλάει, τα βλέμματά μας πάνω της. Την παράσταση αξίζει να τη δείτε για την ερμηνεία της. Ερμήνευσε μια εγκλωβισμένη, φοβισμένη, ακρωτηριασμένη συναισθηματικά, κακοποιημένη γυναίκα με έναν τρόπο που δεν θυμίζει καμία άλλη. Μέσα στους έντονους ρυθμούς της παράστασης, μοιάζει σαν ένα μικρό ελάφι, που παρότι μπορεί να τρέχει ελεύθερο, αναγκάζεται να περιοριστεί και να πολεμήσει ενάντια σε όλα.
Η Ανθούλα Ευκαρπίδου είναι ένα γνήσιο απαστράπτον και χυμώδες κωμικό ταλέντο από αυτά που δύσκολα συναντάς πια. Προσφέρει την απαραίτητη ανάλαφρη νότα στην παράσταση.
Η Αριστέα Μαρμάρου, ως συνήγορος υπεράσπισης, υποδύεται ένα ρόλο που θέλει ησυχία στη θεατρική αίθουσα ώστε να επιτρέπει τη συγκέντρωση πάνω στη σκηνή. Η ηθοποιός τα καταφέρνει περίφημα και είναι άξια συγχαρητηρίων.
Η Ευγενία Παναγοπούλου ισορροπεί θαυμάσια στο ρόλο της αμείλικτης δικαστού που διχάζεται ανάμεσα στη γυναικεία αλληλεγγύη και το άτεγκτο καθήκον της λειτουργού της δικαιοσύνης. Μόνο ένα βλέμμα μέσα από το ατσάλι των ματιών της αρκεί για να σε κάνει να θέλεις να ξαναδείς την παράσταση.
Ο Κώστας Σπανός ήταν εξαιρετικός στο ρόλο – κλειδί του αδελφού του θύματος.
Υπέροχος ο μικρός Στρατής Ζαχαρής που κρατούσε τον ρόλο του Φίλιπ Μόργκαν στην παράσταση της πρεμιέρας την οποία παρακολουθήσαμε. Εναλλάξ παίζει ο Ισαάκ Τριποδιανός.
Στην παράσταση ακούγονται οι φωνές της Μυρτώς Αλικάκη και του Γιώργου Χρανιώτη.
Συντελεστές
Η Μουσική Επιμέλεια της Αναστασίας Μανιάτη διέθετε την κομψότητα και το εσωτερικό σκοτάδι που χρειάζονταν ώστε να κάνουν αξέχαστη την «Ομολογία».
Ο Γιώργος Εξαρχόπουλος με τη δουλειά του στα Σκηνικά έμοιαζε να εκπέμπει έναν ουμανιστικό μοντερνισμό άκρως συνυφασμένο με τη σκηνοθεσία.
Η προσγειωμένη αρμονική πατίνα των Φωτισμών ανήκε στον πολυσύνθετο Χάρη Χιώτη.
Επίσης βρήκα τέλεια συντονισμένη με τις ερμηνείες την κίνηση της Λυδίας Σιδεράκη.
Η παράσταση
Ξετυλίγοντας την ιστορία της ηρωίδας, η παράσταση περιγράφει με συμπόνια τον αγώνα να ξεπεράσει τις παγίδες που η φτώχεια και η άγνοια στήνουν στο δρόμο της, και δίνει ένα ράπισμα στη φαρισαϊκή ηθική της συντηρητικής κοινωνίας, στη μνησίκακη θρησκεία και στο άκαμπτο ταξικό σύστημα άλλων εποχών.
Έργο βαθιά συμπονετικό, διαχρονικό και απόλυτα επίκαιρο. Ένα θεατρικό διαμάντι που δεν πρέπει να χάσετε…
Το μυστικό της παράστασης δεν το ανακάλυψε η στήλη, το ανακάλυψαν σταδιακά και από στόμα σε στόμα οι θεατρόφιλοι.
Η παρακολούθησή του έχει απαιτήσεις αλλά θα σας αποζημιώσει. Σίγουρα θα το ευχαριστηθείτε πολύ. Είναι μια πολύτιμη εμπειρία. Το είδος της παράστασης που κινεί κάτι μέσα σου.
***
«Η Ομολογία της 4ης Ιανουαρίου», σε σκηνοθεσία Αγνής Χιώτη – Χάρη Χιώτη στο Μικρό Γκλόρια
