Η «Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούιγ – Μια σπουδή στον έρωτα και την ομορφιά

Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου

Ό,τι μας έδειχνε το δρόμο μέχρι τώρα έμεινε δίχως αντίκρισμα: οι χάρτες, οι πυξίδες. Οι λέξεις. Πώς να μιλήσει λοιπόν κανείς για μία χώρα που ζει μονάχα στο θυμικό.

Πεζόδρομοι, δημόσια κτήρια, γέφυρες, λεωφόροι, πάρκα και σιντριβάνια, ημιφωτισμένα καλντερίμια, μελαψοί καλοπροαίρετοι μεν άνθρωποι που δεν κατέχουν όμως γρι ελληνικά, κυλιόμενες βαλίτσες που θορυβούν επίμονα και κατακλύζουν την Αθήνα ολημερίς δημιουργούν μια «συνωστισμένη» εμπειρία κι εσύ ψάχνεις αγχωτικά για ένα θέατρο με την ώρα να σε κυνηγά ανελέητη.

Με την όραση να σε προδίδει: Είναι οδός Γερμανικού ή οδός Γρανικού κι ας ήξερες πως ήταν Γερμανικού (επίσημα Ιούλιος Καίσαρ Γερμανικός). Αλλά ποιος είπε ότι τα μαργαριτάρια δεν πρέπει να φοριούνται στα χαρακώματα;

Φτάσαμε λοιπόν στο εναλλακτικό και εντυπωσιακά όμορφο Rabbithole, όπου η Ηρώ Μπέζου και ο Χρήστος Θάνος ενώνουν ξανά τις δημιουργικές τους δυνάμεις σε ένα σημαντικότατο έργο της παγκόσμιας δραματουργίας, την «Ευρυδίκη» του αιρετικού Ζαν Ανούιγ.

Ο συγγραφέας

Ο Ζαν Ανούιγ ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του ως συγγραφέας στην κινηματογραφική βιομηχανία. Το 1932, γράφει το πρώτο του θεατρικό έργο, την Ερμίνα. Το 1937, γνωρίζει την πρώτη του μεγάλη επιτυχία με το έργο Επιβάτης χωρίς αποσκευές.

Το γνωστότερο έργο του, η Αντιγόνη, γράφτηκε το 1942 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο θέατρο το 1944: με 500 τότε παραστάσεις, αποτέλεσε θρίαμβο. Τα έργα του παρουσιάζουν πολλές ανομοιομορφίες μεταξύ τους. Κάποια ανήκουν στο κλασικό είδος της φάρσας, κάποια είναι προσαρμογές μύθων της ελληνικής μυθολογίας, ενώ κάποια εξερευνούν τη ζωή και τον έρωτα.

Εικόνες νοσταλγίας

Σαν τη φθινοπωρινή ποίηση που αποτυπώνει τα χρώματα της εποχής —ώχρα, καφέ, ρόδινο— μέσα από εικόνες αποχωρισμού, νοσταλγίας και φυσικής αλλαγής, η παράσταση ξεδιπλώνεται με τις σκηνές να εστιάζουν σε φύλλα που πέφτουν, βροχή, μνήμες και καθημερινότητα, και οι ερμηνείες αναδεικνύουν τη γλυκόπικρη διάθεση των δειλινών.

H «Ευρυδίκη» είναι η διεισδυτική ανάλυση μιας δημιουργικής ιδιοφυΐας που αντιμετώπιζε τους δικούς της εσωτερικούς δαίμονες.

Ο μύθος του διασταυρώνεται με τον μύθο της Ευρυδίκης, της συζύγου του, που κατήλθε μετά τον θάνατό της στον Άδη προκαλώντας ανείπωτη θλίψη στον αγαπημένο της. Η κάθοδος του Ορφέα στον Άδη, ως ακραία ένδειξη αγάπης και αφοσίωσής του προς την Ευρυδίκη και ως σύμβολο της μάταιης προσπάθειας του ανθρώπου να κατανικήσει τον θάνατο, αποτέλεσε βασικό μοτίβο της παγκόσμιας τέχνης.

 

Μέσα από το ποιητικό και αιχμηρό κείμενο του Ανούιγ, η παράσταση εξερευνά τον έρωτα, την επιλογή και το τίμημα της ελευθερίας, προτείνοντας μια φρέσκια σκηνική ανάγνωση που συνομιλεί δυναμικά με το σήμερα.

Η Ευρυδίκη κι ο Ορφέας συναντιούνται στον σταθμό ενός τρένου. Το πρώτο τους κοίταγμα θα αποτελέσει την απαρχή ενός έρωτα που θα ταξιδέψει μέσα στους αιώνες.

Η συνάντησή τους στο τρένο θα έχει άμεσες και βαθιές συνέπειες στη ζωή και των δύο. Ο έρωτάς τους υπερβαίνει τα όρια της ζωής και μονάχα στον θάνατο μπορεί να παραμείνει ζωντανός.

Αναμετριούνται λοιπόν κάθε στιγμή μέσα τους δύο αντίθετες ροπές, εξίσου ηδονικές που αναζητούν την ικανοποίησή τους. «Η ζωή συνυφαίνεται με τον θάνατο» με τρόπους ασυνείδητους και απωθημένους.

Ο Ορφέας θα ταξιδέψει ως τον Κάτω Κόσμο για να συναντήσει την αγαπημένη του Ευρυδίκη ώστε να τη φέρει πίσω στη ζωή, υπό τον όρο πως δεν θα την κοιτάξει μέχρι να φτάσει το πρώτο πρωινό τρένο. Θα καταφέρουν όμως οι δύο ερωτευμένοι να τηρήσουν τον όρο αυτόν;

Ο σπουδαίος Ζαν Ανούιγ τοποθετεί τον Έρωτα μεταξύ Ζωής και Θανάτου, προσδίδοντας στην έννοια της επιλογής υπαρξιακές διαστάσεις, χωρίς όμως να τοποθετείται.

Η παράσταση επικεντρώνεται σε αυτό το υπαρξιακό δίλημμα. Θέατρο και μουσική συμπλέουν σκηνικά και μαγικά, σε ένα περιβάλλον άχρονο και αδιάστατο, με τις φωνές και τα σώματα των δύο νέων, που έχουν καταληφθεί από τον Έρωτα, να δονούνται ανεξέλεγκτα.

Ηθοποιοί και ερμηνείες

Η Ηρώ Μπέζου βασιλική και αγενής, πνευματώδης και ατημέλητη, ασύλληπτα αθώα και πεπειραμένη θεατρικά, γλυκιά και καυστική, ψύχραιμη και αλλόκοτη, απίστευτα ελκυστική, πολύ γυναικεία και στοχαστική, όλα ταυτόχρονα. Απαράμιλλη.

Η Μαρία Χάνου κρυστάλλινη και διορατική, σκηνικά γενναιόδωρη και ειλικρινής. Εξαίσια.

Οι Φώτης Στρατηγός και Χρήστος Θάνος καθηλώνουν σε ένα πολύχρωμο υποκριτικό ρεσιτάλ, που ξεδιπλώνει διαφορετικούς υποκριτικούς κόσμους και εκφραστικές διαθέσεις.

Η ανοιχτότητα, η δεκτικότητα, η προσμονή είναι πάντα και τα πάντα στις ερμηνείες και των τεσσάρων ηθοποιών.

Το έργο χαρακτηρίζεται από το ώριμο, στοχαστικό ύφος του ποιητή, εστιάζοντας στην απλότητα, τη φθορά του χρόνου, τη μνήμη και τη μεταφυσική διάσταση της καθημερινότητας. Το κείμενο αναδεικνύει την ουσία των πραγμάτων πίσω από την επιφάνεια.