Ο Γιούργκεν Χάμπερμας, ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές της σύγχρονης εποχής, έφυγε από τη ζωή το Σάββατο 14 Μαρτίου 2026, σε ηλικία 96 ετών.
Ο θάνατός του επιβεβαιώθηκε από τον εκδοτικό οίκο Suhrkamp, ο οποίος μετέφερε τη βαθιά θλίψη της οικογένειας για την απώλεια του φιλοσόφου στην κατοικία του στο Στάρνμπεργκ της Βαυαρίας.
Ο Χάμπερμας γεννήθηκε στις 18 Ιουνίου του 1929 στο Ντίσελντορφ και ανδρώθηκε πνευματικά ως βοηθός του Τέοντορ Αντόρνο στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Έρευνας της Φρανκφούρτης.
Ωστόσο, κατάφερε να διαφοροποιηθεί από την απαισιοδοξία των δασκάλων του, προτείνοντας μια νέα αισιοδοξία βασισμένη στη γλώσσα και την επικοινωνία.
***
Τον Ιούνιο του 2015 ο Γιούργκεν Χάμπερμας εξαπέλυσε πυρά κατά της πολιτικής που έφερε τη «σφραγίδα» της Άνγκελα Μέρκελ για την επίλυση της ελληνικής κρίσης, με άρθρο (*) του που δημοσιεύθηκε στη γερμανική εφημερίδα «Suddeutsche Zeitung».
Συγκεκριμένα ο Γερμανός φιλόσοφος τόνισε ότι «η πολιτική της Άνγκελα Μέρκελ συνέβαλε στην ελληνική κρίση. Για τη Γερμανίδα καγκελάριο, τα συμφέροντα των επενδυτών ήταν πιο σημαντικά από την ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας».
Στο άρθρο του υποστήριζε ότι «τον Μάιο του 2010 για τη Γερμανίδα καγκελάριο, τα συμφέροντα των επενδυτών ήταν πιο σημαντικά από ένα κούρεμα του ελληνικού χρέους».
Στη συνέχεια πρόσθεσε ότι το ελληνικό εκλογικό αποτέλεσμα, «είναι η ψήφος ενός έθνους που αποτελείται από μία μεγάλη πλειοψηφία που τάσσεται κατά της εξευτελιστικής και καταπιεστικής κοινωνικής εξαθλίωσης της χώρας που αναγκάστηκε να λάβει μέτρα λιτότητας για να αντιμετωπίσει την κρίση».
Όμως – όπως υπογράμμισε – ο Αλέξης Tσίπρας και το κόμμα του, ο ΣΥΡΙΖΑ, ήθελαν να προωθήσουν ένα πρόγραμμα μεταρρύθμισης μιας κυβέρνησης της αριστεράς και ως εκ τούτου να «αναδείξουν» τους διαπραγματευτές τους στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο. Αλλά η ελληνική κυβέρνηση προχώρησε στην ηθικολογία – σ’ ένα παιχνίδι όπου όλοι επιρρίπτουν στους άλλους τις ευθύνες- το επονομαζόμενο «blame game» – αναφορικά με το αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις με τους εταίρους.
Ο Χάμπερμας έκανε επίσης λόγο «για ασθενική συμπεριφορά της ελληνικής κυβέρνησης», την ίδια ώρα, όμως, τόνιζε πως η πολιτική λιτότητας της Μέρκελ δηλητηρίαζε την Ευρώπη.
Ο Γερμανός φιλόσοφος σε εκείνο το άρθρο επικαλέστηκε δηλώσεις του διανοητή, νομπελίστα οικονομολόγου Αμάρτυα Κουμάρ Σεν, ο οποίος είχε παρομοιάσει την πολιτική λιτότητας που είχε επιβάλλει στην Ευρώπη η γερμανική κυβέρνηση με φάρμακο που εμπεριέχει ένα τοξικό δείγμα αντιβιοτικών και ποντικοφάρμακου.
«Η Άνγκελα Μέρκελ χρησιμοποίησε για την αμφιλεγόμενη πολιτική διάσωσης ευρωπαϊκών χωρών το ΔΝΤ», υπογράμμιζε ο Χάμπερμας.
Η αριστερή κυβέρνηση θα μπορούσε εντελώς στο πνεύμα του οικονομολόγου νομπελίστα Keynes να προβεί σε μια ανάλυση του φαρμάκου της Μέρκελ και να απορρίψει με συνέπεια όλες τις νεοφιλελεύθερες προκλήσεις. Αλλά ταυτόχρονα θα έπρεπε να κάνει πιστευτή την πρόθεσή της να εφαρμόσει τον απαραίτητο εκσυγχρονισμό του κράτους και της οικονομίας, να κατανείμει τα βάρη, να καταπολεμήσει τη διαφθορά, τη φοροδιαφυγή κτλ.
Η αδύναμη εμφάνιση της ελληνικής κυβέρνησης δεν αλλάζει τίποτε στο σκάνδαλο ότι οι πολιτικοί στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο αρνούνται να αντιμετωπίσουν τους συναδέλφους τους από την Αθήνα ως πολιτικούς. Μπορεί να έχουν την εμφάνιση πολιτικών, δέχονται όμως να συζητήσουν μόνο όσα αφορούν στον οικονομικό τους ρόλο ως πιστωτών. Αυτή η μεταμόρφωση σε ζόμπι στοχεύει να προσδώσει στην παρελκυόμενη αφερεγγυότητα ενός κράτους τον χαρακτήρα μιας μη πολιτικής, δικάσιμης υπόθεσης ιδιωτικού δικαίου.
Έτσι μπορεί να αποποιηθεί κανείς ευκολότερα την πολιτική συνυπευθυνότητα. Ο γερμανικός Τύπος λοιδορεί την πράξη μετονομασίας της Τρόικα· και πράγματι αυτό θυμίζει πράξη μαγείας. Αλλά εκφράζει τη νόμιμη επιθυμία να αποκαλυφθεί το πρόσωπο των πολιτικών που κρύβεται πίσω από τη μάσκα των χρηματοδοτών. Διότι μόνο ως πολιτικοί μπορεί να λογοδοτήσουν για την αποτυχία που διεύρυνε μαζικά τις χαμένες προοπτικές ζωής, την ανεργία, την ασθένεια, την κοινωνική εξαθλίωση και την απελπισία».
(*) Εδώ δημοσιεύονται αποσπάσματα του άρθρου, το οποίο δημοσιεύθηκε πλήρες στην ιστοσελίδα του Goethe Institut.
