Η Τέχνη δεν μπορεί να είναι μοντέρνα. Η Τέχνη ξαναγυρίζει αιώνια στην αρχή.
Egon Schiele, Βιέννη – 22/4/1912
Από την Τετάρτη 27 Φεβρουαρίου 2019 παρουσιάζεται στο Μουσείο Μπενάκη / Πειραιώς 138, η αναδρομική έκθεση του εικαστικού Δημοσθένη Σκουλάκη με τίτλο Ένας μεγάλος αντιφατικός, η οποία θα διαρκέσει έως τις 5 Μαΐου 2019. (Στη βασική φωτογραφία: Μάθηµα Ανατοµίας πάνω σ’ ένα Κυβιστικό Γυµνό του Πικάσο, 1999, λάδι σε καµβά, 120 x 160 εκ. Συλλογή Μουσείου Βορρέ).
Το εκθεσιακό αφιέρωμα του Μουσείου Μπενάκη στα 50 χρόνια δημιουργίας του Δημοσθένη Σκουλάκη (1957-2009) είναι μια αναδρομή, η οποία συμπεριλαμβάνει αντιπροσωπευτικά δείγματα από το ευρύ φάσμα της καλλιτεχνικής του πορείας. Η έκθεση σχεδιάστηκε με πρωταρχικό σκοπό να αναδείξει την ιστορική εξέλιξη και εικαστική διαδρομή του καλλιτέχνη, εντοπίζοντας, διερευνώντας και αποκαλύπτοντας τις συγγένειες, τις συνδέσεις και τη συνοχή έργων, προερχόμενων από διαφορετικές ενότητες και χρονικές περιόδους.
Στην παρουσίαση αυτή που πραγματοποιήθηκε με την ευγενική παραχώρηση Μουσείων, Ιδρυμάτων, Πινακοθηκών, ιδιωτών και συλλεκτών, περιλαμβάνεται ένας αρκετά μεγάλος αριθμός από τα πιο σημαντικά έργα του δημιουργού και χωρίζεται σε οκτώ ξεχωριστές ενότητες, οι οποίες ακολουθούν θεματικά και χρονολογικά, την εικαστική διαδρομή του καλλιτέχνη. Περιλαμβάνει περίπου 100 έργα ζωγραφικής ξεκινώντας από την πρώιμη περίοδό του το 1957, την περίοδο της πολιτικής του ζωγραφικής (1960-1967), την περίοδο αυτοεξορίας του σε Ευρώπη, Αμερική, Καναδά (1967-1972) καθώς και τον κύριο όγκο της δουλειάς του στην Ελλάδα (1981-2009).
Ενδεικτικά αναφέρονται η σουρεαλιστική περίοδος (1980-1984), τα πορτρέτα (1985-1996), το αφιέρωμα στον Τσαρούχη (1988-1998), οι υπόγειες διαδρομές (1993-1998) και οι επανεγγραφές (1997-2009). Ταυτόχρονα με τη συγκροτημένη παρουσίαση της ζωγραφικής του, θα εκτεθεί και τμήμα του παράλληλου έργου του καλλιτέχνη, αφού διετέλεσε για 30 και πλέον χρόνια, γελοιογράφος και εικονογράφος σε ελληνικά και διεθνή έντυπα.
Αντιφατικός, διανοούμενος, μποέμ, με λεπτή ομορφιά και πολύ χιούμορ, o Δημοσθένης Σκουλάκης υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της γενιάς του ’70, μιας γενιάς διπλά σημαδεμένης στο ξεκίνημά της, τόσο από την απομάκρυνση αρκετών Ελλήνων καλλιτεχνών από τις πρωτοπορίες του 20ου αιώνα και την επιστροφή στην πραγματικότητα, όσο και από τις τραυματικές εμπειρίες της δικτατορίας και της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Καθοδηγούμενος από τις προτροπές του Τσαρούχη, ήδη από πολύ νεαρή ηλικία, έμαθε να αγαπά τη ζωγραφική διαδικασία και υιοθέτησε έναν δικό του ρεαλισμό, πιο μοντέρνο, μια ζωγραφική αντίληψη που κυριάρχησε σε όλες τις εκφάνσεις του βίου του, δίνοντας σχεδόν πάντα πρωταρχικό ρόλο στο βλέμμα του.
Επίκεντρο της έρευνάς του υπήρξε ο Άνθρωπος, ιδωμένος μέσα από μια κριτική ρεαλιστική κοινωνικοπολιτική προσέγγιση. Η θεματολογία του απαρτίζεται από πρόσωπα της δημοσιότητας, πρόσωπα φίλων καλλιτεχνών αλλά και πρόσωπα του οικείου περιβάλλοντός του, αυτοπροσωπογραφίες, εικόνες από εφημερίδες και περιοδικά, κούκλες μοδίστρας, ιπτάμενα ψάρια, σφαίρες, διαδηλώσεις, διαδρομές στον υπόγειο, επανεγγραφές σημαντικών έργων της ιστορίας της τέχνης κ.ά., αποτυπωμένα μέσα από μια κριτική κοινωνικοπολιτική ματιά, ενίοτε μεταφυσική και σαρκαστική.
Η τέχνη του, ως φορέας ιδεών χαρακτηρίζεται από την έλλειψη καλλωπισμού, τη μεταφυσική ατμόσφαιρα, τον ενεργό ρόλο της φωτογραφίας, τη σάτιρα των ηθών και το ανεπιτήδευτο ύφος. Η ζωγραφική του, αναμετράται με διαχρονικά ερωτήματα όπως η υπαρξιακή συνείδηση της ζωγραφικής, η ρευστότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, ο ρόλος της μνήμης, η επικοινωνιακή νοητική συγκίνηση του έργου τέχνης, η αυτογνωσία του δημιουργού, η αναζήτηση ταυτότητας αλλά και η σχέση του ίδιου του εικαστικού έργου με την παράδοση και την πρωτοπορία.
Στην εικαστική του διαδρομή συναντά και συμπορεύεται με την pop art, τον φωτορεαλισμό αλλά και το νέο ρεαλισμό, διατηρώντας ωστόσο, σαφείς αποστάσεις. Ο λιτός και αιχμηρός ρεαλισμός του άλλοτε κριτικός ως τέχνη διαμαρτυρίας, άλλοτε νεορεαλισμός ή σοσιαλιστικός, τον προίκισε με μια καλλιτεχνική γλώσσα ευέλικτη και ελαστική, ώστε να μπορεί σε κάθε εποχή να εκφράζει τη δική του ιδιαίτερη αντίληψη για τον κόσμο.
Όπως σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης Ελένη Αθανασίου «(…) το έργο του με άξονα την ανθρώπινη μορφή, υιοθετεί ένα ρεαλιστικό ιδίωμα το οποίο βέβαια δεν σηματοδοτεί επιστροφή σε μια παλιά τάξη πραγμάτων και σε παρωχημένα πρότυπα, αλλά επιδιώκει να διαμορφώσει μια μοντέρνα εκδοχή παραστατικότητας, που προτείνει νέες ρητορικές της εικόνας και ένα καινούριο αφηγηματικό και θεματολογικό προσανατολισμό στο πραγματικό, (…). Βαθιά ανθρωποκεντρικός με στοιχεία ρεαλισμού στη γραφή του, δόμησε τη δική του εικαστική γλώσσα και εκπροσώπησε τη γενιά του με ροκ διάθεση και πολύ χιούμορ, χαράσσοντας ανεξίτηλα το στίγμα του στην εξέλιξη της ελληνικής ζωγραφικής, (…)».
Την έκθεση συνοδεύει η πλούσια εικονογραφημένη έκδοση με τίτλο Δημοσθένης Σκουλάκης – Ένας μεγάλος αντιφατικός, 360 σελίδων.
Ξεναγήσεις
Σάββατο 16 Μαρτίου στις 12.00
Σάββατο 30 Μαρτίου στις 12.00
Σάββατο 13 Απριλίου στις 12.00
Σάββατο 4 Μαΐου στις 12.00
Επιμέλεια έκθεσης: Ελένη Αθανασίου
Αρχιτεκτονικός σχεδιασμός: Ναταλία Μπούρα
***
Γεννημένος το 1939 στην Αθήνα, με καταγωγή από τα Χανιά, ο Δημοσθένης Σκουλάκης σχεδίαζε από μικρός να δραπετεύσει από τα συμβατικά σύνορα που τον περιόριζαν. Σπούδασε ζωγραφική, αρχικά με τον Σπύρο Παπαλουκά και για ένα μικρό διάστημα πλάι στον Φώτη Κόντογλου. Το 1957 ταξιδεύει για πρώτη φορά στο Παρίσι, όπου συνδέεται φιλικά με τον Θανάση Τσίγκο και την ελληνική παρέα του Μονπαρνάς. Το 1958 επιστρέφει στην Ελλάδα και αρχίζει συστηματικές σπουδές με τους Πάνο Σαραφιανό και Βρασίδα Βλαχόπουλο.
Την επόμενη χρονιά, μπαίνει στο προκαταρκτικό τμήμα της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, με δάσκαλο τον Γιώργο Μαυροείδη και το 1961 στα εργαστήρια της σχολής με δάσκαλο τον Γιάννη Μόραλη. Παράλληλα παρακολουθεί και το εργαστήριο σκηνογραφίας – διακοσμητικής του Βασίλη Βασιλειάδη.
Το 1968 ταξιδεύει στο Παρίσι και στη συνέχεια Καναδά, ΗΠΑ και Μεξικό.
Επιστρέφοντας το 1969 στην Ευρώπη, ζει και εργάζεται διαδοχικά στο Παρίσι (δίπλα στον Γιάννη Τσαρούχη) και στη συνέχεια στο Λονδίνο και το πρώην Δυτικό Βερολίνο.
Ξαναγυρίζει στην Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1974. Στη διάρκεια της μακρόχρονης αυτής περιπλάνησης, έρχεται σε επαφή με τα εικαστικά ρεύματα της μεταπολεμικής σκηνής και ιδιαίτερα με την ποπ αρτ και τις διαφορετικές εκφράσεις του ρεαλισμού .
Μπλέχτηκε με την πολιτική, υπηρέτησε τη δημοσιογραφία έως το 1984, οπότε και καταπιάστηκε αποκλειστικά με τη ζωγραφική.
Ο Δήμος Σκουλάκης ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη γελοιογραφία, την εικονογράφηση και τη σκηνογραφία από το 1959 μέχρι το 1984.
Υπήρξε μόνιμος πολιτικός γελοιογράφος στις εφημερίδες Δημοκρατική Αλλαγή ( 1964-1967) και Ελεύθερος Λόγος (1964-1967) καθώς και τα περιοδικά Ταχυδρόμος (1960-1967,πρώτη περίοδος), Πανσπουδαστική (1959-1967), Η Γενιά μας (1965-1967), Ελληνική Αριστερά (1965-1967) κ.ά.
Το ίδιο διάστημα εργάστηκε στη διαφήμιση, σκηνογράφησε το έργο της Κωστούλας Μητροπούλου Η Εκτέλεση (θίασος Μ. Ριάλδη -Θέατρο Πορεία), συνεργάστηκε με τον Σάββα Χαρατσίδη στο Εθνικό Θέατρο και τον Βασίλη Βασιλειάδη στο θέατρο Λαμπέτη, εικονογράφησε παιδικά βιβλία (εκδ. Πεχλιβανίδη) και υπήρξε καλλιτεχνικός συνεργάτης του περιοδικού Επιθεώρηση Τέχνης και των εκδόσεων Θεμέλιο.
Το 1965 τιμήθηκε με βραβείο στο διαγωνισμό δημοσιογράφων του τότε περιοδικού Ελευθεροτυπία και του Υπουργείου Τύπου για τη «δηκτική τόλμη της γελοιογραφίας του».
Κατά την παραμονή του στο εξωτερικό (1968-1974), συνεργάστηκε με πολλές εφημερίδες και περιοδικά της ομογένειας και με τις εφημερίδες «Sunday Times» και «Le Monde» καθώς και το περιοδικό «Der Spiegel» και το χιουμοριστικό «Punch».
Την ίδια περίοδο εξέδωσε το γελοιογραφικό άλμπουμ ο Τρελός και οι Άλλοι με εκατό αντιχουντικά σκίτσα (Μόντρεαλ 1969) και επιμελήθηκε το φωτογραφικό άλμπουμ Greece (έκδοση ΕΦΕΕ, στο εξωτερικό,1970).
Με την επιστροφή του στην Ελλάδα εργάσθηκε στις εφημερίδες Ελευθεροτυπία (1975-1976), Αυγή (1976-1983), Γνώμη (1983), Εξόρμηση (1977-1984) και το περιοδικό Ταχυδρόμος (1977-1984, δεύτερη περίοδος).
Ο εκλιπών, πνεύμα ανήσυχο με πολλές δραστηριότητες σε καλλιτεχνικό και πολιτικό επίπεδο, κατάφερε να αφομοιώσει τις ποικίλες εμπειρίες της ζωής του – κυρίως από τα ταξίδια και την παραμονή του στο εξωτερικό – και να τις μετουσιώσει σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ζωγραφική πρόταση.
Κεντρικό θέμα στα έργα του υπήρξε πάντοτε, έμμεσα ή άμεσα, ο άνθρωπος.
Σχετικώς η ιστορικός τέχνης και επιμελήτρια της τελευταίας του έκθεσης Ήρα Παπαποστόλου επισημαίνει:
«Κοινά σημεία που συνθέτουν τη ζωγραφική του ταυτότητα του Δήμου Σκουλάκη: ο ρεαλισμός, η μεταφυσική ατμόσφαιρα, η χρήση συμβόλων, η ανθρώπινη φιγούρα, ο σταματημένος χρόνος, η έννοια της μνήμης, το πορτρέτο, η αυτοπροσωπογραφία, η κοινωνικοπολιτική κριτική ματιά, η αναζήτηση ταυτότητας».
Ο Δήμος Σκουλάκης έκανε πολλές ατομικές εκθέσεις, έλαβε δε μέρος και σε πολλές ομαδικές εκθέσεις, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έργα του υπάρχουν στην Εθνική Πινακοθήκη, στη Δημοτική Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, στα Μουσεία της πόλης των Αθηνών, Μπενάκη, Ίωνος Βορρέ, Φρυσίρα, στην Πινακοθήκη Τέλλογλου στη Θεσσαλονίκη, στις συλλογές των Τραπεζών Εμπορική και Γενική κ.α.
Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κυρίου Προκοπίου Παυλοπούλου
HASHTAG έκθεσης: #SkoulakisBM
ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ / ΠΕΡΑΙΩΣ 138 I Πειραιώς 138 & Ανδρονίκου I 210 3453111
Ωράριο λειτουργίας: Πέμπτη & Κυριακή:10:00-18:00, Παρασκευή & Σάββατο: 10:00-22:00, Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη: κλειστά Ι Τιμή εισιτηρίου έκθεσης: € 7 I Τιμή μειωμένου εισιτηρίου: €3,5 I Τιμή ενιαίου εισιτηρίου: Έκπτωση 20% επί του συνολικού κόστους των εισιτηρίων όλων των εκθέσεων κατά την ημέρα επίσκεψης.
