Όταν η Μαντάμ Μποβαρί πρωτοκυκλοφόρησε το 1856, δεν προκάλεσε απλώς αντιδράσεις – πυροδότησε μια νομική θύελλα. Και το «πρόβλημα», σύμφωνα με τη Γαλλία του 19ου αιώνα, δεν ήταν η βία ή το γραφικό σεξ. Ήταν η Έμα. Η Έμα Μποβαρί δεν είναι κακιά με τον συνηθισμένο τρόπο. Δεν σχεδιάζει την πτώση κανενός. Δεν είναι μια femme fatale με ένα διαβρωτικό σχέδιο. Είναι κάτι πολύ πιο ανησυχητικό για την εποχή: μια γυναίκα που θέλει περισσότερα από όσα της έχουν ανατεθεί. Βαριέται. Ανήσυχη. Διψάει για ομορφιά, ρομαντισμό, ένταση – οτιδήποτε κάνει τη ζωή να φαίνεται μεγαλύτερη από μια μικρή πόλη, έναν ευγενικό γάμο και τις ίδιες μέρες που επαναλαμβάνονται για πάντα. Και αρνείται, σιωπηλά αλλά πεισματικά, να προσποιηθεί ότι αυτό είναι αρκετό. Αυτό και μόνο έκανε το μυθιστόρημα να μοιάζει επικίνδυνο. Έτσι, ο Γκυστάβ Φλωμπέρ οδηγήθηκε στο δικαστήριο και κατηγορήθηκε ότι προσέβαλε την ηθική και τη θρησκεία. Όχι επειδή έγραψε σκηνές που θα σόκαραν έναν σύγχρονο αναγνώστη —δεν το έκανε— αλλά επειδή διέπραξε ένα μεγαλύτερο έγκλημα: δεν έδινε στο κοινό ένα παρήγορο ηθικό δίδαγμα. Η εισαγγελία ισχυρίστηκε ότι το βιβλίο εξύμνησε τη μοιχεία. Αλλά ο βαθύτερος φόβος κρυβόταν από κάτω: ότι οι γυναίκες μπορεί να διάβαζαν τη λαχτάρα της Έμα και να την αναγνώριζαν. Ότι μπορεί να άρχιζαν να φαντάζονται μια ζωή πέρα από το καθήκον, πέρα από την υπακοή, πέρα από τα στενά όρια της «αποδεκτής» γυναικείας φύσης. Επειδή η πραγματική απειλή δεν ήταν αυτό που έκανε η Έμα. Ήταν αυτό που ένιωθε. Ο Φλωμπέρ δεν ορμάει να την επιπλήξει. Δεν τη λυτρώνει. Δεν σε καθησυχάζει με ένα ωραίο μάθημα. Απλώς μένει κοντά —ψυχρός, παρατηρητικός, σχεδόν κλινικός— και σε αφήνει να ζεις μέσα στις επιθυμίες της, τις φαντασιώσεις της, την αυταπάτη της και την απογοήτευσή της. Αυτό το αποστασιοποιημένο στυλ ήταν επαναστατικό. Αντιμετώπιζε την εσωτερική ζωή μιας γυναίκας ως σοβαρή λογοτεχνία, όχι ως μια προειδοποιητική ιστορία. Η δίκη γύρισε μπούμερανγκ. Ο Φλωμπέρ αθωώθηκε το 1857 και το σκάνδαλο μετέτρεψε το μυθιστόρημα σε γεγονός. Αυτό που χαρακτηριζόταν ότι διαφθείρει έγινε αδύνατο να αγνοηθεί — και ο ρεαλισμός έκανε ένα βήμα μπροστά με αυτό. Η Έμα Μποβαρί δεν σόκαρε απλώς την κοινωνία. Την αποκάλυψε.
Η «Μαντάμ Μποβαρί» είναι η ιστορία της Έμας, μιας όμορφης, απλής κοπέλας στη γαλλική επαρχία, η οποία ονειρεύεται μια ζωή ουτοπική, σαν κι αυτή που περιγράφεται στα ρομαντικά βιβλία, γεμάτη έντονες συγκινήσεις, πολυτέλειες, πάθη και φλογερούς έρωτες. Όμως ο γάμος της με τον Σαρλ Μποβαρί, που είναι εξαιρετικά αφοσιωμένος και πράος αλλά βαρετός για κείνη σύζυγος, κάθε άλλο παρά ιδανικός θα αποδειχθεί και θα τη βυθίσει στην ανία και την πλήξη μιας ζωής πεζής και ανούσιας, όπως ορίζουν οι κοινωνικές συμβάσεις και οι συντηρητικές ιδέες της υποκριτικής επαρχίας. Η Έμα θα κυνηγήσει τη χίμαιρα, το όνειρο, τις φαντασιώσεις της για έναν μεγάλο έρωτα σε πρόσωπα που είναι ωστόσο δημιουργήματα του κόσμου τον οποίο περιφρονεί και απεχθάνεται. Όταν όμως οι μάσκες πέσουν και δει τη γύμνια και τη φτώχεια της ψυχής τους, ποιο μονοπάτι θα ακολουθήσει για να ανακαλύψει την προσωπική της αλήθεια; Αμείλικτο σαν τραγωδία, βίαιο σαν όραμα, δηκτικό σαν κωμωδία, το κοινότοπο θέμα της μοιχείας αποκτά βαθύτατα ανθρώπινες διαστάσεις στο έργο του Φλομπέρ. Διαβρωτικό και ρηξικέλευθο, το αριστουργηματικό αυτό νατουραλιστικό μυθιστόρημα έφερε επανάσταση στον τρόπο γραφής της εποχής, συγκρούστηκε με τις φόρμες του ρομαντισμού και, με την άκαμπτη αντικειμενικότητά του, σφράγισε την απαρχή μιας νέας εποχής στη λογοτεχνία.
