Του Παναγιώτη Μήλα
«Σε αυτή τη χώρα που θυμίζει Αφρική, υπανάπτυκτη Ασία και εξαθλιωμένη Λατινική Αμερική, τα παιδιά έτρωγαν στους δρόμους τα πορτοκάλια με τα φλούδια, ενώ ο Ρουμάνος δημοσιογράφος που βρέθηκε μαζί μου στο “Ιντερκοντινένταλ”, μου είπε ότι, για πολλά χρόνια οι κοπέλες εκδίδονταν για ένα ή δύο πορτοκάλια…
Παρά τη βουλιμία των στερημένων Ρουμάνων, οι πολίτες με τα τρίχρωμα περιβραχιόνια, που ανήκουν στις ομάδες των Φρουρών της Πατρίδας, εμποδίζουν οποιονδήποτε συμπατριώτη τους να πλησιάσει ξένο για επαιτεία. Δύο οχτάχρονα αγόρια πλησίασαν κάποια στιγμή την ομάδα μας που απαρτιζόταν από συναδέλφους του “Ρόιτερ”, του “Ασοσιέιτεντ Πρες”, του βρετανικού “Ιντιπέντεντ” και εμάς, και άρχισαν να χοροπηδούν και να μας ζητάνε στυλό μπικ. Έβγαλα από τη τσάντα μου δυο μπικ, τους τα έδωσα και πριν προλάβει κάποιος άλλος να τους δώσει δυο πακέτα τσίχλες, επενέβη ένας από τους Φρουρούς της Πατρίδας και τα απομάκρυνε, τραβώντας τους τα αυτιά».
***
Τα παραπάνω είναι μόνο 145 λέξεις από μια τετρασέλιδη [σελ. 2, 3, 4 και 5] ανταπόκριση που δημοσιεύθηκε στο «Έθνος» την Τρίτη 2 Ιανουαρίου του 1990 με την υπογραφή της δημοσιογράφου Ουρανίας Λαμψίδου, απεσταλμένης της εφημερίδας στο Βουκουρέστι.
Παρόμοια ανταπόκριση 4 σελίδων δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα την Τετάρτη 3 και την Πέμπτη 4 Ιανουαρίου 1990.
«Επιτέλους άσπρο ψωμί και φρούτα» έγραφε ο πλαγιότιτλος στο πρώτο δισέλιδο αφιέρωμα στη Ρουμανία.
***
Τα κείμενα αυτά – πριν από 35 χρόνια – μας είχαν κάνει «να πέσουμε από τα σύννεφα», σύμφωνα με τη σημερινή φράση – καραμέλα. Είχαμε πέσει από τα …ροζ σύννεφα και όταν διαβάζαμε στην ίδια ανταπόκριση ότι η φοβερή και τρομερή Ακαδημία Αθηνών στις 26 Μαρτίου 1976 είχε κάνει αντεπιστέλλον μέλος της την Έλενα Τσαουσέσκου, η οποία είχε εγκαταλείψει το σχολείο σε ηλικία 10 ετών για να γίνει μοδίστρα. Πριν εγκαταλείψει είχε σημειώσει την μεγαλύτερη επίδοσή της στο μάθημα της πρακτικής εργασίας με 7,3 μονάδες όταν το άριστα ήταν το 10. Στην ανάγνωση είχε 4, ενώ “πέντε” είχε στη γραφή, στην ιστορία και στη γεωγραφία. Διαγωγή δε «κοσμία»…
Κατά τα άλλα η Έλενα είχε ανακηρυχθεί Διδάκτορας της Χημείας στο Πανεπιστήμιο του Βουκουρεστίου, Επίτιμος Πρόεδρος της Ρουμανικής Ακαδημίας Τεχνών και φυσικά λαμπερό αστέρι στην Ακαδημία Αθηνών.
Οι ανταποκρίσεις αυτές από το Βουκουρέστι πριν από 35 χρόνια μάς είχαν γκρεμίσει χίλια όνειρα. Μάλιστα αυτά τα όνειρα είχαν εκείνα τα χρόνια το χρυσαφένιο περιτύλιγμα με το όνομα Νάντια Κομανέντσι.
Η 15χρονη χρυσή Ολυμπιονίκης των Αγώνων του Μόντρεαλ το 1976 και της Μόσχας το 1980 μάς είχε κάνει να πιστεύουμε ότι η Ρουμανία και οι Ρουμάνοι σε όλους τους τομείς έπαιρναν χρυσό μετάλλιο.
Όμως δεν ήταν έτσι τα πράγματα…
Όταν ξέσπασε ο κόσμος και βγήκε στους δρόμους όλα τέλειωσαν μέσα σε εννέα ώρες. Τη Δευτέρα 25 Δεκεμβρίου 1989, ώρα 5:30 το πρωί, άρχισε η δίκη του Νικολάε και της Έλενα Τσαουσέσκου από ένα Έκτακτο Στρατιωτικό Δικαστήριο. Η δίκη διήρκεσε περίπου μία ώρα.
Το ηγετικό ζευγάρι δικάστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο. Εκτελέστηκαν λίγα λεπτά μετά την ετυμηγορία, στις 2:50 μ.μ. τοπική ώρα στη Στρατιωτική Μονάδα UM 01417 κοντά στην Ταργκοβίστε.
Η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε από ένα εκτελεστικό απόσπασμα αποτελούμενο από οκτώ στρατιώτες του συντάγματος αλεξιπτωτιστών που μεταφέρθηκαν με δύο ελικόπτερα από τη βάση του Μποτένι.
Βέβαια, την Παρασκευή 2 Φεβρουαρίου 1990, καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη οι τέσσερις από τους οκτώ εκτελεστές…
***
Η ζωή στη Ρουμανία άλλαξε ρότα από τότε και φέτος ο ηθοποιός, σκηνοθέτης και συγγραφέας Κωνσταντίνος Μάρκελλος κατάφερε να μας δείξει ότι στο έργο του «Δύο πορτοκάλια για τα Χριστούγεννα» δεν ισχύει το «Μία εικόνα, χίλιες λέξεις» αλλά το «Πέντε λέξεις, μια ολόκληρη ζωή».
Στο θέατρο «Εν Αθήναις» παρακολουθήσαμε τον συγγραφέα στα «Δύο πορτοκάλια» να …ξεφλουδίζει το ολόχρυσο περιτύλιγμα εκείνων των χρόνων.
Με ένα κείμενο που προέκυψε από επίπονη έρευνα στη Ρουμανία και από δεκάδες συνεντεύξεις με πρωταγωνιστές των αιματηρών γεγονότων του Δεκεμβρίου του 1990 ο Κωνσταντίνος Μάρκελλος παρουσίασε ένα θεατρικό ντοκιμαντέρ υψηλής ιστορικής ακρίβειας.
Μαζί με τον εικονολήπτη Πέτρο Μακρή και την ηθοποιό Ελένη Στεργίου, ο Μάρκελλος ταξίδεψε ως το Βουκουρέστι. Εκεί συνάντησαν την Ιρίνα Νίστορ η οποία τους έφερε σε επαφή με όσους έζησαν τη φρίκη της διακυβέρνησης Τσαουσέσκου. Οι καταθέσεις ψυχής είναι συγκλονιστικές.
Ασφαλώς χρειάζεται καλή διάθεση για να παρακολουθήσεις, να ακούσεις, να πιστέψεις, να αποδεχθείς. Για κανέναν λόγο δεν πρέπει να κλείσεις τα αυτιά και τα μάτια. Να ξέρεις ότι με μια παρόμοια κίνηση δεν θα διαγράψεις την πικρή αλήθεια.
Ασφαλώς αυτό δεν είναι κάτι εύκολο αφού μέχρι τώρα πιστεύαμε τα αντίθετα.
Δεν είναι εύκολο και για ένα ακόμα λόγο: Οι ερμηνείες των τριών ηθοποιών αναδεικνύουν το μεγαλείο του κειμένου και όλο αυτό μάς εμποδίζει να παραδεχθούμε ότι είχαμε πέσει θύματα παραπληροφόρησης. Σήμερα αυτό το λέμε fake news, τότε το λέγαμε προπαγάνδα ή πλύση εγκεφάλου…
Ευτυχώς ο Κωνσταντίνος Μάρκελλος και η Ελένη Στεργίου είχαν το θάρρος να βάλουν το μαχαίρι στο κόκκαλο. Είχαν την τόλμη να ρισκάρουν και πέτυχαν…
Ευτυχώς στην ομάδα τους είχαν δυο σπάνιους ηθοποιούς. Τον Γιώργο Παπαπαύλου και τον Ανδρέα Νάτσιο ο οποίος, λόγω υποχρεώσεων στο Εθνικό Θέατρο, αντικαταστάθηκε στη δεύτερη περίοδο των παραστάσεων, από τον Γιάννη Νταλιάνη.
Η παράσταση
Παρακολουθούμε σε πρώτο επίπεδο τη ζωή της Άντρια [Ελένη Στεργίου] και του Βλαντ [Ανδρέας Νάτσιος]. Καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του έργου έχει ο Λουτσιάν [Γιώργος Παπαπαύλου]. Ακούμε και την φωνή της Ίρινα [Τζένη Σκαρλάτου] ενώ στον ρόλο του χορού αρχαίας τραγωδίας βλέπουμε μια φοιτήτρια [Σοφία Φαρασοπούλου].
Πρόκειται για μια συνταρακτική παράσταση με γρήγορη κινηματογραφική εξέλιξη. Στον ιδιαίτερο σκηνικό χώρο του «Εν Αθήναις» σημαντικό και ενισχυτικό ρόλο στο αποκαλυπτικό κείμενο παίζει η Μουσική και ο Ηχητικός σχεδιασμός του Γιώργου Χρυσικού.
Ο Αργύρης Θέος με τον Σχεδιασμό Φωτισμών έχει προσθέσει με δεξιοτεχνία το απαραίτητο θριλερικό περιβάλλον ενώ τα Σκηνικά – Κοστούμια που σχεδίασε η Αρετή Μουστάκα μας έφεραν στην εποχή του θριάμβου των Τσαουσέσκου.
Ο Κωνσταντίνος Μάρκελλος δεν άφησε το συναίσθημα να τον παρασύρει σε υπερβολές αν και το δικό του κείμενο θα μπορούσε να τον οδηγήσει σε τολμηρές αιχμηρές κρίσεις για τα γεγονότα της εποχής. Ο Μάρκελλος με δεξιοτεχνία προσφέρει αυτή την δυνατότητα – και την χαρά – στον θεατή του.
Σπάνιες οι ερμηνείες των τριών ηθοποιών. Ίσως εκτός από το «Χορν» και το «Μερκούρη» θα έπρεπε να υπάρχουν και άλλα βραβεία για να τιμήσουν άξιους υπηρέτες της υποκριτικής τέχνης.
Θεωρώ τυχερό τον εαυτό μου που παρακολούθησα τον Βλαντ έτσι όπως τον «ζωγράφισε» ο Ανδρέας Νάτσιος. Ένιωθες πως είναι ένας από εκείνους που βγήκαν στους δρόμους της Τιμισοάρα. Ένας από εκείνους που έφεραν την ελευθερία στη χώρα.
Το ίδιο μπορώ να πω και για την Σοφία Φαρασοπούλου που ως φοιτήτρια στο δικαστήριο σήκωσε επαξίως το ειδικό βάρος που έχει ο χορός στην αρχαία τραγωδία.
Ο Γιώργος Παπαπαύλου δεν δυσκολεύτηκε να γίνει άμεσα μισητός υποδυόμενος τον Λουτσιάν. Οι ερμηνευτικές του δεξιότητες – ειδικά στον μονόλογο – τον οδήγησαν κατευθείαν στον στόχο του.
Η Ελένη Στεργίου στήριξε το όλο εγχείρημα και μας χάρισε μια σπάνια ερμηνεία σε έναν συναισθηματικά φορτισμένο ρόλο, πάνω σε τεντωμένο σκοινί, που δεν της άφηνε περιθώρια ούτε για ένα ελάχιστο «παραπάτημα».
Η ξινή γεύση από τα «Δύο πορτοκάλια» του Κωνσταντίνου Μάρκελλου ήταν απαραίτητη για να μας επαναφέρει στη σκληρή πραγματικότητα. Αυτή η ξινή γεύση μας ξύπνησε εντελώς…
***
***
«Δύο πορτοκάλια» του Κωνσταντίνου Μάρκελλου, για τα ματωμένα Χριστούγεννα της Ρουμανίας
