Έφυγε από τη ζωή το πρωί του Σαββάτου (26/9) η ηθοποιός και συγγραφέας Δέσποινα Τομαζάνη, μία από τις χαρακτηριστικές παρουσίες της εμβληματικής ταινίας του Νίκου Νικολαΐδη «Γλυκιά Συμμορία». Η Δέσποινα Τομαζάνη πέθανε έπειτα από διήμερη νοσηλεία σε νοσοκομείο της Αθήνας, συνεπεία πνευμονικού οιδήματος.
Γεννημένη στη Χίο την 1η Ιουνίου 1945, με καταγωγή από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας και τα Κοτύωρα, ακολούθησε μια πολυσχιδή πορεία στις τέχνες, αφήνοντας το αποτύπωμά της στο θέατρο, τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και τη λογοτεχνία.
Από τη Χίο στη Στοκχόλμη
Η Δέσποινα Τομαζάνη σπούδασε θέατρο στην Αθήνα και στη συνέχεια κινηματογράφο και θέατρο στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης, καθώς και χορό και παντομίμα στην Ακαδημία Μπαλέτου της σουηδικής πρωτεύουσας. Ανέβηκε για πρώτη φορά στη σκηνή σε ηλικία μόλις 18 ετών και στη μακρά καλλιτεχνική διαδρομή της συνεργάστηκε με θεατρικές και κινηματογραφικές παραγωγές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Στον κινηματογράφο συμμετείχε, μεταξύ άλλων, στις ταινίες «Περιπλάνηση» του Χριστόφορου Χριστοφή, «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη, «Φωτογραφία» του Νίκου Παπατάκη και «Τέλος Εποχής» του Αντώνη Κόκκινου. Είχε επίσης συμμετάσχει στον «Ντον Ζουάν» του Ροζέ Βαντίμ, καθώς και σε σουηδικές κινηματογραφικές παραγωγές.
Για την ερμηνεία της στην ταινία «L’ombre de la terre» του Ταΐμπ Λουχίτσι τιμήθηκε με το βραβείο Α’ γυναικείου ρόλου στο 1ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Μεσογειακών Χωρών.
Η «Γλυκιά Συμμορία» και η πορεία πίσω από την κάμερα
Ξεχωριστή θέση στη φιλμογραφία της κατέχει η «Γλυκιά Συμμορία» του Νίκου Νικολαΐδη, μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες ταινίες του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου. Η παρουσία της στον κινηματογράφο, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στην υποκριτική. Έγραψε διαλόγους, έπαιξε και συνεργάστηκε στο σενάριο της σουηδικής ταινίας «Με λένε Στέλιο», η οποία απέσπασε βραβείο κριτικών στο Φεστιβάλ Βενετίας το 1973.
Συνεργάστηκε ακόμη με τον Αλέξη Δαμιανό στον «Ηνίοχο», υπήρξε συνσεναριογράφος στην «Ελεύθερη Κατάδυση» του Γιώργου Πανουσόπουλου και υπέγραψε το σενάριο της ταινίας «Το φως που σβήνει» του Βασίλη Ντούρου. Για την τηλεόραση έγραψε, μεταξύ άλλων, τα σενάρια «Μέντιουμ» και «Το Φύλλο, το Πηγάδι και τ’ Αγγέλιασμα», βασισμένο στο ομώνυμο έργο του Βασίλη Βασιλικού, ενώ ως ηθοποιός εμφανίστηκε σε παραγωγές όπως «Φάκελος Αμαζών», «Γκάστερμπάιντερ», «Ομίχλη» και «Μέντιουμ».
Από την «Ηλέκτρα» στη συγγραφή
Σημαντική ήταν και η παρουσία της στο θέατρο. Ερμήνευσε την «Ηλέκτρα» στο Ηρώδειο, στο Town Hall της Νέας Υόρκης και στο Τόκιο, ενώ συνεργάστηκε και με το γαλλικό θέατρο. Παράλληλα πέρασε στη σκηνοθεσία, ανεβάζοντας έργα όπως «Ο Μπαμπάς ο Πόλεμος» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, «Χιώτικο Παραμύθι», «Χιροσίμα Αγάπη μου» της Μαργκερίτ Ντυράς και «Ίντα».
Εξίσου παραγωγική υπήρξε η συγγραφική της διαδρομή. Μεταξύ των βιβλίων της περιλαμβάνονται «Το Αμίλητο Νερό», «Το Καφενείο των Ψεμάτων», «Φωτιά μέσα στο Νερό», «Ίντα», «Εξ αιτίας του αινίγματος», «Θηλυκό Νόμισμα» και «Εκτός Δικτύου». Τελευταίο της βιβλίο ήταν το «Το βιβλίο που δεν γράφτηκε», που κυκλοφόρησε το 2026 και αποτελεί ιστορικό αφήγημα με φόντο τη γενέτειρά της, τη Χίο, και τον Χιώτη αγωνιστή της Επανάστασης Αντώνη Μπουρνιά. Έργα της Δέσποινας Τομαζάνη έχουν μεταφραστεί, μεταξύ άλλων, στα γαλλικά, γερμανικά, τουρκικά, αγγλικά και ιταλικά.
