Γράφει ο Κωστής Μεγάλης
Δικαίωμα στη Λήθη. Δικαίωμα στη λησμονιά. Όχι δικαίωμα να ξεχάσεις. Αλλά, δικαίωμα να ξεχαστείς. Δικαίωμα να σε ξεχάσουν. Να σε ξεχάσουν ως αυτό, που είσαι. Δικαίωμα να σε δουν πέρα από τις προσδοκίες, που έχουν για σένα και έχουν βασιστεί σε έναν παλιό σου εαυτό, με τον οποίο ίσως πια δεν ταυτίζεσαι, τον οποίο ίσως πια δεν θεωρείς εαυτό σου. Δικαίωμα να αλλάξεις, να πεθάνεις, για να αναγεννηθείς, όπως το πουλί σπάει το Αβγό του στον Ντέμιαν του Έσσε. Δικαίωμα οι άλλοι να σε αφήσουν να πετάξεις, συνειδητά ή ασυνείδητα να μην περιμένουν από εσένα να είσαι ο ίδιος, να χαρούν με την αλλαγή σου και να την παροτρύνουν. Τελικώς, το δικαίωμα στη Λήθη είναι το δικαίωμα στην προσωπική ελευθερία, στην υπαρξιακή επανάσταση και στην ψυχολογική αναμόρφωση. Το δικαίωμα στη λύτρωση από τις έτερο-αυτοκαταστροφικές μας συνήθειες. Το δικαίωμα στην ευτυχία.
Το «Δικαίωμα στη Λήθη» είναι μια εξαιρετική παράσταση στο Θέατρο Άβατον. Σε μια μεταμοντέρνα εποχή, όπου συνεχώς παραστάσεις επιδιώκουν περίπλοκη πλοκή, σκηνοθεσία και κινησιολογία, το “Δικαίωμα στη Λήθη” θυμίζει πως η ανθρωπιά είναι στην απλότητα. Δίνοντας έμφαση στο κείμενο και την ιστορία αποδεικνύει για άλλη μια φορά πως η τέχνη δε χρειάζεται σάλτσες και στολίδια. Αν μπορέσει κανείς πει την ιστορία ενός ή μερικών ανθρώπων με ειλικρίνεια και αυθεντικότητα, τότε έχει ήδη μια υπέροχη παράσταση. Και το “Δικαίωμα στη Λήθη” αφηγείται τις ιστορίες των ανώνυμων ηρώων του τελευταίου αιώνα, των ανθρώπων με «ψυχικές ασθένειες» και των κοντινών τους.
Βάζω τη φράση «ψυχική ασθένεια» σε παρένθεση, γιατί κατά τη γνώμη μου η παράσταση περιστρέφεται γύρω από δύο ερωτήματα: Τι μπορεί να ραγίσει ανεπανόρθωτα τον άνθρωπο; Και τελικά τι σημαίνει ασθένεια, τι κάνει κάποιον ασθενή και τι υγιή;
Μεγαλώνουμε θεωρώντας ψυχικά ασθενείς, όσους τους έχουν δώσει αυτή την ταμπέλα οι ψυχίατροι, και ψυχικά υγιείς όλους τους άλλους – εμάς, που όλα πάνε καλά με τον εσωτερικό μας κόσμο και δεν έχουμε κανένα πρόβλημα. Ωστόσο, η παράσταση δείχνει την προφανή αυθαιρεσία αυτής της κοσμοθεωρίας, με την οποία όλοι μεγαλώνουμε. Έτσι, παρουσιάζει ιστορίες ανθρώπων, που είναι υγιέστατοι, αλλά αυτό που πραγματικά ραγίζει τον νου και την καρδιά τους είναι η παραμονή στο ψυχιατρείο και η αντιμετώπισή τους από τους άλλους σαν «τρελούς» (πόσο κατακερματισμένη είναι αυτή η λέξη, έτσι που πια έχει χάσει την ουσία της). Ιδιαίτερη εντύπωση, μου έκανε η ιστορία ενός νοσηλευόμενου, που πίστευε ότι είναι μεγιστάνας. Οπότε η νοσοκόμα, που τον φρόντιζε, ήταν στεναχωρημένη, της έγραφε σε μια χαρτοπετσέτα «5 εκατομμύρια», για να αγοράσει ό,τι θέλει και να φτιάξει η διάθεσή της. Με έναν τρόπο μαγικό, αυτός ο άνθρωπος μου φαίνεται πολύ πιο ευτυχισμένος και φαίνεται να νιώθει πολύ παραπάνω αγάπη, να έχει μια πολύ πιο υγιή σχέση με έναν άνθρωπο, από ότι οι φαινομενικά «υγιείς» χαρακτήρες της ιστορίας, που καταπιέζουν τα συναισθήματα τους, εθελοτυφλούν για τις δυσλειτουργικές τους σχέσεις και την αποξένωσή τους από τους συνανθρώπους και πίσω από το ψεύτικο χαμόγελό τους δυστυχούν και αρνούνται για την πραγματικότητα της ζωής τους. Τελικά είναι τόσο απελπισμένοι, που δεν έχουν κανέναν να μιλήσουν και αναζητούν κάποιον να τους ακούσει σε μια εκπομπή με αγνώστους. Για όλα τα χρόνια, που πέρασαν να μη λένε όσα νιώθουν και σκέφτονται, για όλο το μάγμα, που έχει μαζευτεί στο βάθος του ηφαιστείου, είναι έτοιμοι να το αφήσουν να εκραγεί σε μια στιγμή. Σε έναν μονόλογο να πουν τα ανείπωτα μιας ζωής. Ένας άνθρωπος, που δεν αφήνει τον εαυτό του καν να νιώθει ό,τι νιώθει, να σκέφτεται ό,τι σκέφτεται, ένας άνθρωπος, που λέει συνεχώς ψέματα στον εαυτό του και στους άλλους, που όλες του οι σχέσεις είναι βασισμένες στην αμοιβαία εθελοτυφλία, είναι ένας τέτοιος άνθρωπος υγιής;
Είναι πιο υγιής από τον ειλικρινή και ευτυχισμένο μεγιστάνα, που θέλει να ανταποδώσει με ειλικρίνεια στη νοσοκόμα την αγάπη, που αυτή του δίνει;
Η απάντηση σίγουρα δεν μπορεί να είναι μαυρόασπρη. Και σίγουρα τόσο οι ανθρώποι μέσα στα ψυχιατρεία, όσο και οι ανθρώποι έξω από αυτά είναι εξίσου ανθρώπινοι. Αυτό, που τελικά ενώνει τους ανθρώπους, που έχουν τις «εμφανείς εθελοτυφλίες», όπως ο μεγιστάνας, και αυτούς, που έχουν τις πιο «κρυφές εθελοτυφλίες» (κρυφές σε κοινή θέα), όπως οι φαινομενικά υγιείς γυναίκες, που πάνε να μιλήσουν στην εκπομπή και τελικά αποκαλύπτεται πως όλη τους η ζωή βασίζεται σε ψέματα, είναι ο πόνος. Ο πόνος ραγίζει την καρδιά, ο πόνος κάνει τη σκέψη αφόρητη, έτσι ο πόνος ραγίζει και το μυαλό, και τα παράλληλα ραγίσματα καρδιάς και μυαλού (που κατά βάθος είναι ένα) προκαλούν την υπαρξιακή κατάσταση, που ονομάζουμε «ψυχική διαταραχή». Τελικά, όλοι είμαστε, αυτό που είμαστε, επειδή έτσι προσαρμόστηκαμε στον πόνο. Και το ράγισμα μια αντίδραση σε αυτό είναι.
Υγεία είναι η ικανότητα εναρμόνισης με τα συνθήματά σου και τις σκέψεις σου. Ασθένεια η πλημμύρα από έτερο-αυτοκαταστροφικές σκέψεις και συναισθήματα κ’ η αδυναμία ελέγχου τους. Από τη στιγμή, λοιπόν, που ζούμε στην εποχή της υπερανάλυσης, της συναισθηματικής απονέκρωσης, της ανασφάλειας και του συμπλέγματος κατωτερότητας, πράγματα που όλοι έχουμε, κανείς δεν είναι μόνο υγιής, όλοι είμαστε σε έναν βαθμό ψυχικά ασθενείς και όλοι χρειαζόμαστε επειγόντως βοήθεια. Από τη στιγμή, λοιπόν, που ζούμε στην εποχή της υπερανάλυσης, της συναισθηματικής απονέκρωσης, της ανασφάλειας και του συμπλέγματος κατωτερότητας, πράγματα που όλοι έχουμε, κανείς δεν είναι μόνο υγιής, όλοι είμαστε σε έναν βαθμό ψυχικά ασθενείς και όλοι χρειαζόμαστε κάποια στιγμή στη ζωή μας βοήθεια.
Η Δέσποινα Αποστολίδου, συγγραφέας και πρωταγωνίστρια της παράστασης, μου είπε τα εξής:
«Το Δικαίωμα στη Λήθη είναιι ένα έργο που επικεντρώνεται στον κοινωνικό στιγματισμό των ατόμων που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές και των οικογενειών τους. Ο κοινωνικός στιγματισμός αποτελεί μια «ανοιχτή πληγή» που εκδηλώνεται μέσα από προκαταλήψεις, αρνητικά στερεότυπα και κοινωνικές διακρίσεις. Στη χώρα μας, παρά τη μεταρρύθμιση στην ψυχική υγεία, το στίγμα παραμένει ισχυρό, τροφοδοτούμενο συχνά από την άγνοια και την παραπληροφόρηση. Η ραγδαία αύξηση των ψυχικών νοσημάτων τα τελευταία χρόνια, καθώς και η άρνηση των ανθρώπων να μιλήσουν ανοιχτά για αυτά, στάθηκαν αφορμή για τη γραφή αυτού του έργου. Οι πραγματικές μαρτυρίες που συλλέχθηκαν και αποτέλεσαν τη βάση για την ανάπτυξη του έργου είναι, πραγματικά, συγκλονιστικές. Ήταν η αποκάλυψη ενός κόσμου που μοιάζει τόσο μακριά αλλά, ταυτόχρονα, είναι τόσο κοντά μας. Θα μπορούσε να είναι ο καθένας από εμάς. Καμία ασθένεια δεν θίγεται μέσα στο έργο για αυτόν ακριβώς το λόγο. Δεν έχει σημασία πόσο σοβαρό ή λιγότερο σοβαρό είναι κάτι. Σημασία έχει πώς το βιώνουν οι άνθρωποι ζώντας ανάμεσα στους ανθρώπους. Στην παράσταση δεν μας ενδιαφέρει να φέρουμε στη σκηνή τα γεγονότα όπως ακριβώς έγιναν – το ντοκουμέντο δηλαδή – μας ενδιαφέρει αυτό που ακολουθεί τα γεγονότα, το σύμπαν γύρω από αυτά. Να εξετάσουμε πόσο ανοιχτή είναι η σχέση μας με τους ανθρώπους μας. Πόσο μας επιτρέπει να μιλάμε με ειλικρίνεια, να εκφράζουμε τους φόβους μας, να είμαστε παρόντες στη στιγμή και στη ζωή».
Υ.Γ. 1 Θυμάμαι ότι θέλω να με ξεχάσω.
Αυτό μετράει για μνήμη;
Υ.Γ. 2 Για να σε βρεις, πρέπει να σε ξεχάσεις.
Υ.Γ. 3 Μόνο μια σκέψη έχω τώρα:
Λήθη βαφτίζω εγώ την αποξένωση από τον πόνο, μια μνήμη, που ήταν τόσο όμορφη, μα σε άφησε πιο μόνο.
Και λες: «θέλω να ξεχαστώ, να φύγω από τον κόσμο, να κάτσω κάτω από τον ήλιο να ζεσταθώ σαν βότσαλο, στην αγκαλιά της αμμουδιάς, τη μόνη που ανταμώνω»…
Της Παναγιώτας Φουσέκη
Πληροφορίες για την παράσταση «Δικαίωμα στη λήθη»
Κείμενο: Δέσποινα Αποστολίδου
Σκηνοθεσία: Νάνσυ Ρηγοπούλου
Πρωτότυπη μουσική: Ελισάβετ Γούναρη
Σκηνικά: Τζία Τσουρουνάκη
Σχεδιασμός Φωτισμού: Νάνσυ Ρηγοπούλου
Κοστούμια: Niccolò Patissi
Βοηθός σκηνοθέτη / social media: Άκης Χαλκιάς
Φωτογραφίες / trailer: Πέτρος Πουλόπουλος
Γραφιστική επιμέλεια: Λασκαρίνα Καπετοπούλου
Υπεύθυνη επικοινωνίας: Γιώτα Δημητριάδη
Παίζουν: Νάνσυ Ρηγοπούλου, Δέσποινα Αποστολίδου
Πού: Θέατρο Άβατον, Ευπατριδών 3, 11854, Κεραμεικός, (300 μ. από το μετρό Κεραμεικός), τηλ. 210 3412689
Email: [email protected]
Πότε: από 6 Μαρτίου 2025
Ημέρες παραστάσεων: 6, 13, 20, 27 Μαρτίου και 3, 10, 17 και 24 Απριλίου 2025
Ώρα έναρξης: 21.00
Τιμές εισιτηρίων: 12 ευρώ (γενική είσοδος), 10 ευρώ (φοιτητικό, άνω των 65 ετών), 7 ευρώ (ανέργων, ΑΜΕΑ, ατέλειες)
*Ειδικές τιμές εισιτηρίων για ομαδικές κρατήσεις κατόπιν συνεννόησης.
* Τηλέφωνα κρατήσεων: 210 3412689, 6949 681428
Διάρκεια παράστασης: 70 λεπτά
Ηλεκτρονική προπώληση εισιτηρίων: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/dikaioma-sti-lithi
