36.8 C
Athens
Παρασκευή 19 Ιουλίου 2024

«Η παράλειψη της οικογένειας Κόλεμαν». Μια ρεαλιστική προσωπογραφία της Αργεντινής

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Σίγουρα, θα πείτε, δεν είναι η δική σας οικογένεια… Μια συνηθισμένη ελληνική οικογένεια, δηλαδή. Η οικογένεια Κόλεμαν είναι μάλλον μια τυπική αργεντίνικη οικογένεια. Ή, για να το θέσουμε καλύτερα, η ίδια η Αργεντινή. Μια χώρα που η ιστορία της τη βαραίνει. Ο μικρόκοσμος των Κόλεμαν, μιας δυσλειτουργικής, περιθωριακής, μοναχικής και ωστόσο ιδιότυπα δεμένης οικογένειας, φαίνεται να είναι ο καθρέφτης πολλών εκτός σκηνής ζωών. «Η παράλειψη της οικογένειας Κόλεμαν», το πολυβραβευμένο έργο του Κλαούντιο Τολκατσίρ, η σύγχρονη μαύρη κωμωδία για την κρίση που ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο και παίχτηκε στα πιο διάσημα θεατρικά φεστιβάλ, μετά την επιτυχία που σημείωσε την πρώτη σεζόν και στην Αθήνα σε σκηνοθεσία Μαριτίνας Πάσσαρη και μετάφραση Μαρίας Χατζηεμμανουήλ, επέστρεψε στο Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας – Β’ Σκηνή, για λίγες μόνο παραστάσεις.
Γεννημένο μέσα από μακροχρόνια διαδικασία αυτοσχεδιασμών ανάμεσα στους ηθοποιούς, το έργο περιγράφει με χιούμορ και κυνισμό, αλλά και ξεχωριστή ευαισθησία τις σχέσεις ανάμεσα στα μέλη μιας φτωχής οικογένειας του Μπουένος Άιρες, όπου η βία λειτουργεί ως μοναδικό μέσο επικοινωνίας.
Η παράλογη, κωμικοτραγική και αδιέξοδη αυτή συνύπαρξή τους μοιάζει να συνοψίζει τα αδιέξοδα μιας χώρας με τον μισό πληθυσμό να έχει βουλιάξει στη φτώχεια και τη μιζέρια, με το κράτος πρόνοιας να απουσιάζει και στους δρόμους της να μην κυκλοφορεί δεκάρα τσακιστή. Συνοψίζει όμως και τα αδιέξοδα του σύγχρονου κόσμου.
Ο Claudio Tolcachir διακινδυνεύει μια πιθανή εξήγηση γι’ αυτό το φαινόμενο της θεατρικής σκηνής οδηγώντας τον θεατή σε δύο κυρίως συναισθήματα, τη συμπάθεια και τη συμπόνια. Όλο το έργο, όπως το παρακολουθήσαμε στην κομψή Β’ Σκηνή του Θεάτρου της οδού Κεφαλληνίας, ήταν μια αδυσώπητη έκπληξη. Σύνθετο, πολιτικό και κοινωνικό, αναδύθηκε μέσα από την πραγματικότητα. Συγκεκριμένα, το 2005 στη γειτονιά Teatro Timbre 4 Boedo. Από τότε έχει παρουσιαστεί στην Κίνα, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Ιρλανδία, τη Βοσνία, τις ΗΠΑ, τη Βολιβία, το Ελ Σαλβαδόρ, την Κόστα Ρίκα, τον Παναμά, την Πορτογαλία, τη Γερμανία, τη Βραζιλία, το Περού, τον Ισημερινό, την Κολομβία, την Ουρουγουάη, τη Χιλή, τον Καναδά, τη Σερβία, το Μεξικό και αλλού.
Οι χαρακτήρες του δεν δημιουργήθηκαν στη φαντασία του συγγραφέα, αλλά μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Δεν εννοούμε ασφαλώς τη βιολογική οικογένεια του Κλαούντιο Τολκατσίρ. Εννοούμε όσους επέλεξε ως ομάδα του, τους συμπαίχτες και ηθοποιούς του, με τους οποίους συμβίωσε για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, προκειμένου να καταγράψει τις σχέσεις που προέκυπταν μέσα από την καθημερινή τους ώσμωση. Το αποτέλεσμα αυτής της καταγραφής ήταν η επινόηση αυτού του έργου. Ενός έργου που παρακολουθώντας το για πρώτη φορά, ειδικά μάλιστα όταν διδάσκεται από έναν μυθιστορηματικό θίασο και από μια άξια σκηνοθέτιδα, αισθάνεται κανείς μια οικειότητα που προκαλεί δέος, αποστροφή αλλά και λαχτάρα ταυτόχρονα. Αυτή η λεπτή ισορροπία που κρατά το οικοδόμημα που ονομάζουμε «οικογένεια», είναι ένας μαγνήτης προς την ασφάλεια που όλοι αποζητούμε, αλλά ταυτόχρονα μας φοβίζει όσο τίποτε άλλο. Οι χαρακτήρες του έργου μας επιβεβαιώνουν, ότι τίποτε στις ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι μαύρο ή άσπρο και η μόνη αλήθεια βρίσκεται στις γκρίζες ζώνες των αδυναμιών και των επιθυμιών μας. Την οικογένεια Κόλεμαν νομίζουμε ότι δεν τη γνωρίζουμε, αν όμως σκεφτούμε μπορεί -τηρουμένων των αναλογιών- να αντιληφθούμε ότι ζει μέσα και πλάι μας.

Η γιαγιά

Ο Αργεντίνος συγγραφέας παρουσιάζει τη δυσκολία συμβίωσης που αντιμετωπίζει η πολυμελής αυτή οικογένεια. Τα μέλη της είναι αναγκασμένα να ζουν κάτω από την ίδια στέγη, με μοναδικό δίαυλο επικοινωνίας τη βία, χωρίς όμως να αντιλαμβάνονται τη βαρύτητα της κατάστασης στην οποία βρίσκονται. Συνδετικός κρίκος όλης της οικογένειας η γιαγιά. Ο ρόλος της πυροσβεστικός και παρηγορητικός. Η υποστήριξη των υπολοίπων και ο καθησυχασμός της κατάστασης όταν αυτή βγαίνει εκτός ορίων.

Οι Πορτένιος (άνθρωποι του λιμανιού), όπως λέγονται οι άνθρωποι του Μπουένος Άιρες, κατάγονται από την Ευρώπη, πολλοί από την Ισπανία και την Ιταλία, αρκετοί από τη Γερμανία, την Πορτογαλία, τη Γαλλία και την Αγγλία. Άλλοι είναι ισραηλιτικής, αραβικής, αφρικανικής, ασιατικής καταγωγής, χωρίς να ξεχνάμε τους Έλληνες, τους Αρμένιους αλλά και τους αυτόχθονες Ινδιάνους. Το δε 8% περίπου του πληθυσμού προσδιορίζεται ως μεστίζο (mestizo), δηλαδή μιγάδες Ινδιάνων με Ευρωπαίους. Μια πανσπερμία. Μια χώρα μεταναστών. Στην οικογένεια Κόλεμαν απουσιάζει ο πατέρας. Αναφέρονται τουλάχιστον δύο ή τρεις με αυτό το ρόλο, οι οποίοι όμως δεν εμφανίζονται στη σκηνή. Αυτό λέει πολλά για το σύμπαν του Τολκατσίρ. Υπάρχει ένας πατέρας ο οποίος ανέλαβε τη φροντίδα της κόρης του, αφήνοντας τον άλλο γιο του στα χέρια ή στο έλεος της μητέρας του και της γιαγιάς του. Η μητέρα κοιμάται στο ίδιο κρεβάτι με τον ένα της γιο. Γιατί; «Γιατί έτσι»! Πρόκειται για αιμομικτική σχέση; Η μητέρα δεν δείχνει να συνειδητοποιεί τη συμμετοχή της στα γεγονότα της ζωής των παιδιών της. Η μητρική λειτουργία μετατοπίζεται στη γιαγιά, και όταν η μεγάλη κόρη, η Βερόνικα, επισκέπτεται την παράδοξη αυτή οικογένεια, δείχνει περισσότερο συνδεδεμένη συναισθηματικά με τη γιαγιά της, παρά με τα υπόλοιπα μέλη της. Έχει σύζυγο και παιδιά, αλλά επιφυλακτική και ντροπιασμένη δεν τους φέρνει σε επικοινωνία με το σπίτι και τους συγγενείς της.
Όλα είναι πιθανά στο μικρόκοσμο των Κόλεμαν. Όπως και αν προκύψει άλλο ένα παιδί να έρθει στον κόσμο. Δεν υπάρχει κανένας κανόνας που να ρυθμίζει τις σχέσεις. Τα πάντα υπάγονται σε μια χαοτική συναλλαγή μεταξύ τους, ακόμα και τα πιο καθημερινά, όπως το πρωινό γεύμα, που είναι ένας ακόμα παράλογος λόγος για σύγχυση και καβγά. Πρόκειται για οικογένεια χωρίς καμία οργάνωση, όπου οι σχέσεις μεταξύ των μελών δεν έχουν καμία συνέπεια, όπως και καμία ευθύνη. Επομένως, όταν η γιαγιά, ο μοναδικός πυλώνας αυτής της οικογένειας, αρρωστήσει και εισαχθεί στο νοσοκομείο, οι αλλεπάλληλες παραλείψεις προκαλούν ανεπανόρθωτες συνέπειες σε όλους. Στη σκηνή που ο γιατρός ζητά τα ονόματα του καθενός, μαζί με τους θεατές ακούει εμβρόντητος ότι τα δίδυμα αδέλφια έχουν διαφορετικό επώνυμο. Στους ίδιους τίποτα δεν φαίνεται περίεργο και θεωρούν ότι δεν χρειάζεται να ανησυχούν για τέτοια μικροπράγματα. Το μόνο παιδί που ανατράφηκε από πατέρα, η Βερόνικα, θεωρείται δεδομένο ότι οφείλει «φόρο» στην υπόλοιπη οικογένεια. Η μητέρα, η Μέμε, αισθάνεται ότι η Βερόνικα έχει την υποχρέωση να αναλάβει στις πλάτες της όλη την οικογένεια σαν να αντιπροσωπεύει έναν πατέρα.
Στον ξαφνικό θάνατο της γιαγιάς, που σηματοδοτεί το σπάσιμο της αλυσίδας που κρατούσε όλη την οικογένεια στο σπίτι, τα πράγματα αρχίζουν να παίρνουν μία άλλη μορφή. Η οικογένεια αποσυντίθεται. Κάθε μέλος της ξεχωριστά, αποφασίζει να «αποδράσει» από αυτήν την καθημερινότητα, εγκαταλείποντας όλους τους άλλους.

Ο «τρελός» της οικογένειας, ο Μαρίτο, γίνεται ο αποδιοπομπαίος τράγος και το πιθανότερο είναι να εγκαταλειφθεί, ακόμα και από τη μητέρα του. Είναι αυτός που ενσαρκώνει τον πόνο της ερήμωσης, της μοναξιάς, της απελπισίας και της αδιαφορίας. Τα άλλα δύο αδέλφια, η Γκάμπι και ο Νταμιάν, έχουν μια ριζωμένη αγάπη μεταξύ τους που τους κάνει να επιθυμούν μια φυσιολογική ζωή, έξω από το πλαίσιο της οικογένειάς τους.
Το δωμάτιο του νοσοκομείου όπου νοσηλεύεται η γιαγιά μοιάζει με μια επέκταση του σπιτιού, και η οικογένεια απολαμβάνει αυτό τον χώρο. Κάνουν μπάνιο, κοιμούνται στο κρεβάτι της ασθενούς, χρησιμοποιούν σκεύη και παροχές, ακριβώς όπως και στο σπίτι τους. Ακόμα και μετά το θάνατο της γιαγιάς.

Περιθωριοποίηση

Φαίνεται ότι ο Κλαούντιο Τολκατσίρ σχηματίζει το οικογενειακό πορτρέτο μιας κοινωνίας που λόγω της νοοτροπίας της δυσκολεύεται να αναλάβει την ιστορική της ευθύνη. Η περιθωριοποιημένη κατάσταση αυτής της οικογένειας είναι άλλο ένα θέμα που μας κάνει να προβληματιστούμε σχετικά με την έλλειψη ή την αποτυχία της υποστήριξης και της αλληλεγγύης στους κόλπους της, ενθαρρύνοντας τη θυματοποίηση των μελών της. Εξ ου και η αίσθηση της καταδίκης που βιώνουν μέσα στο σπίτι από το οποίο ο καθένας θέλει να φύγει, γιατί έξω είναι σίγουρα καλύτερα. Η ευκολία τού να εξιδανικεύουν το έξω ως τον μόνο δυνατό προορισμό, στην πραγματικότητα οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στο αδύνατο και το ανέφικτο. Το τραύμα της δυσλειτουργικής οικογένειας λειτουργεί διαγενεολογικά, όπως στις αρχαίες τραγωδίες. Απαιτείται ένα μέλος κάποια στιγμή να έχει το θάρρος να κατανοήσει τα κακώς κείμενα του περιβάλλοντός του, να τα επεξεργαστεί, να συμφιλιωθεί με το παρελθόν και να επαναφέρει την ομαλότητα στη δική του οικογένεια και στις μελλοντικές γενιές. Αυτή την ελπίδα αφήνει να διαφανεί η είσοδος ενός νέου προσώπου, του Ερνάν.
Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μια άκρως αντισυμβατική οικογένεια, ο Τολκατσίρ δίνει ανθρωπιά στους χαρακτήρες, τόσο που ο θεατής μπορεί εν μέρει να ταυτιστεί και να καταγράψει τις διαφορετικές πτυχές του εαυτού του και των οικείων του. Ένα μεγάλο εύρος συναισθημάτων διαπερνά αυτή την οικογένεια. Αγάπη, μίσος, μοναχικότητα, εσωστρέφεια. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μελών της μας ταρακουνούν και αντηχούν στα αυτιά μας σαν σάλπισμα ωθώντας μας να ξανασκεφτούμε τους συγγενικούς και φιλικούς δεσμούς μας.
Η ένδεια, η εξαθλίωση, η απόγνωση, η αναποφασιστικότητα, η αυτοκαταστροφικότητα, η ανευθυνότητα, η καταφυγή στη βία, τον παρασιτισμό και την παραβατικότητα και κάμποσες ακόμα από τις απλές «παραλείψεις» των Κόλεμαν είναι οικείες στις κοινωνίες μας παρά το σουρεαλισμό τους και την τραγελαφικότητά τους.
Ο Τολκατσίρ σίγουρα δεν αγιογραφεί. Οι «Κόλεμαν» όμως είναι η τρανή απόδειξη ότι το θέατρο είναι ζωντανό.
Ο συγγραφέας αντιμετωπίζει τις αντιφάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης σε ένα επίπεδο βάθους και πρωτοτυπίας που πολύ λίγοι συγγραφείς καταφέρνουν να επιτύχουν αλλά και με πινελιές από εκλεπτυσμένη και σκοτεινή αίσθηση του χιούμορ.
H παράσταση ερευνά εξονυχιστικά το παράδοξο των ανθρώπινων σχέσεων, την εξισορρόπηση ανάμεσα στην απελπισία και την ελαφρότητα, καθώς επισημαίνει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ψυχής.

Συντελεστές

Μία ωραία θεατρική δουλειά με εξαιρετικές ερμηνείες, ταχύτατους ρυθμούς, αμεσότητα, ένα καταπληκτικό κείμενο και μία σκηνοθεσία ευφάνταστη που αξιοποιεί το υλικό του έργου και των ηθοποιών στο έπακρο. Από τις παραστάσεις που ικανοποιούν ακόμα και το απαιτητικό κοινό, που σε παρασύρουν, ένα θέατρο αστείο, φρέσκο και συγκινητικό.
Η Αλεξάνδρα Παντελάκη προσέγγισε γεμάτη αγάπη τη Λεονάρντα – τη γιαγιά. Απολαυστική στους χρόνους της, ξεκαρδιστική στις αργοπορίες της, σοφά μετρημένη στις αφελείς στιγμές της, άριστη στις δοσολογίες της. Γλυκά συγκινητική και τεχνήτρα στη μετατροπή του κωμικού σε δραματικό. Ηθοποιός γνήσια, χρυσή κωμικός της ωραίας γενιάς της.
Η Εύρη Σωφρονιάδου ευαίσθητη, αεικίνητη, αυθεντική φιγούρα με λαϊκό τάιμινγκ ήταν εξαίρετη ως Μεμέ.
Πολύ καλός ο Μιχάλης Πανάδης (Μαρίτο), που με απλά εκφραστικά μέσα ξεδιπλώνει όλες τις πτυχές και μεταπτώσεις του δύσκολου ρόλου του.
Η Μαρσέλα Λένα με ωραία κίνηση και σωστή υποκριτική έπλασε μια τρυφερή, ανάλγητη, κυνική και γοητευτική Βερόνικα. Η Αντιγόνη Δούμου ερμήνευσε την Γκάμπι με άνεση, πειστικότητα, ευαισθησία και θέρμη. Ο Μάρκος Παπαδοκωνσταντάκης ως Νταμιάν έξοχα κωμικοτραγικός. Δημιουργικές παρουσίες ο Πάνος Τζίνος (Εδουάρδο) και ο Στέργιος Κοντακιώτης (Ερνάν).
Το επιτυχημένο σκηνικό της Ζωής Μολυβδά-Φαμέλη είναι γεμάτο με μισοκατεστραμμένα έπιπλα, που καλύπτονται με φθαρμένα και σκισμένα υφάσματα. Όλα ατάκτως ερριμμένα. Σχεδόν νιώθεις την έκρηξη από τα σύννεφα σκόνης. Ένα χαρακτηριστικό σπίτι σε μια Αργεντινή που μαστίζεται από την κρίση της χιλιετίας. Η οικογένεια και η κοινωνική εικόνα που αντικρίζουμε βρίσκεται έτη φωτός μακριά από το στερεότυπο ενός λαού ο οποίος χορεύει τάνγκο και πίνει ανέμελα yerba mate σε φιλικές συντροφιές οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας ή της νύχτας. Oι Κόλεμαν, ατημέλητοι, με πιτζάμες και παντόφλες, φαίνεται να ενσωματώνονται τέλεια στο κλίμα. Σωστά επιλεγμένα και τα γυναικεία κοστούμια από την ίδια.
Χαριτωμένες και καίριες οι πινελιές των φωτισμών από τον Αλέκο Γιάνναρο και η μουσική επιμέλεια του Νίκου Σαββάτη. Η παράσταση δε κλείνει με μια ακόμη έκπληξη, ένα μικρό τρίλεπτο αριστούργημα, το Bahia blanca του Carlos di Sarli.

Η χαρισματική σκηνοθεσία της Μαριτίνας Πάσσαρη μας προσφέρει έναν καταιγισμό από γεγονότα και ιδέες που στροβιλίζονται μέσα σε μια ιδιαίτερα δομημένη αφήγηση, όπου όλα δένουν με απίθανο και μαγικό τρόπο.

Μία μαύρη κωμωδία με κωμικές και τραγελαφικές σκηνές και ένα τέλος – ανατροπή, που σου κόβει το γέλιο με το μαχαίρι ενώ ταυτοχρόνως σε κάνει να συγκρατείς με κόπο τα δάκρυά σου πριν ανάψουν τα φώτα για να χαρίσεις το αυθόρμητα ζεστό χειροκρότημά σου…
Η «Παράλειψη της Οικογένειας Κόλεμαν» είναι μια αφορμή να παραδεχτούμε αυτά που κρύβουμε πάντα, προκειμένου να αντέχουμε ο ένας τον άλλον στη συμβίωση, αναγνωρίζοντας μέσα από τους χαρακτήρες του έργου αυτά που δεν ειπώθηκαν ποτέ.

* Την ημέρα που παρακολούθησα την παράσταση ακολούθησε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον μεταφραστή Κρίτωνα Ηλιόπουλο και τον συγγραφέα και θεωρητικό του κινηματογράφου Νίκο Σαββάτη, παρουσία της σκηνοθέτιδας Μαριτίνας Πάσσαρη και της μεταφράστριας Μαρίας Χατζηεμμανουήλ. Μάθαμε πολλά για την ιστορία της Αργεντινής, την κοινωνική της σύνθεση, τη μουσική, τον κινηματογράφο, τον πολιτισμό. Ακόμα και για την καθημερινότητα των ανθρώπων εκεί. Αισθάνομαι τυχερή!

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Μαρία Χατζηεμμανουήλ
Σκηνοθεσία: Μαριτίνα Πάσσαρη
Επιμέλεια σκηνικού και κοστουμιών: Ζωή Μολυβδά-Φαμέλη
Φωτισμοί: Αλέκος Γιάνναρος
Μουσική επιμέλεια: Νίκος Σαββάτης
Ηχητικό περιβάλλον: Κώστας Σουρβάνος
Σκηνική πάλη: Θάνος Δερμάτης
Φωτογραφίες: Γιώργος Παυλάκος, Άγγελος Παππάς, Κώστας Σουρβάνος
Ερμηνεύουν: Αλεξάνδρα Παντελάκη (γιαγιά), Εύρη Σωφρονιάδου (Μεμέ), Μιχάλης Πανάδης (Μαρίτο), Μαρσέλα Λένα (Βερόνικα), Αντιγόνη Δούμου (Γκάμπι), Μάρκος Παπαδοκωνσταντάκης (Νταμιάν), Πάνος Τζίνος (Εδουάρδο), Στέργιος Κοντακιώτης (Ερνάν).

Πληροφορίες

“Η παράλειψη της οικογένειας Κόλεμαν”
του Κλαούντιο Τολκατσίρ
Σκηνοθεσία Μαριτίνα Πάσσαρη
Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας – Β’ Σκηνή
Κεφαλληνίας 16-18 Κυψέλη
Κρατήσεις : 210 8838727
Παραστάσεις:
Παρασκευή, Σάββατο στις 21.00
Κυριακή 18.00
Από την Παρασκευή 10 Μαρτίου έως την Κυριακή 9 Απριλίου
Διάρκεια: 95 λεπτά
Τιμές εισιτηρίων:
Κανονικό: 12 ευρώ
Φοιτητικό: 8 ευρώ
Άνεργοι & Ατέλειες: 5 ευρώ
Προπώληση:
viva.gr, 11876, Media Markt, Public, SevenSpots, Βιβλιοπωλεία «Ευριπίδης»

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -