Του Παναγιώτη Μήλα
Πριν από ένα χρόνο από κακό προγραμματισμό δεν κατάφερα να δω το έργο «Εκτροφείο Τεράτων» του Γιάννη Παπάζογλου με την Αθηνά Ασημάκη και τον Γιάννη Παπαδογιάννη.
Φέτος μόλις έμαθα ότι το έργο παρουσιάζεται και πάλι, προτίμησα να ξεκινήσω κάνοντας συνέντευξη στους δύο πρωταγωνιστές.
Θέλησα να μάθω ποιες ήταν οι αντιδράσεις του κοινού την πρώτη χρονιά, τα δυνατά σημεία στο κείμενο του συγγραφέα Γιάννη Παπάζογλου αλλά και τον λόγο για τον οποίο αξίζει να επιλέξω αυτό το έργο σε κάποια θεατρική μου έξοδο αυτό το φθινόπωρο.
Θέλησα να μάθω περισσότερα για από την Αθηνά Ασημάκη, που υποδύεται την Ξένια, μια γυναίκα σε θέση ισχύος, υψηλόβαθμο τραπεζικό στέλεχος, παγιδευμένη σε έναν κόσμο αδιάκοπων απαιτήσεων και πιέσεων.
Και από τον Γιάννη Παπαδογιάννη, που υποδυόμενος πολλούς ρόλους, βρίσκεται απέναντι στην πρωταγωνίστρια σε μια σκηνή που μετατρέπεται σε πεδίο απολογισμού: προσωπικού, ηθικού, συλλογικού.
Ένα δροσερό καλοκαιρινό απόγευμα λοιπόν στην όμορφη γειτονιά του Θεάτρου «Αργώ» συναντήθηκα με την Αθηνά και τον Γιάννη.
Είχαμε την παρακάτω συζήτηση που αξίζει να την παρακολουθήσετε.
***
Το «Εκτροφείο Τεράτων» επιστρέφει για δεύτερη χρονιά μετά την περσινή του επιτυχία. Μια παράσταση χωρίς διαφημιστικό μπάτζετ, με δύο ηθοποιούς επί σκηνής και το κοινό την υποδέχτηκε μάλλον θερμά όπως αποδεικνύει η επανάληψη. Τι αλλάζει στη δεύτερη χρονιά; Υπάρχει νέα ανάγνωση του κειμένου;
*Γιάννης Παπαδογιάννης: Φέτος υπάρχει μια ακόμα βαθύτερη κατανόηση του κειμένου. Η πρώτη χρονιά ήταν η περίοδος της χαρτογράφησης των χαρακτήρων και της ανακάλυψης των κινήτρων που τους παρακινούν. Υπάρχουν πια η εμπειρία της συνάντησης με εκατοντάδες θεατές, οι αντιδράσεις τους, οι συζητήσεις μαζί τους μετά τις παραστάσεις – κάτι που μας αρέσει πολύ να κάνουμε – και όλα αυτά επιστρέφουν στη σκηνή με μεγαλύτερο βάθος και ουσία.
*Αθηνά Ασημάκη: Φέτος ξεκινάμε με μια μεγάλη κινητήρια δύναμη που είναι η αγάπη και η εμπιστοσύνη που μας έχει δείξει ο κόσμος για την παράστασή μας και ευχαριστούμε πολύ για αυτό. Η δεύτερη χρονιά είναι πάντα πιο προσωπική. Δεν παίζεις πλέον έναν ρόλο που γνωρίζεις μόνο μέσα από τις πρόβες, αλλά έναν άνθρωπο που έχει ήδη ζήσει μαζί σου για μια ολόκληρη χρονιά.
Το «Εκτροφείο Τεράτων» είναι ένα ψυχολογικό θρίλερ, ή ένα κοινωνικό δράμα;
*Γιάννης: Το θρίλερ είναι μεν η γλώσσα του έργου, η ουσία του όμως είναι βαθιά κοινωνική. Δεν με ενδιέφερε ποτέ να δημιουργηθεί αγωνία μόνο και μόνο μέσω της πλοκής ως σκηνοθέτης. Η πραγματική αγωνία προκύπτει όταν ο θεατής αναγνωρίζει ότι οι συνθήκες που οδηγούν τους ήρωες δεν είναι φανταστικές, αλλά πολύ οικείες και ταυτίζεται ο ίδιος με αυτά που συμβαίνουν στους χαρακτήρες επί σκηνής. Ο Γιάννης (Παπάζογλου) το έχει καταφέρει αυτό με μαεστρία. Γι’ αυτό και πολλοί θεατές όταν τελειώνει η παράσταση μας λένε ότι αναρωτιούνται τι θα έκαναν οι ίδιοι στη θέση των χαρακτήρων.
*Αθηνά: Εγώ το βίωσα πρωτίστως ως μια ανθρώπινη ιστορία. Η αγωνία βεβαίως υπάρχει, το σκοτάδι υπάρχει, αλλά αυτό που με συγκινεί περισσότερο είναι ότι βλέπουμε μια γυναίκα να προσπαθεί να κρατήσει όρθιο τον εαυτό της την ώρα που όλα γύρω και μέσα της διαλύονται.
Πώς και πότε συναντηθήκατε με το κείμενο του Γιάννη Παπάζογλου;
*Γιάννης: Ο συγγραφέας Γιάννης Παπάζογλου είχε παρακολουθήσει τους «Αρουραίους», και εκτίμησε πολύ τον τρόπο ανεβάσματος του έργου. Έτσι επικοινώνησε μαζί μου και πρότεινε να διαβάσουμε το «Εκτροφείο Τεράτων». Από την πρώτη ανάγνωση ένιωσα ότι κρατούσα στα χέρια μου ένα έργο με σπουδαία δραματουργική οικονομία, πολύπλοκους, αληθινούς και σύγχρονους χαρακτήρες που ανοίγει διαρκώς ερωτήματα για την εξουσία, την ευθύνη και το προσωπικό κόστος των επιλογών μας. Δεν χρειάστηκε δεύτερη σκέψη. Ήταν από εκείνα τα κείμενα που σε κάνουν να λες αμέσως “Αυτό θέλω να το ανεβάσω!”.
*Αθηνά: Και μένα με κέρδισε αμέσως η Ξένια. Μια σύγχρονη γυναίκα που δεν ζητά τη συμπόνια σου. Είναι γεμάτη αντιφάσεις, δύναμη, αδυναμία, φόβο και ενοχές. Αυτοί οι ρόλοι είναι οι πιο δύσκολοι αλλά και οι πιο γοητευτικοί για έναν ηθοποιό.
Η πόλη, οι θόρυβοι, οι φωνές είναι ένας ακόμη ”πρωταγωνιστής”. Πώς λειτουργεί αυτό το στοιχείο στην ταύτιση του κοινού με την πάσχουσα ηρωίδα;
*Αθηνά: Για την ηρωίδα, οι ήχοι της πόλης είναι σχεδόν σαν εσωτερικές φωνές. Όσο περισσότερο πιέζεται, τόσο πιο έντονα εισβάλλει ο έξω κόσμος μέσα της. Αυτό είναι και ένα από τα σημεία που ταυτίζονται οι θεατές. Η πόλη είναι μια αόρατη παρουσία που δεν σταματά ποτέ να επηρεάζει την ηρωίδα, όπως και όλους εμάς στην καθημερινότητά μας. Θέλαμε ο θεατής να νιώθει ότι όσα συμβαίνουν μέσα, έχουν άμεση σχέση με αυτά που συμβαίνουν έξω.
Το έργο μιλά για την εξουσία, την επιτυχία, την ενοχή και την προσωπική κατάρρευση. Ποιο από αυτά τα θέματα σας αγγίζει περισσότερο και γιατί;
*Γιάννης: Δεν μπορώ να διαλέξω μόνο ένα, γιατί όλα αυτά περιπλέκονται μέσα στο έργο κατά τη διάρκειά του με τέτοιον τρόπο που η ανάγκη για την εξουσία και η επιτυχία απόκτησής της προκαλεί ενοχές και σε κάποιες περιπτώσεις κατάρρευση. Από την άλλη κάποιοι καταρρακωμένοι αποκτούν εξουσία εκεί που δεν το περιμένεις και λειτουργούν χωρίς ενοχές. Για μένα αυτές οι έννοιες είναι απόλυτα συνυφασμένες και εξαρτώνται η μία από την άλλη. Αυτό συμβαίνει ξεκάθαρα στο έργο και για μένα είναι μαγευτικό.
Άνθρωποι που έχουν πετύχει, αλλά μοιάζουν να έχουν χάσει τον εαυτό τους. Είναι αυτή η ιστορία της ζωής των σημερινών ανθρώπων;
*Αθηνά: Δυστυχώς ναι. Το βλέπουμε πολύ αυτό μέσα στο έργο. Η Ξένια προκειμένου να πετύχει στον επαγγελματικό τομέα και να καταφέρει να κάνει μεγάλη καριέρα, έχει χάσει κάθε επαφή ουσιαστική με τον εαυτό της, με την παιδικότητά της, με τους ανθρώπους γύρω της, με όλα ουσιαστικά όσα έχουν πραγματική αξία για εκείνη. Μοναδικό της μέλημα είναι να πετύχει ως υψηλόβαθμο στέλεχος. Αντίστοιχα, βλέπουμε ολοένα και περισσότερους ανθρώπους πια να θυσιάζουν τις ηθικές τους αξίες, τα πιστεύω τους, την προσωπικότητά τους στο βωμό μιας επιτυχημένης καριέρας, που στην ουσία δεν είναι τίποτα. Χωρίς την επαφή με το μέσα μας και την ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική μας ζωή, δεν νομίζω ότι μπορεί να υπάρξει αληθινή επιτυχία.
*Γιάννης: Αυτούς ακριβώς τους προβληματισμούς δημιουργεί το συγκεκριμένο έργο στους θεατές και καλεί κάθε έναν να απαντήσει για τον εαυτό του.
Θα θέλατε να απαντήσετε στο ερώτημα, ποιο είναι το δικό σας προσωπικό τέρας;
*Αθηνά: Το δικό μου τέρας έχει να κάνει με το άγχος και τον φόβο που έχω για πράγματα που πολλές φορές δεν είναι στο χέρι μου να τα ελέγξω. Είμαι γενικά αρκετά αγχώδης τύπος και αυτό μου το τέρας άλλες φορές μετατρέπεται σε πεταλουδίτσα και άλλες σε τίγρη.
*Γιάννης: Για εμένα προσωπικά το μεγαλύτερο τέρας που βλέπω ή έχω αντιμετωπίσει είναι η αποσάθρωση της ηθικής της σημερινής μας κοινωνίας. Ένας λόγος που χαίρομαι, ως σκηνοθέτης αλλά και ως ηθοποιός, που ανεβάζουμε ένα τέτοιο έργο είναι γιατί ο πολιτισμός αποτελεί ουσιαστικό και δυναμικό αντίβαρο σε αυτόν το νέο διαστρεβλωμένο τρόπο σκέψης.
Για κάποιον που δεν είδε την παράσταση πέρυσι, ποιον λόγο θα του δίνατε για να έρθει φέτος στο θέατρο; Και για εκείνον που την είδε ήδη, τι πιστεύετε ότι θα ανακαλύψει αυτή τη δεύτερη φορά;
*Αθηνά: Θα ήθελα να έρθει για να αναμετρηθεί με τα δικά του προσωπικά τέρατα που όλοι μας έχουμε και καλό είναι να φροντίζουμε να μη γιγαντωθούν γιατί μετά δύσκολα τιθασεύονται. Να έρθει να δει πώς η κοινωνία και το ίδιο το σύστημα πολλές φορές μας τα εκτρέφει και πώς εμείς μπορούμε να αντιδράσουμε πάνω σε αυτά.
*Γιάννης: Πιστεύω ότι θα συναντήσει μια ιστορία που τον εμπιστεύεται… δηλαδή, δεν του υπαγορεύει τι να σκεφτεί, ούτε τον χειραγωγεί συναισθηματικά. Του αφήνει χώρο να αναμετρηθεί με τις δικές του σκέψεις. Ο θεατής που επιστρέφει δεν θα δει απλώς την ίδια ιστορία, αλλά θα ανακαλύψει τα κρυμμένα επίπεδα κάτω από αυτήν, βιώνοντας την παράσταση πιο καθαρά και πιο ώριμα σε όλες της τις λεπτομέρειες.
*Αθηνά: Πραγματικά, γιατί για εμάς αυτή η δεύτερη χρονιά δεν είναι επανάληψη· είναι συνέχεια μιας ζωντανής διαδρομής.
Αθηνά και Γιάννη σας ευχαριστώ γι’ αυτή τη μεστή και αποκαλυπτική συζήτηση. Περισσότερα θα έχουμε να πούμε και μετά την παράσταση.
*Κι εμείς ευχαριστούμε το catisart.gr για τη φιλοξενία και σας περιμένουμε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου στην πρεμιέρα μας.
***
Το «Εκτροφείο Τεράτων» του Γιάννη Παπάζογλου για δεύτερο χρόνο στο θέατρο «Αργώ»
