***
Του Παναγιώτη Μήλα
Ἔρως ἀνίκατε μάχαν,
Ἔρως, ὃς ἐν κτήνεσι πίπτεις,
ὃς ἐν μαλακαῖς παρειαῖς
νεάνιδος ἐννυχεύεις…
***
Το παραπάνω το είχε γράψει ο Σοφοκλής για την Αντιγόνη και την «Αντιγόνη» του.
Αιώνες μετά το πρόσθεσε ο Αλέκος Σακελλάριος στο σενάριο της ταινίας «Το ξύλο βγήκε απ’ τον Παράδεισο» με την Αλίκη Βουγιουκλάκη.
Φυσικά καμία σχέση με την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή.
Όπως καμία σχέση με την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή δεν είχε και η παράσταση με την υπογραφή του Urlich Rasche, που είδαμε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου το Σάββατο 28 Ιουνίου 2025.
Κακώς λοιπόν δίπλα στον τίτλο «Αντιγόνη» είχε και το όνομα του Σοφοκλή.
Κακώς, κάκιστα…
Μόνο το όνομα του 56χρονου Γερμανού σκηνοθέτη ήταν αρκετό.
Δική του η ευθύνη.
Μάλιστα η Ισμήνη όταν τη διέγραψε από τη διανομή, του είπε: Ντρέπομαι να κάμω της συφοράς μαζί σου το ταξίδι…
Και η Ευριδίκη πρόσθεσε με πίκρα: Αμάθητη δεν είμαι κι εγώ από συμφορές…
Στην Ισμήνη και στην Ευριδίκη έδωσα λόγο στο σημερινό θέμα όπου εμφανίσθηκαν ως Guest friends.
Στην πραγματικότητα, η Ισμήνη, βασική πρωταγωνίστρια στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, έπεσε θύμα της άποψης του Urlich Rasche στην «Αντιγόνη» του.
Εδώ δεν έγινε διασκευή από τον σκηνοθέτη. Έγινε διαγραφή.
Διαγραφή έγινε και στο αίσθημα και το συναίσθημα.
Η «Αντιγόνη» του Urlich Rasche ήταν σαν μια ευθεία γραμμή σε καρδιογράφημα. Μια ευθεία γραμμή που δηλώνει τη νέκρωση της καρδιακής λειτουργίας.
Δηλώνει την απόλυτη μονοτονία.
Τη μονοτονία που υπαγορεύεται από την εκνευριστικά μονότονη μουσική υπόκρουση τύπου Hip Hop…
Μονοτονία στην κίνηση. Μονοτονία στον ρυθμό.
Στο σημεία αυτό αξίζει να σημειώσω ότι ο Rasche ήταν πολύ τυχερός που είχε αυτή την ομάδα των ηθοποιών. Μια ομάδα εξαιρετική. Μια ομάδα κορυφαίων ερμηνευτών οι οποίοι μπορούσαν να αποδώσουν με απόλυτη ακρίβεια τις εντολές του σκηνοθέτη τους. Η Φιλαρέτη Κομνηνού, η Κόρα Καρβούνη, ο Γιώργος Γάλλος, ο Θάνος Τοκάκης και ο Δημήτρης Καπουράνης με την «ερμηνεία» τους υλοποίησαν 100% το όραμα του Rasche.
Η λέξη ερμηνεία μέσα σε εισαγωγικά επειδή στην πραγματικότητα οι ηθοποιοί λειτουργούσαν ως προγραμματισμένα ρομπότ. Η προσωπικότητα του καθενός είχε εξαφανισθεί κάτω από τον ενιαίο διαφανή μανδύα που είχε υφάνει ο Γερμανός σκηνοθέτης.
Ήταν σαν το παιχνίδι που λέγαμε μικροί, τα «στρατιωτάκια, αμίλητα, ακούνητα κι αγέλαστα».
Μόνο που εδώ τα στρατιωτάκια, μιλούσαν ασταμάτητα επί 150 λεπτά. Μιλούσαν σε στυλ hip hop. Το μελωδικό, αρμονικό, ποιητικό κείμενο του Σοφοκλή το είχαν κόψει σε κομμάτια έτσι ώστε σε μια φράση 15 λέξεων ακούγαμε σπαστά τις 14 και την 15η λέξη μας την εκσφενδόνιζαν μετά από τεράστια παύση. Δυστυχώς έφυγε νωρίς ο Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος που έκανε τη μετάφραση. Πιστεύω ότι δεν θα επέτρεπε αυτόν τον βιασμό από την πρώτη κιόλας σελίδα του κειμένου του…
Έτσι για πρώτη φορά αναγκάστηκα να διαβάζω στην οθόνη τους υπότιτλους με την ελπίδα ότι κάτι θα καταλάβω.
Για πρώτη φορά τα ηχεία στη διαπασών διέλυσαν το ηχόχρωμα κάθε ηθοποιού. Έτσι διάβαζα στην οθόνη για να καταλάβω αν μιλάει ο Κρέων, ο Αίμων, ο Φύλακας ή …η Αντιγόνη. Όλες οι φωνές ίδιες κι απαράλλαχτες.
Μόνη διαφοροποίηση ο Τειρεσίας της Φιλαρέτης Κομνηνού. Ίσως λόγω χαρακτήρα (υποθέτω) η κυρία Κομνηνού δεν ακολούθησε τις γερμανικές οδηγίες και διασώθηκε από την ομαδοποίηση.
Ασφαλώς σημαντικό στοιχείο της παράστασης ήταν οι τέσσερις μουσικοί επί σκηνής. Στο κοντραμπάσο η Νεφέλη Σταματογιαννοπούλου και ο Χάρης Παζαρούλας. Στα κρουστά ο Νίκος Παπαβρανούσης και η Ευαγγελία Σταύρου.
Σπάνιας ομορφιάς ο χορός: Γιώργος Ζιάκας, Δημήτρης Καπουράνης, Μάριος Κρητικόπουλος, Ιωάννης Μπάστας, Βασίλης Μπούτσικος, Γιώργος Παρταλίδης, Θανάσης Ραφτόπουλος, Γιάννης Τσουμαράκης, Στρατής Χατζησταματίου.
Η απόλυτη τελειότητα στην κίνηση του χορού οφείλεται στον Yannik Stobener ο οποίος είχε αναλάβει την εκπαίδευση και την καθοδήγηση των μελών του.
Τη γραμμή της μονότονης ομοιομορφίας ακολούθησε και ο Άγγελος Μέντης με τα κοστούμια του. Δεν ήξερες αν έχεις μπροστά σου Βασιλιά ή στρατιώτη, ή πλούσιο, ή πένη…
Άριστα κατασκευασμένο το σκηνικό του Urlich Rasche αντεπεξήλθε με απόλυτη επιτυχία κάθε δυναμικής, κυκλικής και περιστροφικής κίνησης. Επάνω του εκινούντο ασταμάτητα οι ηθοποιοί και ο χορός επί 2.30 ώρες.
Οι Φωτισμοί της Ελευθερίας Ντεκώ – όπως πάντα – λειτουργικοί και άκρως εντυπωσιακοί. Ασφαλώς δεν θα παραπονεθώ επειδή ένας προβολέας από την Κερκίδα Γ, περίπου στη σειρά 25, ήταν συνεχώς αναμμένος – από την αρχή έως το τέλος της παράστασης – καρφώνοντας στα μάτια (και) εμάς που καθόμασταν στην κερκίδα Λ.
Σχεδόν αυτός ο προβολέας μας τύφλωνε, όπως ακριβώς τύφλωσε και το άλλοτε πολύ ευαίσθητο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) το οποίο δεν είδε το ογκώδες σκηνικό που κυρίευσε ολόκληρη την ορχήστρα του αργολικού θεάτρου. Άλλες φορές το ΚΑΣ ωρύεται αν δει κάποια καρεκλίτσα παραπάνω, που με το βάρος της μπορεί να προκαλέσει ζημιά στο μνημείο. Τώρα; Δεν είδε τίποτα…
Έτσι η κεραμική εστία του Urlich Rasche έψησε την Αντιγόνη του και μας προσέφερε άθικτο τον Κρέοντά του.
Ασφαλώς ενδιαφέρουσα άποψη. Ασφαλώς άξιζε να δούμε και από αυτή την πλευρά το έργο του Σοφοκλή.
Όμως…
Όμως όχι να είναι ο Κρέων χωρίς αντίπαλο. Όχι να εξαφανίσεις την Αντιγόνη για να προβάλεις τον βασιλιά. Ένας αγώνας πρέπει να έχει πάντα δύο αντιπάλους. Δεν είναι δυνατόν να καμαρώνεις για τη νίκη αγωνιζόμενος μόνος σου.
Αυτή δεν ήταν διασκευή. Ήταν διαμελισμός …και μάλιστα άγριος. Κι όμως αν και ο Κρέων του Urlich Rasche έτρεχε μόνος του χωρίς αντίπαλο, κατάφερε τελικά να τερματίσει …δεύτερος.
***
(*) Να υπενθυμίσω ότι δεν είμαι θεατρολόγος, δεν είμαι κριτικός θεάτρου, δεν υπηρετώ το πολιτιστικό ρεπορτάζ. Είμαι απλά και μόνο ένας θεατής που πάτησα για πρώτη φορά το πόδι μου στην Επίδαυρο την Κυριακή 19 Ιουνίου 1955. Φτάσαμε στο Ναύπλιο με το τρένο το Σάββατο 18 Ιουνίου και από εκεί με λεωφορείο το μεσημέρι της Κυριακής στο Αρχαίο Θέατρο.
Πρώτη παράσταση η «Εκάβη» του Ευριπίδη. Σκηνοθεσία: Αλέξης Μινωτής. Σκηνικά: Κλεόβουλος Κλώνης. Κοστούμια: Αντώνης Φωκάς. Συνθέτης: Μενέλαος Παλλάντιος. Διδασκαλία χορού: Μαρία Καζάζη. Μουσική διεύθυνση: Μενέλαος Παλλάντιος. Διανομή: Εκάβη – Κατίνα Παξινού. Πολύδωρος – Αλέκος Αλεξανδράκης. Πολυξένη – Άννα Συνοδινού. Οδυσσεύς – Γιάννης Αποστολίδης. Ταλθύβιος – Αλέξης Μινωτής. Πολυμήστωρ – Θάνος Κωτσόπουλος. Θεράπαινα – Αθανασία Μουστάκα. Αγαμέμνων – Βασίλης Κανάκης. Κορυφαίες – Ελένη Ζαφειρίου, Δέσπω Διαμαντίδου, Κάκια Παναγιώτου, Πίτσα Καπιτσινέα. Χορός: Ρέα Μιχαλοπούλου, Μάρμω Γεωργαλά, Ίλντα Κοφίνο, Ριρή Γρηγορέα, Άννα Μπέλλου, Β. Δημοπούλου, Μάρω Κοντού, Φλώρα Στυλιανέα, Ανδρομάχη Συρράκου, Μαίρη Χρονοπούλου, Αναστασία Χατζηδήμου, Όλγα Τουρνάκη.
Διοργάνωση: Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού και Ελληνική Περιηγητική Λέσχη.
