Οι γενναίοι και υπερήφανοι Έλληνες του Αϊβαλιού και των γειτονικών νησιών του Αϊβαλιού υπέστησαν μια δεκαετία διωγμών κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Ελλήνων – σφαγές, απελάσεις (πορείες θανάτου), μποϊκοτάζ, δήμευση περιουσιών, καταστροφή της προσωπικής, πολιτιστικής και θρησκευτικής τους περιουσίας.
***
Κορυφαίοι Έλληνες από το Αϊβαλί
Φώτης Κόντογλου: Ο εμβληματικότερος ίσως Αϊβαλιώτης, συγγραφέας και ζωγράφος/αγιογράφος, ο οποίος μέσα από το έργο του (όπως το βιβλίο «Το Αϊβαλί η πατρίδα μου») διέσωσε τη μνήμη και την πνευματικότητα της χαμένης πατρίδας.
Στρατής Δούκας: Συγγραφέας του συγκλονιστικού «Η ιστορία ενός αιχμαλώτου», που γεννήθηκε στα Μοσχονήσια (δίπλα στο Αϊβαλί) και φοίτησε στην Ακαδημία των Κυδωνιών.
Ηλίας Βενέζης: Γεννημένος στο Αϊβαλί, το έργο του («Αιολική Γη», «Νούμερο 31328») αποτελεί τον λογοτεχνικό φόρο τιμής στην περιοχή και στα μαρτύρια των Ελλήνων κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Βενιαμίν ο Λέσβιος: Σπουδαίος λόγιος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού που δίδαξε στην ονομαστή Ακαδημία Κυδωνιών.
Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων: Επίσης δάσκαλος στην Ακαδημία και σημαντική εκκλησιαστική μορφή.
