Η παγκοσμίου φήμης Ιαπωνέζα σύγχρονη καλλιτέχνιδα Γιαγιόι Κουσάμα (Yayoi Kusama) πέθανε σε ηλικία 97 ετών, όπως ανακοίνωσε η εταιρεία της σε δήλωσή της την Πέμπτη (27/08).
Η Κουσάμα πέθανε στις 14 Αυγούστου σε νοσοκομείο του Τόκιο, σύμφωνα με την ανακοίνωση.
Γνωστή παγκοσμίως για τα χαρακτηριστικά της πουά (polka dots), τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και τις καθηλωτικές εγκαταστάσεις «Infinity Mirror Rooms», η Κουσάμα άσκησε βαθιά επιρροή στη σύγχρονη τέχνη.
«Αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή της —που διήρκεσε 97 χρόνια— στη διεθνή της καριέρα ως avant-garde καλλιτέχνης, δραστηριοποιούμενη σε διάφορους τομείς, κυρίως στις εικαστικές τέχνες, αλλά και την περφόρμανς, τη μυθιστοριογραφία και την ποίηση», αναφέρει η ανακοίνωση.
«Μέχρι το τέλος, δεν άφησε ποτέ το πινέλο της, συνεχίζοντας να εξερευνά την αιώνια αγάπη και την ψυχή».
Ποια ήταν η Yayoi Kusama
Η Kusama γεννήθηκε το 1929 στην επαρχιακή πόλη Ματσουμότο, στην αγροτική περιοχή του Ναγκάνο, στην κεντρική Ιαπωνία. Μεγάλωσε σε ένα αγρόκτημα που ανήκε έναν αιώνα στην οικογένειά της.
«Μια μέρα, αφού κοίταξα ένα τραπεζομάντιλο με σχέδιο από κόκκινα λουλούδια πάνω σε ένα γραφείο, είδα το ίδιο σχέδιο με τα κόκκινα λουλούδια να απλώνεται σε όλο το ταβάνι, στα παράθυρα και στις κολόνες. Γέμισε το δωμάτιο και κάλυψε το σώμα μου», έγραψε στην αυτοβιογραφία της.
Η Kusama στο ντοκιμαντέρ αναφέρει ότι οι γονείς της είχαν έναν δυστυχισμένο γάμο. Δεν στήριξαν τα πρώτα της βήματα όταν αποφάσισε να σπουδάσει ζωγραφική στο Κιότο. Αργότερα της είπαν ότι η καλλιτεχνική της πορεία αποτελούσε μεγάλη ντροπή για τη συντηρητική οικογένειά της.
«Το χάσμα ανάμεσα σε μένα, στους γονείς μου και στην κοινωνία ήταν εξοργιστικά ενοχλητικό και παράλογο. Πιθανότατα ένιωθα ήδη αυτή την απόγνωση για τον εαυτό μου και για τον κόσμο γύρω μου, ακόμη κι όταν βρισκόμουν στη μήτρα της μητέρας μου» είχε πει.
Στην Αμερική
Μετά από τη Σχολή Τεχνών και Χειροτεχνίας του Κιότο, η Κουσάμα μετακόμισε στο Σιάτλ και στη συνέχεια στη Νέα Υόρκη σε ηλικία 27 ετών, μόλις 13 χρόνια μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Κατά τη διάρκεια των 15 χρόνων της παραμονής της στη Νέα Υόρκη, δημιούργησε μερικά από τα έργα για τα οποία είναι διάσημη σήμερα, όπως οι πίνακες “Infinity Net” που πωλούνται μέχρι και 8 εκατομμύρια δολάρια. Από νωρίς, η Kusama παρακαλούσε τις γκαλερί να παρουσιάσουν τα έργα της, βιώνοντας την απόρριψη.
Συχνά ένιωθε ότι οι άντρες συνάδελφοί της – συμπεριλαμβανομένου του Andy Warhol, τον οποίο αποκάλεσε κάποια στιγμή “στενό φίλο” – αντέγραφαν το έργο της.
Η ζωγραφική μπορεί να είναι σωματικά εξαντλητική και η Kusama είχε εμμονή με τη δημιουργία. Κάποιες φορές ζωγράφιζε αδιάκοπα για τρεις ή τέσσερις ημέρες χωρίς να κοιμηθεί.
Παράλληλα με την απώλεια της αίσθησης του χρόνου, άρχισε να κλονίζεται και η επαφή της με την πραγματικότητα. Η ίδια θυμόταν πως μια μέρα ξύπνησε και είδε τα «Infinity Nets» της να έχουν απλωθεί πάνω στα παράθυρα. Όταν άπλωσε το χέρι της για να τα αγγίξει, το δίχτυ έμοιαζε να σέρνεται πάνω στα χέρια της. Αυτές οι παραισθήσεις οδήγησαν σε επανειλημμένες νοσηλείες.
Η πρώτη της ατομική έκθεση, τον Οκτώβριο του 1959, έγινε σε μια γκαλερί που ξεκίνησε από καλλιτέχνες. Ο Judd – Αμερικανός καλλιτέχνης που συνδέθηκε με τον μινιμαλισμό – αγόρασε ένα από τα έργα της για 200 δολάρια.
Το 1962, η Kusama δημιουργεί τα πρώτα σημαντικά γλυπτά της καλύπτοντας έπιπλα με υφασμάτινες, παραγεμισμένες προεξοχές, βαμμένες λευκές, σχηματίζοντας τερατώδεις αλλά αναγνωρίσιμες μορφές. Η επαναληπτικότητα αυτών των γλυπτών παραπέμπει στο επαναλαμβανόμενο μοτίβο του κυματοειδούς δικτύου που εμφανίζεται στους πίνακές της.
Το 1963, πραγματοποίησε μια ατομική έκθεση στην γκαλερί Gertrude Stein, την πρώτη της εγκατάσταση. “Aggregation: One Thousand Boats Show” παρουσίασε μια βάρκα καλυμμένη με μαλακές φαλλικές μορφές– επίσης, ταπετσάρισε τον χώρο με επαναλαμβανόμενες εικόνες της βάρκας.
Υπέφερε από έντονο άγχος και εξάντληση
Το 1965, η Kusama παρουσίασε το πρώτο της δωμάτιο με καθρέφτη στη μικρή γκαλερί Castellane, η οποία προσπάθησε και απέτυχε να πουλήσει το έργο για 5.000 δολάρια. (Σήμερα πωλούνται για περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια το ένα.)
Η Kusama υπέφερε από έντονο άγχος και εξάντληση, καθώς συνέχιζε να δημιουργεί με γρήγορους ρυθμούς τα ιδιαίτερα απαιτητικά σε εργασία γλυπτά της σειράς Accumulation.
Η ατομική της έκθεση Driving Image Show, που παρουσιάστηκε στην Richard Castellane Gallery της Νέας Υόρκης, σχεδιάστηκε ως ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον που αποτύπωσε τόσο το καλλιτεχνικό της όραμα όσο και τον μόχθο πίσω από τη δημιουργία του. Η γκαλερί γέμισε με γλυπτά συσσώρευσης που παρέπεμπαν σε ένα οικιακό περιβάλλον, ενώ στους τοίχους κρέμονταν πίνακες με τα χαρακτηριστικά «δίχτυα» της και στο πάτωμα ήταν σκορπισμένα μακαρόνια.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και στις αρχές της δεκαετίας του ’70, η Kusama άρχισε να οργανώνει γυμνά “Happenings”, όπου ζωγράφιζε γυμνούς εθελοντές, και συμμετείχε σε γυμνές πολιτικές διαμαρτυρίες κατά του πολέμου του Βιετνάμ.
Στην Ιαπωνία
Παρά τις επιτυχίες της, η Kusama μετά βίας κατάφερνε να τα βγάλει πέρα οικονομικά, ενώ συνέχιζε να βιώνει παραισθήσεις και κρίσεις πανικού. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 επέστρεψε στην Ιαπωνία και εισήχθη με δική της πρωτοβουλία σε ψυχιατρική κλινική, όπου έζησε μέχρι το τέλος της ζωής της.
Η Kusama συνέχισε να δημιουργεί τέχνη και μετά το 2000, δουλεύοντας σε ένα στούντιο απέναντι από την ψυχιατρική κλινική όπου ζούσε. Τα μοτίβα και τα σχέδιά της πέρασαν πλέον και στη μαζική κουλτούρα, εμφανιζόμενα σε θήκες κινητών, κραγιόν της Lancôme και προϊόντα της Louis Vuitton.
Σε όλη τη διάρκεια της ζωής της επέμενε πως για την ίδια η δημιουργία τέχνης ήταν αναγκαιότητα.
«Αν, εκατό χρόνια από τώρα», έγραψε στην αυτοβιογραφία της, «κάποιος έβλεπε την τέχνη μου και σκεφτόταν “η Kusama έκανε πραγματικά πολύ καλή δουλειά”, θα ήμουν ικανοποιημένη. Η τέχνη, για μένα, είναι πίστη.»
