3.5 C
Athens
Κυριακή 5 Φεβρουαρίου 2023

Στον πλανήτη της Yayoi Kusama

Γλύπτρια, ζωγράφος, ακτιβίστρια και συγγραφέας είναι μόνο μερικές από τις ιδιότητες της Yayoi Kusama, της γυναίκας που μετέτρεψε την ψυχική της διαταραχή σε τέχνη. Το έργο της κατατάσσεται στην pop art και το μινιμαλισμό, και είναι αναγνωρίσιμο μέσα από τις κουκκίδες που εκτείνονται στο άπειρο. Θεωρείται μία από τους τοπ avantgarde καλλιτέχνες του 20ού αιώνα και είναι η πιο δημοφιλής εν ζωή δημιουργός.

***

 

Η Yayoi Kusama γεννήθηκε τον Μάρτιο του 1929 στο Ματσουμότο της Ιαπωνίας, σε μια εύπορη και συντηρητική οικογένεια η οποία δεν εκτιμούσε καθόλου τα ποικίλα ταλέντα της. Σύντομα άρχισε να έχει δείγματα ψυχασθένειας και σύμφωνα με δικά της λεγόμενα νόμιζε πως τα λουλούδια δίπλα στο ποτάμι είχαν ανθρώπινες εκφράσεις. Οι παραισθήσεις της ήταν γεμάτες από χρωματιστές βούλες. Οι εμμονές, οι τάσεις αυτοκτονίας, οι ψευδαισθήσεις θα την ακολουθούσαν σε όλη της τη ζωή. Τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και τα απόκρυφα σεξουαλικά στοιχεία θα γίνονταν τα χαρακτηριστικά των έργων της.

 

 

H Kusama περνούσε πολλές ώρες στο φυτώριο των γονιών της ζωγραφίζοντας και μιλώντας στα φυτά. «Νόμιζα πως μόνο οι άνθρωποι μπορούν να μιλούν. Αλλά όταν είδα να το κάνουν και οι βιολέτες, έπαθα τέτοιο σοκ, που τα πόδια μου ξεκίνησαν να τρέμουν». Αυτή ήταν η αρχή των ενοχλητικών παραισθήσεων που έμελλε να στοιχειώσουν την παιδική της ηλικία. Η οικογενειακή ζωή δεν ήταν χαρούμενη, αφού ο πατέρας της ήταν γυναικάς και η μητέρα της την έστελνε να τον κατασκοπεύει με τις ερωμένες του. Όταν της έλεγε τα όσα είχαν συμβεί «ξεσπούσε όλη της την οργή σε μένα», αναφέρει στην αυτοβιογραφία της.

 

 

Σπούδασε στο Specialist School of Arts του Κιότο, Nihonga, που είναι ο συνδυασμός ιαπωνικής ζωγραφικής με σύγχρονες δυτικές επιρροές.

Τίποτε δεν μπορούσε να την σταματήσει, ούτε καν η διαταραχή της, από το να αποδράσει από την οικογένειά της στη Νέα Υόρκη. Εκεί αφοσιώθηκε στα έργα της, με τα πουά. «Έχει τη μορφή του ήλιου, που είναι σύμβολο ενέργειας, σύμβολο ζωής και διαβίωσης. Έχει τη μορφή της σελήνης η οποία είναι ήρεμη», δήλωνε.

 

Μικρή στην Ιαπωνία

 

Τα πουά, το σήμα κατατεθέν της, άρχισαν να καλύπτουν όχι μόνον επιφάνειες μεμονωμένες αλλά και ολόκληρους τοίχους και δωμάτια σε μια παράλογη σειρά που οδηγούν στο άπειρο. Το αποτέλεσμα ήταν ένα παραισθησιογόνο περιβάλλον που την κατέκλυζε. Η καλλιτέχνις, με τον τρόπο αυτό έγινε environmental artist, σπάζοντας τα όρια της έννοιας του «χώρου».

Την εκπληκτική ιστορία της επιβίωσής της αφηγείται το «Kusama: Infinity», ένα συναρπαστικό ντοκιμαντέρ της Χίδερ Λεντζ, που άρχισε να παρακολουθεί στενά τη ζωή και το έργο της από το 2001.

Η προσδοκία των γονιών της ήταν να παντρευτεί και μάλιστα με συνοικέσιο και να κάνει παιδιά. Η μητέρα της, τής άρπαζε τα σχέδια πριν καν προλάβει να τα τελειώσει, πράγμα που ίσως εξηγεί την εμμονική της βιασύνη να τελειώσει ένα έργο πριν της το πάρουν. Και όχι μόνο αυτό. Θυμωμένη από τις απιστίες του συζύγου της, η μητέρα της την ανάγκαζε να τον κατασκοπεύσει όταν συναντούσε τις ερωμένες του. Η εμπειρία ήταν τόσο τραυματική για τη Γιαγόι ώστε σε όλη της τη ζωή ένιωθε αποστροφή για το σεξ. Δεν αποτελεί λοιπόν έκπληξη το γεγονός ότι έψαχνε να βρει έναν τρόπο για να ξεφύγει από το πνιγηρό οικογενειακό περιβάλλον της. Θαυμάζοντας απεριόριστα την Τζόρτζια Ο’Κιφ, τόλμησε να ζητήσει τη συμβουλή της. Και θα πρέπει να εκστασιάστηκε όταν η Αμερικανίδα ζωγράφος τής απάντησε με την παρότρυνση να πάει στις ΗΠΑ και να δείξει τη δουλειά της προειδοποιώντας την ωστόσο ότι στη χώρα της «ένας καλλιτέχνης τα βγάζει πολύ δύσκολα πέρα».

Ο Κλάες Όλντεμπουργκ εμπνεύστηκε από τον υφασμάτινο καναπέ της με τους φαλλούς και άρχισε να δημιουργεί τα μαλακά γλυπτά που τον έκαναν παγκοσμίως γνωστό, και ο Άντι Γουόρχολ αντέγραψε την πρωτοποριακή ιδέα της με την επαναλαμβανόμενη εικόνα του ίδιου μοτίβου, ενώ ο Λούκας Σάμπρας οικειοποιήθηκε την πρώτη της εγκατάσταση δωματίου με καθρέπτες εκθέτοντας το δικό του έργο σε μια πιο φημισμένη γκαλερί. Ήταν το 1965, μία από τις χρονιές που ανέβαινε ο πυρετός του Διαστήματος καθώς ο άνθρωπος πλησίαζε στο να πατήσει στο φεγγάρι και η Γιαγιόι Κουσάμα είχε συλλάβει με μοναδικό τρόπο το αυξανόμενο ενδιαφέρον του κοινού για το άπειρο.

 

 

Βαθιά απογοητευμένη, η Κουσάμα προσπάθησε να αυτοκτονήσει πέφτοντας από το παράθυρο του διαμερίσματός της. Σώθηκε και με τη βοήθεια των φίλων της κατάφερε να σταθεί και πάλι στα πόδια της. Ένα χρόνο αργότερα στην 33η Μπιενάλε της Βενετίας, το 1966, παρουσίασε για πρώτη φορά τη θρυλική εγκατάσταση «Narcissus Garden» καλύπτοντας έναν χώρο με 1.500 σφαίρες από καθρέφτη.

 

Οι περίφημοι καναπέδες της

 

Έφτιαξε πίνακες, γλυπτά, installations, ασχολήθηκε με την performance art και την action art. Τη δεκαετία του ’60 διοργάνωνε «Body Festivals» στο πλαίσιο των οποίων ζωγράφιζε τα περίφημα πουά της πάνω σε γυμνά σώματα. Χρησιμοποιώντας με μοναδικό τρόπο τις φοβίες και τις τραυματικές εμπειρίες της δημιούργησε μία απίστευτα παραγωγική τέχνη. Ιδιαίτερα εντυπωσιακά είναι τα installations που χρησιμοποιούν καθρέπτες και φώτα, πολλαπλασιάζοντας τις βούλες στο άπειρο.

 

 

Το 1966 συμμετέχει στην Μπιενάλε της Βενετίας με το Narcissus Garden, ένα installation από εκατοντάδες ανακλώμενες μεταλλικές σφαίρες, προσκαλώντας τον επισκέπτη να μπει μέσα στο ίδιο το έργο και να βιώσει τα δικά του παραισθησιογόνα συναισθήματα.

Τη δεκαετία του ‘70 επιστρέφει στην Ιαπωνία, και αποφασίζει να εισαχθεί σε ψυχιατρική κλινική, όπου με δική της επιλογή, διαμένει μόνιμα πια σε ανοιχτή πτέρυγα. Εργάζεται ανελλιπώς καθημερινά και ακατάπαυστα δημιουργώντας τα διάσημα πλέον έργα της, με πινέλα, με φώτα LED, με ύφασμα, με μπρούντζο. Έχει δημοσιεύσει πολλά βιβλία, ανθολογίες και νουβέλες. Τα τελευταία χρόνια, τα social media έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο ώστε η καλλιτέχνις να βρεθεί και πάλι στο επίκεντρο, με τον κόσμο να περιμένει για ώρες στην ουρά ώστε να αποκτήσει μια πολυπόθητη selfie σε ένα από τα δωμάτια με τους καθρέφτες.

 

 

Όπως έχει πει και η ίδια: «Ήθελα απλώς να δημιουργήσω έναν πλανήτη “Kusama” που δεν είχε περπατηθεί ποτέ πριν. H γη μας είναι μόνο ένα πουά ανάμεσα σε ένα εκατομμύριο αστέρια στο σύμπαν. To πουά είναι ένας δρόμος προς το άπειρο».

Έχοντας ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη με ελάχιστα χρήματα, που τα είχε ράψει στο κιμονό της. Σκόπευε να ζήσει πουλώντας κιμονό και ίσως κάποιους πίνακές της. Πούλησε τους πρώτους της πίνακες το 1962 για μόλις 75 δολάρια. Ένα χρόνο μετά ξεκίνησε να φτιάχνει καρέκλες και μικροαντικείμενα που κάλυπτε με λευκά υφάσματα, στα οποία ζωγράφιζε φαλλικά σύμβολα. «Προσπαθούσα να απαλύνω την αηδία που μου προκαλούσε το σεξ. Μου είχαν πως είναι κάτι βρώμικο, κάτι που είναι ντροπιαστικό και πρέπει να κρύβεις. Τα πράγματα περιπλέκονταν όταν μου έλεγαν για χαρούμενους «κανονισμένους» γάμους, το ακριβώς αντίθετο του ρομαντικού έρωτα. Είχα δει κατά λάθος μια σκηνή σεξ, όταν ήμουν νήπιο, και από τότε ο φόβος φώλιασε μέσα μου».

 

 

Η μόνη ρομαντική σχέση της Kusama ήταν με τον Joseph Cornell, έναν καλλιτέχνη που έφτιαχνε περίεργα κουτιά από αντικείμενα που έβρισκε και που μέχρι τα 50 του, τότε, ζούσε ακόμα με τη μητέρα του. Μιλούσαν ατέλειωτες ώρες στο τηλέφωνο και ο Cornell της έστελνε ποιήματα κάθε μέρα. Η σχέση διακόπηκε όταν μια μέρα, ενώ οι δυο τους κάθονταν στο σπίτι του Cornell, η μητέρα του τους περιέλουσε με έναν κουβά νερό. Εκείνος έπεσε στα γόνατα και την παρακάλεσε να τον συγχωρέσει, πράγμα που απομάκρυνε οριστικά την Kusama.

 

Με τον Joseph Cornell

 

Με την τοποθέτηση της Γιαπωνέζας εικαστικού στο ψυχεδελικό τοπίο των καλειδοσκοπικών εγκαταστάσεών της, οι εικόνες της καταφέρνουν να επαναλαμβάνουν την αναμφίβολη πρόθεση της καλλιτέχνιδας να “κατοικεί” η ίδια τα έργα της και να φωτογραφίζεται μέσα σε αυτά, καθιστώντας τη φυσική της παρουσία μια ακόμη παράμετρο της εικαστικής εγκατάστασης.

 

 

Οι κολοκύθες, μαζί με τα λουλούδια, συνδέουν την Κουσάμα με τα παιδικά της χρόνια στην Ιαπωνία και την αγροτική οικογένεια στην οποία μεγάλωσε.

Όμως αναμφίβολα στο εκρηκτικό σύμπαν της Κουσάμα, όπου κολοκύθες, καθρέπτες, και φαλλοί παραπέμπουν στο άπειρο, το κυρίαρχο στοιχείο είναι τα πουά, τα οποία η δημιουργός εξακολουθεί σταθερά και εμμονικά να ζωγραφίζει από τότε που πρωτοάρχισε στην ηλικία των δέκα, όταν κάλυψε τη ζωγραφιά μιας γυναίκας με κιμονό, προφανώς της μητέρας της, με αυτά.

 

 

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
696ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
- Advertisement -

Τελευταία άρθρα

Cat Is Art