Την 4η Ιουλίου 1855 -εβδομήντα εννέα χρόνια μετά τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας της Αμερικής- κυκλοφορεί η ποιητική συλλογή Φύλλα Χλόης. Πρόκειται για έναν λεπτό τόμο, που στο εξώφυλλό του απεικονίζει έναν νέο άντρα με εργατικά ρούχα, σηκωμένα τα μανίκια του πουκαμίσου και το χέρι στην τσέπη του παντελονιού. Ούτε στο εξώφυλλο ούτε στη ράχη του βιβλίου εμφανίζεται το όνομα του συγγραφέα.
Δεν ξενίζει τον αναγνώστη μόνο η προσωπογραφία του ρωμαλέου άντρα, που δεν θυμίζει καθόλου ποιητή, αλλά και η εντύπωση που προκαλεί το ίδιο το βιβλίο στο άνοιγμά του: οι μακροπερίοδοι στίχοι και οι διασκελισμοί, οι ανισοσύλλαβοι στίχοι, η παρατακτική σύνδεση, η υιοθέτηση του καθημερινού λόγου, η ακανόνιστη στίξη, η απουσία μέτρου και ομοιοκαταληξίας έρχονται σε αντίθεση με την παραδοσιακή ποιητική φόρμα. Πέραν της μορφολογικής ρήξης με την παράδοση, οι απροκάλυπτες αναφορές στο γυναικείο και στο αντρικό σώμα και οι σαφείς υπαινιγμοί στον έρωτα σκανδαλίζουν τον αναγνώστη της εποχής.
Ιδιαίτερη εντύπωση κάνει το πρώτο από τα δώδεκα ποιήματα που περιλαμβάνονται στην αρχική έκδοση των Φύλλων Χλόης, το οποίο αργότερα θα λάβει τον τίτλο “Το τραγούδι του εαυτού μου”. Εκεί ο ποιητής αποκαλύπτει το όνομά του και αυτοπροσδιορίζεται ως εξής:
“Γουόλτ Γουίτμαν, ένας κόσμος, γιος τον Μανχάταν,
Απείθαρχος, σαρκικός, αισθησιακός, τρώει, πίνει και ζευγαρώνει,
Χωρίς συναισθηματισμούς, χωρίς να στέκεται πάνω από άντρες και γυναίκες,
ούτε μακριά τους,
Εξίσου σεμνός όσο και αλαζόνας”.
Walt Whitman, 5 Μικρά Ερωτικά – Μετάφραση-Επίμετρο: Σοφία Γιοβάνογλου
1. Ωραίες
Γυναίκες
ΓΥΝΑΙΚΕΣ
κάθονται ή κινούνται πέρα δώθε -άλλες
μικρές, άλλες μεγάλες.
Είναι
ωραίες οι μικρές –αλλ’ οι μεγάλες είναι ωραιότερες απ’ τις μικρές.
2. Για Κείνον Εγώ
Τραγουδώ
Για
κείνον εγώ τραγουδώ,
(Σαν ένα δέντρο αιωνόβιο, έξω από τις ρίζες
του, με το παρόν επάνω από το παρελθόν:)
Μαζί
του διαστέλλομαι στον χρόνο και στον χώρο -και λιώνω νόμους
αξεπέραστους στον χρόνο,
Για
να τον κάνω, μέσω αυτών, τον ίδιο για τον εαυτό του νόμο.
3. Σα Να Με
Χάιδεψε ένα Φάντασμα
Σα
να με χάιδεψε ένα φάντασμα,
Νόμιζα
πως δεν ήμουν μόνος, εδώ που περπατούσα στην ακτή.
Αλλά
ο ένας που τον νόμιζα μαζί μου, σαν τώρα που βαδίζω στην ακτή -ο
ένας που αγάπησα,
που
μου’
δωσε το χάδι,
Έτσι
όπως γέρνω για να δω μες απ’ το φως που τρεμοπαίζει -αυτός
ο ένας έχει εξαφανιστεί τελείως,
Και
εμφανίζονται εκείνοι που μου είναι μισητοί, και με εμπαίζουν.
4. Ούτε Οι
Εχθροί Μου Με Πατήσανε Ποτέ
ΟΥΤΕ οι εχθροί μου με πατήσανε ποτέ –κακό απ’ αυτούς στην
περηφάνια μου κανένα δε φοβάμαι×
Αλλ’ όμως οι εραστές που αψήφιστα αγαπώ –ιδού! πώς με δαμάζουν!
Ιδού! ο πάντα ανοιχτός κι ανήμπορος εγώ, απαλλαγμένος απ’
τη δύναμή μου!
Τελείως ντροπιασμένος, πάνω στη γη να σέρνομαι μπροστά
τους.
5. Τόποι και
Χρόνοι
ΤΟΠΟΙ
και χρόνοι -τι είν’ εκείνο
μέσα μου που συναντά τους πάντες, πάντα και παντού, και
νιώθω
σα
στο
σπίτι;
Φιγούρες, χρώματα, πυκνότητες, οσμές -τι
είν’ εκείνο μέσα μου που επικοινωνεί μαζί τους;
Επίμετρο
Ο Walt Whitman (Γουόλτ Γουίτμαν) γεννήθηκε στις 31 Μάη του 1819 στο Λονγκ Άιλαντ και μεγάλωσε στο Μπρούκλιν. Η εκπαίδευση που πήρε στα παιδικά του χρόνια
ήταν φτωχή. Η πρώτη του συλλογή, «Φύλλα Χλόης», εκδόθηκε με δικά του έξοδα και, παρά τις αρχικές αρνητικές κριτικές που πήρε για «τα εν δυνάμει προσβλητικά
σεξουαλικά της θέματα», γνώρισε τουλάχιστον άλλες οκτώ εκδόσεις μέχρι τον θάνατό του (26 Μάρτη 1892). Θεωρείται μαζί με την Έμιλι Ντίκινσον ένας από τους σημαντικότερους Αμερικανούς ποιητές.
Στις 26 Μαρτίου 1892 ο Ουίτμαν κηδεύεται χωρίς ιερέα. Σύμφωνα με την επιθυμία του, στην ταφόπλακα γράφονται οι στίχοι του:
«Το βάθρο μου είναι στερεωμένο και σφηνωμένο σε γρανίτη,
Περιγελώ αυτό που εσείς ονομάζετε αποσύνθεση,
Και ξέρω την έκταση του χρόνου.
Το μόνο που θέλω είναι να βρω το νησί μου…
Εκεί θα κάνω τις στιγμές ευτυχίας καθημερινότητα, εκεί θα διώξω τα ”θέλω”, εκεί θα βρω κάθε μου ναι και όχι, εκεί θα ”ζήσω” κάθε μου θάνατο, εκεί θα αφήσω εμένα ελεύθερο. Το μόνο που θέλω είναι να με βρω
Το μόνο που θέλω ρε, είναι να ζήσω κάθε μου στιγμή και να μην καταλήξω δυο ημερομηνίες με μια παύλα ανάμεσα…
Ζητώ πολλά;»
Δήλωνε «σύντροφος και συνοδοιπόρος των ανθρώπων, όλοι το ίδιο αθάνατοι και / ανεξήγητοι όπως κι εγώ, / (δεν ξέρουν πόσο αθάνατοι, αλλά εγώ το ξέρω)».
Θέλησε να δώσει μια δική του εκδοχή του αμερικανικού ονείρου και η ποίησή του εξυμνεί τη Φύση και τον Άνθρωπο, τον έρωτα και τη ζωή. Δικαίως θεωρείται ο θεμελιωτής της αμερικανικής ποίησης.
Γεννήθηκε το 1819 στη Νέα Υόρκη και ήταν ο δεύτερος γιος μιας οικογένειας με εννέα παιδιά. Από την ηλικία των δώδεκα ετών, εργάζεται στο γραφείο ενός δικηγόρου και στα δεκατέσσερά του γίνεται μαθητευόμενος σε τυπογραφείο. Το 1835 δουλεύει ως δάσκαλος. Το 1849, επικεφαλής ενός μικρού τυπογραφείου, εκδίδει την εφημερίδα Freeman. Τον επόμενο χρόνο γίνεται μαραγκός, χτίζοντας σπίτια που αργότερα πουλά. Την περίοδο του αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου ο Ουίτμαν εργάζεται ως εθελοντής νοσοκόμος και περιθάλπει τραυματισμένους στρατιώτες κυρίως στην περιοχή της Ουάσινγκτον. Με το τέλος του πολέμου διορίζεται στο Υπουργείο Εσωτερικών και ειδικότερα στο τμήμα Υποθέσεων των Ινδιάνων. Βαθιά επηρεασμένος από τις θεωρίες του Ραλφ Ουάλντο Έμερσον, το 1854 επεξεργάζεται την πρώτη του ποιητική συλλογή Φύλλα Χλόης (Leaves of Grass), η οποία εκδίδεται το 1855 με προσωπικά του έξοδα.
Σε αυτή την πρώτη έκδοσή της, η συλλογή περιλαμβάνει δώδεκα άτιτλα ποιήματα και παίρνει αρνητικές κριτικές ενώ πωλείται τελικά μόλις ένα αντίτυπο. Το καλοκαίρι του 1866, ο Ουίτμαν επεξεργάζεται την τέταρτη έκδοση των Φύλλων Χλόης που δημοσιεύεται τελικά το 1867 με προσωπικά του έξοδα. Ακολουθούν άλλες τέσσερις εκδόσεις και το 1891 η τελευταία κατά σειρά που περιλαμβάνει περισσότερα από τετρακόσια ποιήματα, ενώ παράλληλα συνοδεύεται από μία ευρύτερη αποδοχή του Ουίτμαν.
Ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα γράφει για αυτόν:
[..]
Ούτε για μια στιγμή μονάχα, όμορφε γέρο Ουόλτ Ουίτμαν,
δεν έπαψα να βλέπω τη γενειάδα σου γεμάτη πεταλούδες,
ούτε τους βελουδένιους ώμους σου
τους ξεφτισμένους από τη σελήνη,
ούτε και τους μηρούς σου του παρθενικού Απόλλωνα,
ούτε και τη φωνή σου όπως μια κολόνα στάχτης·
γέροντα όμορφε όπως η ομίχλη,
που στέναζες ίδιος μ’ ένα πουλί
με το φύλο τρυπημένο από μια καρφίτσα,
εχθρέ του σάτυρου,
εχθρέ του αμπελιού,
κι εραστή των κορμιών κάτω απ’ το τσαλακωμένο ύφασμα.
[..]
Κοιμήσου: τίποτα δε μένει.
Ένας χορός των τοίχων ερεθίζει τα λιβάδια
κι η Αμερική πνίγεται σε μηχανές και θρήνο.
Θέλω ο δυνατός αέρας από την πιο βαθιά τη νύχτα
να πάρει άνθη και γράμματα απ’ την αψίδα όπου κοιμάσαι,
κι ένα νεγράκι ν’ αναγγείλει στους χρυσούς λευκούς
τον ερχομό της βασιλείας του σταχυού. (Ωδή στον Γουόλτ Γουίτμαν)
Ο Ουίτμαν είναι αρχετυπικός ποιητής, μέσα στους πιο μεγάλους το κόσμου, «ένας Ταξιδευτής σκέψεων και χρόνων—ειρήνης και πολέμων» που μας ταξίδεψε χρόνια μπροστά.
Όλο σχεδόν το ποιητικό έργο του Ουίτμαν διαπνέεται από την αναζήτηση του αυτοπροσδιορισμού: «Είμαι ο ποιητής του Σώματος και είμαι ο ποιητής της Ψυχής,
Οι απολαύσεις του παραδείσου είναι μαζί μου και οι οδύνες της κόλασης είναι μαζί
μου, Τις πρώτες τις ενοφθαλμίζω και τις πληθαίνω πάνω μου, τις δεύτερες τις
μεταφράζω σε μια νέα γλώσσα» (Γουόλτ Ουίτμαν, Το τραγούδι του εαυτού μου, μτφ. Ζωή Νικολοπούλου, εκδ. Ηριδανός).
Η ζωή μας είναι και θέμα επιλογής, μια αέναη κατασκευή από τη στιγμή που γεννηθήκαμε, μέχρι τη στιγμή που θα πεθάνουμε, μια κατασκευή που συνδυάζει την αλήθεια και τη μυθοπλασία. Η αντικειμενικότητα και η αλήθεια λειτουργούν ως μύθευμα στην υπηρεσία της αυθεντικότητας. Πρόκειται για την de facto αλήθεια του κατασκευαστικού ψέματος, την αληθινή τέχνη της ζωής μακριά από τις κοινοτοπίες και τις αξίες των άλλων.
