Επιμέλεια: Catisart
Η ασπρόμαυρη μελαγχολία του Τουρκοαρμένιου φωτογράφου Αρά Γκιουλέρ ποτέ δεν παρέπεμψε στο μεγαλείο των παλαιών λαμπρών ημερών της Κωνσταντινούπολης. Η βυζαντινή αυτοκρατορία και η δόξα των Οθωμανών σουλτάνων άφησαν παντελώς αδιάφορο τον θρυλικό φωτογράφο.
Ο μαγικός φακός του Γκιουλέρ, μια ταπεινή Λάικα, μαγνητίστηκε από τους αχθοφόρους, τους βαρκάρηδες, τους ψαράδες και τους θαμώνες των φτωχών καφενέδων.
Άγκυρες και πλεούμενα στο Καράκιοϊ, υπαίθρια εστιατόρια στο Εμίνονου, ναύτες και καλυμμένες με φερετζέ γυναίκες στο Ούνκαπανι. Πλανόδιοι σαλεπιτζήδες στο Σουλεϊμανιγιέ τζαμί, έμποροι μπαχαρικών στην Αιγυπτιακή Αγορά. Πολύβουες γέφυρες, δαιδαλώδη δρομάκια, ξύλινα ετοιμόρροπα και περίτεχνα σπίτια. Ανθρωπομάνι στις παραγκουπόλεις Καπαλίτσαρσι, Τεπέμπασι, φαρμακοποιός στο Καζλίτσεσμε, χαμάληδες στην αγορά Μπέιογλου, κάρα στο Ταχτάκαλε, κοσμοσυρροή στην αποβάθρα Γιαγτζιλάρ, τέμενος Σοκουλού Μεχμέτ Πασά, κοιμητήριο των Σουλτάνων στο Εγιούπ, δερβίσηδες Μεβλεβί στο Γαλατά. Άρωμα από χωνευτήρι πολιτισμών και λαών. Φορτηγίδες και πουλιά στον Κεράτιο.
Ποίηση από την Κιναλίαντα (Πρώτη), ψυχή από την Μπουργκάζαντα (Αντιγόνη), πνοή από τη Χεμπελίαντα (Χάλκη). Οι εικόνες του Αρά Γκιουλέρ απέχουν πολύ απ’ αυτές που θέλουν να βλέπουν οι τουρίστες. Λατρεύονται όμως από τους ταξιδευτές των ονείρων και των ελεύθερων αναγνώσεων. Ταιριάζουν στους περιηγητές της θλίψης και του εφήμερου, στους εραστές του παρελθόντος και της διαχρονικής ενέργειας. Γι’ αυτό οι παρατηρητές των διαφορετικών εμπειριών, της αδέσμευτης τέχνης και της οπτικής ιστοριογραφίας μαγεύονται από την τέχνη του.
Μέχρι τέλους ο Αρά Γκιουλέρ παρέμεινε οξυδερκής, πνευματώδης και φιλοσοφημένος. Αν και έγινε γνωστός από την αποτύπωση της ζωής των ανθρώπων και των σημαντικών ιστορικών γεγονότων μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στην Κωνσταντινούπολη και την Τουρκία, έκανε διεθνή καριέρα για περισσότερα από εξήντα χρόνια.
Το αρχείο του δεν άνοιξε ποτέ σε μελετητές, αλλά παρέμεινε στοιβαγμένο σε κουτιά στο γραφείο του.
Ο «Master of Leica»
Ο Αρά Γκιουλέρ γεννήθηκε στο Μπέγιογλου της Κωνσταντινούπολης στις 16 Αυγούστου 1928. Ολοκληρώνοντας τις οικονομικές σπουδές, εγκατέλειψε μια πολλά υποσχόμενη επιχειρηματική σταδιοδρομία και δοκίμασε την τύχη του στο θέατρο και στη ζωγραφική, πριν γοητευθεί από την ανακάλυψη της «φωτογραφικής γλώσσας». Ξεκίνησε την καριέρα του ως φωτορεπόρτερ της εφημερίδας «Yeni Istanbul» το 1950. Το 1956 άρχισε τη συνεργασία του με το «Time-Life» και έγινε μέλος του φωτογραφικού πρακτορείου «Magnum». Δύο χρόνια αργότερα, το «Paris Match» και το «Der Stern» άρχισαν να δημοσιεύουν τις φωτογραφίες του.
Το 1961 συγκαταλέγεται, σύμφωνα με το έγκριτο περιοδικό «English Photographic Annual», στους επτά καλύτερους φωτογράφους του κόσμου. Την επόμενη χρονιά τού απονέμεται ο διάσημος τίτλος «Master of Leica». Ο Γκιουλέρ, το φωτογραφικό αρχείο του οποίου πλησιάζει τον ιλιγγιώδη αριθμό του ενός εκατομμυρίου αρνητικών, ταξίδεψε σε κάθε γωνιά του κόσμου, ενώ εξερεύνησε σπιθαμή προς σπιθαμή τις μουσουλμανικές χώρες. Εξ ου και στη Δύση είναι γνωστός ως ο φωτογράφος της Μέσης Ανατολής.
Ο σπουδαίος φωτογράφος άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 90 ετών το βράδυ της Τετάρτης 17 Οκτωβρίου 2018. Ο γιατρός του, Οκάν Όζτσεκερ, ανέφερε ότι ο Αρά Γκιουλέρ εισήχθη στη μονάδα εντατικής θεραπείας. Τελικά σταμάτησε να χτυπάει η καρδιά του. Η αναπνοή του δεν ανταποκρίθηκε και πέθανε στις 23.20.
Ο εκπρόσωπος του Κόμματος της Δικαιοσύνης Ομέρ Τσελίκ, σημείωσε:
«Ο Γκιουλέρ δούλεψε σαν κόσμημα το κεφάλαιο που λέγεται ζωή. Έφυγε από κοντά μας ένας δερβίσης που στάθηκε μάρτυρας στη ζωή και τα βάσανα του ανθρώπου».
Η κηδεία του προβλέπεται να γίνει το Σάββατο 20 Οκτωβρίου 2018 στην Αρμενική Εκκλησία Beyoğlu Üç Horan.
