Του Παναγιώτη Μήλα
Ο μελωδικός ήχος της άρπας πάντα με «ταξίδευε» στον χρόνο. Επίσης πάντα – χωρίς να έχω ειδικές γνώσεις – θαύμαζα περισσότερο έναν μουσικό που παίζει άρπα από έναν πιανίστα ή έναν βιολονίστα.
Θεωρούσα ότι ένας αρπιστής έχει έναν πιο δύσκολο ρόλο σε μια ορχήστρα και πίστευα ότι είναι ένας ιδιαίτερος πρωταγωνιστής.
Όταν λοιπόν διάβασα ότι το πρόγραμμα του 5ου Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης συμμετέχει και ο Θοδωρής Ματούλας ο οποίος δημιούργησε έναν μαγικό «διάλογο» λαϊκών δημοτικών τραγουδιών και ρεμπέτικου με άρπα.
Στη συναυλία με τον τίτλο «Εξέφεξε η Ανατολή» για δυο άρπες και φωνή, σε δυο κύκλους παρουσιάζονται ανώνυμα και επώνυμα παραδοσιακά και λαϊκά τραγούδια του Ελληνικού λαού επεξεργασμένα από τον Θοδωρή Ματούλα.
Ο πρώτος κύκλος περιλαμβάνει δέκα δημοτικά τραγούδια από διάφορες περιοχές της Ελλάδας και ο δεύτερος δέκα ρεμπέτικα τραγούδια της περιόδου 1930 με 1950.
***
Ο κ. Ματούλας σπούδασε στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης (τάξη άρπας Μαρίας Μπιλντέα). Ως σολίστ άρπας, είναι μουσικός Ορχήστρας και Δωματίου και παιδαγωγός, με πλούσια και πολύχρονη πορεία στα μουσικά δρώμενα της χώρας. Από το 1994 είναι μέλος της Ορχήστρας Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ και συνεργάτης της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ. Έχει επίσης συμπράξει με πολλές ελληνικές ορχήστρες.
Έχει συνεργαστεί με πολυάριθμους Έλληνες και ξένους καλλιτέχνες λαμβάνοντας μέρος σε συναυλίες και ρεσιτάλ στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Είναι καθηγητής Άρπας στο ιστορικό Ωδείο Αθηνών, ενώ διδάσκει παράλληλα και στο Ωδείο Atheneum.
***
Αναζήτησα τον κ. Θοδωρή Ματούλα λίγες ημέρες πριν φύγει για τη Χάλκη, προκειμένου να κάνουμε μια συνέντευξη με αφορμή τις δημιουργίες του που θα παρουσιάσει στο Φεστιβάλ.
Η συζήτησή μας είχε πολύ ενδιαφέρον και αξίζει να την παρακολουθήσετε… Είναι μια συνομιλία σύντομη αλλά μεστή πληροφοριών και μηνυμάτων.
***
Κύριε Ματούλα, είναι η άρπα ένα όργανο κατάλληλο για να φέρει κοντά ανθρώπους που βρίσκονται εκεί που «Εξέφεξε η Ανατολή», όπως είναι και ο τίτλος της συναυλίας με την οποία θα ολοκληρωθεί το 5ο Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης;
*Φυσικά. Οι άρπες και οι φωνές, τα δημοτικά και τα ρεμπέτικα, εμείς και το κοινό. Θα είναι όλα εκεί. Θα προσπαθήσουμε να φτιάξουμε μια αλησμόνητη συνάντηση.
Ο «διάλογος» λαϊκών δημοτικών τραγουδιών και ρεμπέτικου με την άρπα τι μπορεί να σημαίνει στον σημερινό άνθρωπο και θεατή του Φεστιβάλ;
*Δύο ετερόκλητοι μουσικοί κόσμοι, σαν δύο άνθρωποι ξένοι μεταξύ τους, χωρίς κοινή γλώσσα, μπορούν να συναντηθούν και να αγαπηθούν.
Ένα μουσικό Φεστιβάλ όπως αυτό της Χάλκης έχει τη δύναμη να φέρει ποιότητα στη ζωή μας;
*Αναντίρρητα.
Ένας χώρος όπως η «Οικία Δημήτρη Κρεμαστινού» πώς μπορεί να συναγωνιστεί εντυπωσιακούς χώρους συναυλίας όπως αυτούς στους οποίους συνήθως εμφανίζεστε;
*Αν και δεν γνωρίζω τον συγκεκριμένο χώρο, είμαι σίγουρος ότι θα τον αγαπήσουμε και ελπίζω να μας αγαπήσει κι αυτός.
Πως ανταποκρίνονται οι ακροατές όταν ακούν τις δικές σας συνθέσεις τραγουδιών και χορών πάνω σε παραδοσιακά θέματα από διάφορα διαμερίσματα της Ελλάδας, με βασικό πυρήνα την άρπα;
*Συνήθως με έκπληξη και ενθουσιασμό. Νομίζω συγκινούνται από την φυσική συνύπαρξη της άρπας με την συγκεκριμένη μουσική.
Ποια είναι η θέση της άρπας στις σύγχρονες μεγάλες Ορχήστρες;
*Εδώ μπορούμε να μιλάμε για ώρες. Εποχές, συνθέτες, οργανοποιοί, μουσικά ρεύματα κ.α. Γεωγραφικά πάντως η θέση της είναι όπως κοιτάς την ορχήστρα, αριστερά πίσω. Μεταφορικά είναι ένας πρωταγωνιστής που δεν «φαίνεται».
Οι μαθητές σας είναι πιστοί στην άρπα ή αντιμετωπίζουν πειρασμούς από άλλα πιο δημοφιλή όργανα;
*Οι μαθητές που έχουν επιλέξει συνειδητά την άρπα είναι λίγοι, σταθεροί και επιμελείς.
Στην εποχή της ιντερνετικής εκτυφλωτικής σάρωσης μπορεί να βρεθεί χώρος για τον ήχο που προσφέρει η άρπα;
*Η ομορφιά του ήχου θα βρει τον δρόμο να φτάσει εκεί που πρέπει.
Πόσο επικίνδυνα είναι τα φάλτσα και οι παραφωνίες που ακούμε στη σημερινή κοινωνία;
*Είναι πολλά και δεν είναι απαραιτήτως μουσικά. Επικίνδυνα σίγουρα.
Ποιος είναι ο προσωπικός σας στόχος φέτος για το Φεστιβάλ της Χάλκης;
*Να πετύχουμε μια ιδανική στιγμή και οι 4 μας ώστε να προκύψει μια συναυλία που θα μας συνεπάρει όλους. Στο σημείο αυτό επιτρέψτε μου να ευχαριστήσω μέσα απο την καρδιά μου τους πολύτιμους συνεργάτες μου: Γωγώ Ξαγαρά, Χριστίνα Μαξούρη και Βασίλη Αγροκώστα για την αγάπη, την προσοχή και τη χαρά τους.
Κύριε Ματούλα, εύχομαι τα καλύτερα για την καλλιτεχνική σας πορεία και σας ευχαριστώ για την επικοινωνία και τη συνεργασία.
*Κι εγώ σας ευχαριστώ για τη φιλοξενία.
***
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΥΝΑΥΛΙΑΣ
Η αυλαία στου 5ου Φεστιβάλ Μουσικής Χάλκης πέφτει με την συναυλία «Εξέφεξε η Ανατολή», η οποία είναι ένας ιδιαίτερο διάλογο δημοτικού τραγουδιού και ρεμπέτικου με τον αιθέριο ήχο που φέρουν δύο άρπες.
Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου, ώρα: 21.00
Οικία Δημήτρη Κρεμαστινού
«Εξέφεξε η Ανατολή»
Τραγουδούν ο Βασίλης Αγροκώστας και η Χριστίνα Μαξούρη.
Ερμηνεύουν οι αρπιστές Γωγώ Ξαγαρά και Θοδωρής Ματούλας.
***
Η ιδέα για τη χρήση της άρπας στο ρεμπέτικο και ελληνικό τραγούδι συνολικά, όσο είναι καινοφανής, άλλο τόσο είναι και μουσικολογικά και ιστορικά θεμελιωμένη. Ο λυρικός ήχος της άρπας, έχει συνδεθεί με τη Δυτική συμφωνική μουσική το μπαρόκ και την αναγέννηση, τη μουσική της Ιρλανδίας αλλά και της λατινικής Αμερικής.
Η σχέση του οργάνου όμως, με την Ανατολική μουσική είναι πολύ βαθύτερη μέσα στον χρόνο. Η άρπα εμφανίστηκε στην Ευρώπη μετά τον 8ο μ.Χ. αιώνα, ενώ στην Ελλάδα, υπήρξε βασικό όργανο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, ήδη από το 3.000 π.Χ.
Ακούγοντας τα ρεμπέτικα και έντεχνα ελληνικά τραγούδια από τον αρχέγονο ήχο της άρπας, ο ακροατής συνδέεται με την αρχαία ελληνική ρίζα του τραγουδιού και μπροστά του αναβιώνει όλη η δύναμη και η βαθύτερη ουσία της ελληνικής μουσικής.
Αυτός ο μαγικός συνδυασμός έχει τη δύναμη να οδηγήσει τους ακροατές να συμμετέχουν στο άκουσμα των οικείων και πολύ αγαπημένων τραγουδιών, που όμως ταυτόχρονα είναι σαν να ακούγονται για πρώτη φορά.
Παρότι η τοπική μουσική παράδοση της Χάλκης, ήταν και είναι δωδεκανησιακή, το ρεμπέτικο λειτούργησε ως αστική επιρροή, εκφράζοντας βιώματα μετανάστευσης, νοσταλγίας και κοινωνικής εμπειρίας που άγγιξαν και αγγίζουν και τη χαλκίτικη κοινότητα.
