Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου
Προέβλεψε άραγε η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, γραμμένη πριν από 3.000 χρόνια, τον σημερινό κόσμο των συγκρούσεων; Η εντυπωσιακή νέα διασκευή του Alan Lucien Øyen, που παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, υποδηλώνει ότι ίσως…
Σίγουρα θα εκπλαγήκατε αν παρακολουθήσατε την παράσταση και περιμένατε μια πιστή αφήγηση της τραγωδίας «Αντιγόνη» του Σοφοκλή. Η σύγχρονη εκδοχή του Νορβηγού χορογράφου και συγγραφέα Άλαν Λουσιέν Όγιεν (Alan Lucien Øyen) επαναπροσδιορίζει την αρχαία ιστορία μέσα από ένα σύγχρονο πρίσμα ποίησης, χορού και συνειδητότητας.
Εμπνευσμένη —όπως δηλώνεται— από την τραγωδία του Σοφοκλή, η παράσταση παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στις 7 και 8 Αυγούστου.
Τα οικεία στοιχεία παραμένουν: η σύγκρουση μεταξύ αδελφών, η τραγική ανυπακοή της ηρωίδας, οι τύψεις του Κρέοντα. Ωστόσο, ο Alan Lucien Øyen συνθέτει κίνηση, πεζογραφία, ποίηση, μουσική και θέατρο, χρησιμοποιώντας αυτούς τους κλασικούς χαρακτήρες ως αρχέτυπα για όλους τους ενδιαφερόμενους: πολιτικούς, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γυναίκες, όποιον δηλαδή πλοηγείται σε σύγχρονες συγκρούσεις. Όπως σημειώνει ο Alan Lucien Øyen σε μια συνέντευξή του, «Όλα τα στοιχεία της ιστορίας είναι εκεί αλλά η αφήγηση έχει αποδομηθεί».
Ο Alan Lucien Øyen ανέβασε την «Αντιγόνη» πρώτα στη Νορβηγία, σε μια σκοτεινή, σχετικά πιστή διασκευή. Καταλαβαίνω γιατί όλοι θέλουν να ανεβάσουν τώρα τη συγκεκριμένη τραγωδία, δεδομένου του κόσμου στον οποίο ζούμε. Το έργο αφορά κάποιον που θέλει να θάψει κάποιον — την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Επί σκηνής, σε αυτή η εκδοχή που παρακολουθήσαμε στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου, η καλλιτεχνική ομάδα παραστατικών τεχνών winter guests που ο ίδιος ίδρυσε πριν από είκοσι χρόνια και αποτελείται από χορευτές, ηθοποιούς, συγγραφείς και εικαστικούς. Μαζί τους, σημαντικοί συνεργάτες-χορευτές του Tanztheater Wuppertal της Pina Bausch, με τον Øyen να είναι από τους πρώτους χορογράφους που προσκλήθηκαν να δημιουργήσουν ένα νέο, ολοκληρωμένο έργο για την ομάδα μετά τον θάνατο της ιδρύτριάς της.
Στο ξεκίνημα δύο φιγούρες βγαίνουν στο φως – η μία τυφλή, η άλλη τον καθοδηγεί – περιγράφοντας όνειρα και οράματα -λοιμού, πολέμου και απελπισίας. Είναι μια στιγμή που ξεστρατίζει το νου, ταυτόχρονα αρχαία και σύγχρονη. Οπωσδήποτε άμεση.
Στη συνέχεια έρχεται μια σκηνή όπου δύο άντρες συστήνονται ως αδέρφια. Χορεύουν με χάρη και αρμονία και γρήγορα συμπλέκονται βίαια, κρατώντας σφικτά ο ένας τον άλλον. «Δεν μπορώ να αναπνεύσω», λέει ο ένας λαχανιασμένος, απηχώντας το κίνημα Black Lives Matter και την έκκλησή του για δικαιοσύνη εν μέσω συστηματικής βίας.
Ακολουθεί η αναφορά ονομάτων γυναικών που από την αρχαιότητα μέχρι τώρα υπέστησαν βία, ανά τον κόσμο. Εδώ περίμενα να ακούσω και κάποια -έστω ένα- ονόματα σύγχρονων γυναικών – θυμάτων γυναικοκτονιών στην Ελλάδα.
Δικαιοσύνη, ντροπή, τιμή, αιμομιξία: Είναι οι λέξεις που γράφονται στην πλάτη ενός χορευτή. Μέσα από τον ουρλιαχτό του ανέμου και τα αλιχτύσματα των πουλιών, μέσα από την απελπισμένη θλίψη και τη βίαιη τυραννία, οι σκηνές του έργου εκτοξεύουν το νόημά τους πίσω στα σημερινά μας διλήμματα. Απαιτητική και σαγηνευτική, πολιτική χωρίς διδακτισμό και απέρριτα λυρική, αυτή η «Αντιγόνη» θέτει ένα επείγον ερώτημα: τι σημαίνει να ενεργείς όταν ο νόμος και η δικαιοσύνη χωρίζουν τους δρόμους τους;
Ένα έργο που δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία, αλλά εγκλωβίζει τον θεατή σε μια εσωτερική δίνη.
Το σκηνικό ήταν απλό αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρον -ένα αμφιθέατρο χτισμένο από επτά ξύλινους τοίχους που συγκροτούν τον χώρο και θυμίζουν τις πύλες της Θήβας όπου παίζεται η Αντιγόνη. Αναδιαμορφώνουν τον σκηνικό χώρο και χρησιμεύουν ως επιφάνειες για ζωντανές εικόνες. Αξιοσημείωτο το κείμενο των Andrew Wale, Daniel Proietto. Ο φωτισμός του Martin Flack διατηρεί το περιβάλλον σε κίνηση, ενώ τα κοστούμια του Stine Sjøgren και η σκηνογραφία του Åsmund Færavaag υπήρξαν ποιητικά, λιτά και άμεσα. Δεμένο και εντυπωσιακό το σύνολο των ηθοποιών – χορευτών. Δυστυχώς δεν χειροκροτήθηκε όσο θα έπρεπε.
Η «Αντιγόνη» του Alan Lucien Øyen αφορούσε τη βία κατά των γυναικών, βία γενικά και την κατάχρηση εξουσίας. Ένα σύμβολο της επιλογής της ελεύθερης βούλησης έναντι της μοίρας και του θάρρους να αντισταθεί κανείς στις δυνάμεις της καταπίεσης. Μια όμορφη εικόνα αξιοπρέπειας, ελπίδας, ελευθερίας.
