Η σχέση του θρυλικού Γαλλο-Ελβετού σκηνοθέτη Ζαν-Λικ Γκοντάρ με τον αντισημιτισμό και το Ισραήλ αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της σταδιοδρομίας του. Ο ίδιος δήλωνε ότι υπήρξε μαχητικός «αντισιωνιστής», ωστόσο επικρίθηκε έντονα από εβραϊκές οργανώσεις, οι οποίες θεωρούσαν ότι η κριτική του ξεπερνούσε τα όρια και έπαιρνε αντισημιτική χροιά.
Οι κυριότερες πτυχές της διαμάχης περιλαμβάνουν:
1. Ιδιωτικές δηλώσεις και συγκρούσεις
-
- Αντισημιτικά σχόλια σε συνεργάτες του: Σύμφωνα με βιογράφους του, ο Γκοντάρ κατά τη διάρκεια της ζωής του είχε χρησιμοποιήσει προσβλητικούς χαρακτηρισμούς, όπως το «βρώμικος Εβραίος» (sale Juif), εναντίον του παραγωγού Πιερ Μπρονμπέργκερ.
- Στερεότυπα: Σε άλλες περιπτώσεις είχε εκφράσει αντισημιτικές προκαταλήψεις. Ενδεικτικά, όταν συνάδελφός του τού ζήτησε χρήματα που του όφειλε, απάντησε: «Πάντα τα ίδια, οι Εβραίοι σε παίρνουν τηλέφωνο μόλις ακούνε ταμειακή μηχανή να ανοίγει».
2. Οι πολιτικές του θέσεις στο σινεμά
-
- Η περίπτωση του “Ici et ailleurs”: Στο ντοκιμαντέρ του 1976 συνέκρινε την τότε Ισραηλινή πρωθυπουργό, Γκόλντα Μέιρ, με τον Αδόλφο Χίτλερ.
- Η κριτική στο Χόλιγουντ: Είχε αναφερθεί επικριτικά στο ρόλο των Εβραίων στο Χόλιγουντ, σχολιάζοντας ειρωνικά στο έργο του Film Socialisme (2010): «Πόσο παράξενο, το Χόλιγουντ εφευρέθηκε από τους Εβραίους».
- Αποχή από εκδηλώσεις: Το 2018, υποστήριξε ενεργά το μποϊκοτάζ Γάλλων δημιουργών σε φεστιβάλ που γιόρταζε τον ισραηλινό κινηματογράφο.
3. Η βράβευση με τιμητικό Όσκαρ
Όταν η Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου αποφάσισε να του απονείμει τιμητικό Όσκαρ συνολικής προσφοράς το 2010, ξέσπασε θύελλα αντιδράσεων στη διεθνή εβραϊκή κοινότητα. Οργανώσεις, όπως η Σιωνιστική Οργάνωση της Αμερικής, κατέκριναν τον θεσμό και ζήτησαν την ανάκληση του βραβείου. Η Ακαδημία αρνήθηκε, δηλώνοντας επίσημα ότι οι παλαιότερες δηλώσεις του καταδικάζονταν ως αποτροπιαστικές, αλλά δεν θεωρούσε πως η κατηγορία του αντισημιτισμού ήταν τόσο πειστική ώστε να ακυρώσει τη βράβευσή του.
Ο ίδιος ο σπουδαίος σκηνοθέτης είχε ξεκαθαρίσει τη θέση του σε συνεντεύξεις, υποστηρίζοντας ότι δεν μισεί τους Εβραίους. Συχνά παρέθετε τη φράση: «Ο παππούς μου ήταν αντισημίτης, εγώ είμαι αντισιωνιστής», υπογραμμίζοντας ότι η κριτική του αφορούσε αποκλειστικά το κράτος του Ισραήλ και την πολιτική του απέναντι στους Παλαιστίνιους, στους οποίους μάλιστα έτρεφε αισθήματα συμπαράστασης.
