Του Παναγιώτη Μήλα
Στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 χρόνια από την ίδρυσή της, η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη φιλοξενεί την έκθεση «ΑΦΗγήματα» έως και τις 8 Μαρτίου 2026. Στην έκθεση συμμετέχουν επτά εικαστικοί καλλιτέχνες της ΑΦΗcollective.
Ένας εξ αυτών είναι ο γλύπτης Γιάννης Παπαδόπουλος ο οποίος είναι καλλιτέχνης μικτών μέσων και δημιουργεί εικαστικά βιβλία και γλυπτικές κατασκευές από ρατάν, σύρμα και χειροποίητο χαρτί.
Παράλληλα υφαίνει με απλά λινά κορδόνια χρησιμοποιώντας επαναλαμβανόμενες κινήσεις σε μια σχεδόν διαλογιστική πρακτική. Εξερευνά τις μορφές τόσο μικρών εικαστικών βιβλίων όσο και μνημειωδών γλυπτών.
Τέλος τον ενδιαφέρει η έρευνα των αρχείων της κατασκευής βιβλίων από ιστορική άποψη, των τεχνικών μαρμάρωσης και βαφής χαρτιού, για να εμπνευστεί τις γλυπτικές μορφές των βιβλίων του (μικρής και μεγάλης κλίμακας) με χειροποίητο χαρτί και καλλιγραφία.
Τα έργα του και η τεχνοτροπία του μού κίνησαν το ενδιαφέρον για να κάνω μια συνέντευξη μαζί του για την καλλιτεχνική του πορεία και τα σχέδιά του για το μέλλον. Πράγματι συναντηθήκαμε αλλά τελικά η συνέντευξη πήρε τη μορφή μονολόγου που ασφαλώς αξίζει να παρακολουθήσουμε.
***
ΑΝΑ-ΤΡΟΦΗ: Γεννήθηκα στην Αθήνα και μεγάλωσα στα Ηλύσια. Ο πατέρας μου ήρθε μικρός από τη Ρωσία και η μητέρα μου είναι Ελληνίδα από την Αίγυπτο. Παντρεύτηκαν το 1941 πριν φύγει ο πατέρας μου για τα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Σχολείο πήγα στο Δημοτικό στον Άγιο Θωμά, Τέλειωσα το 10ο Γυμνάσιο και το 3ο Νυχτερινό, στους Αμπελοκήπους.
ΑΝΑ-ΜΝΗΣΗ: Πάντα θυμάμαι τον πρώτο μου καβγά στο Δημοτικό και τη μεταφορά του σε κόμικ στο μπλόκ ιχνογραφίας του σχολείου. Έγινε …viral στην τάξη και όχι μόνο. Έγινα ο ζωγράφος της τάξης και όταν η δασκάλα μας έβαζε να σχεδιάσουμε το βάζο με τα λουλούδια ή το κουδούνι με μερικά βιβλία οι συμμαθητές που καθόμαστε στο ίδιο θρανίο μου δίναν κρυφά και τα δικά τους μπλοκ να τους τα σχεδιάσω ή να τα διορθώσω.
ΑΝΑ-ΚΑΛΥΨΗ: Η πρώτη μου γνωριμία με τον κόσμο της τέχνης έγινε όταν είδα την ταινία «Συνοικία το όνειρο» μαζί με τον φίλο μου τον Πάτση. Πηγαίναμε τότε να σχεδιάσουμε τις παράγκες που είχαμε στη γειτονιά μας στο ρέμα, τη σημερινή Λεωφόρο Μιχαλακοπούλου. Έπειτα όταν δούλευα σαν γραφίστας στο διαφημιστικό γραφείο ΩΡΑ του Ασαντούρ Μπαχαριάν που μετεξελίχτηκε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας σε «Καλλιτεχνικό Πνευματικό Κέντρο ΩΡΑ».
ΑΝΑ-ΓΝΩΡΙΣΗ: Πρώτος μου δάσκαλος ήταν ο πατέρας μου. Μού έμαθε να σχεδιάζω. Αργότερα στη σχολή Βακαλό είχα καθηγητές τον Παναγιώτη Τέτση, την Ίριδα Δρακούλη, τον Παύλο Μοσχίδη στο σχέδιο και τη ζωγραφική, την Ελένη Βακαλό στην ιστορία της τέχνης, τον Ασαντούρ Μπαχαριάν στις γραφικές τέχνες και τη Βάσω Κατράκη στη χαρακτική. Στην Αγγλία στο West Surrey College of Art and Design που σπούδασα textiles είχα τους Peter Collinwood, Archy Brenan, Jonh Lavery.
ΑΝΑ-ΜΕΤΡΗΣΗ: Όταν γυρίσαμε από την Αγγλία μαζί με τη Μαρία Γρηγορίου είχαμε το πρώτο μας εργαστήριο υφαντικής που κράτησε για 13 χρόνια. Κάναμε αρκετές εκθέσεις υφαντικής, μαθήματα, σεμινάρια, διαλέξεις. Το 1984 στο Κέντρο ΑΦΗ κάναμε μια έκθεση με θέμα το χαρτί και εγώ ανέλαβα να οργανώσω ένα εργαστήριο χειροποίητου χαρτιού που είχα μάθει να κάνω στην Αγγλία.
Σιγά σιγά άρχισα να ασχολούμαι περισσότερο με το χειροποίητο χαρτί και το 1991 έκανα την πρώτη μου έκθεση στην γκαλερί ΩΡΑ αποκλειστικά με χειροποίητο χαρτί. Η σχέση υφαντικής και χειροποίητου χαρτιού είναι οι ίνες. Στη μια περίπτωση γνέθεις τις ίνες και την κάνεις κλωστή που είναι η βασική ύλη για την υφαντική και στην άλλη διαλύεις τις ίνες σε νερό και με μια σίτα τις μαζεύεις για να κάνεις ένα φύλλο χειροποίητου χαρτιού.
ΑΝΑ-ΛΥΣΗ: Όταν δουλεύεις με το χειροποίητο χαρτί η γραφή και τα βιβλία σαν έργο τέχνης γεννιούνται από μόνα τους. Σε συνδυασμό με τη Γραμμική Β’ που η ιστορία της και η αποκρυπτογράφησή της με ενδιέφεραν, δημιούργησα το έργο μου «Ανοιχτό Βιβλίο». Ένα βιβλίο μεγάλων διαστάσεων και 6 σελίδων (250 x 300 x 150 εκ.) όπου οι συλλαβολέξεις είναι κατασκευασμένες από χειροποίητο χαρτί. Μερικά ιδεογράμματα είναι από το συλλαβάριο της Γραμμικής Β’ ενώ άλλα επινοημένα από μένα.
ΑΝΑ-ΠΑΥΣΗ: Αυτό τον καιρό διαβάζω το βιβλίο «Φλέγομαι», μια μυθιστορηματική βιογραφία του Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, του Τούρμπγερν Σέβε. Από ποιητές μου αρέσουν αρκετοί αλλά εάν πρέπει να αναφέρω έναν θα ήταν ο Μιχάλης Γκανάς το ίδιο και για τη μουσική που (το ραδιόφωνο είναι το πρώτο πράγμα που ανοίγουμε όταν πάμε στο εργαστήριό μας και το τελευταίο που κλείνουμε) μας συντροφεύει κάθε μέρα. Ένας δίσκος που μου αρέσει πολύ και συνεχίζω να τον ακούω είναι «Το κουτί της Πανδώρας» με τη Νένα Βενετσάνου.
ΑΝΑ-ΓΚΗ: Όταν αρχίζω να δουλεύω ένα νέο έργο, στην πραγματικότητα είναι παλιό. Έχω ανάγκη να κρατάω ένα είδος ημερολογίου όπου σημειώνω γραπτά ή με γρήγορα σκίτσα ιδέες που μου έρχονται και που κάποτε θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε μελλοντικά έργα. Οι σημειώσεις αυτές αναπτύσσονται σιγά σιγά, δοκιμάζονται, σχεδιάζονται σε μακέτες και εάν τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά προχωράνε στο επόμενο στάδιο.
ΑΝΑ-ΘΕΩΡΗΣΗ: Ασφαλώς αναθεωρώ τις σκέψεις μου για διάφορα υλικά και κάνω σκέψεις για νέες δημιουργίες. Μου αρέσει να μαθαίνω καινούργιες τεχνικές που θα μπορούσαν να με ελευθερώσουν από περιορισμούς και να μου ανοίξουν καινούργιες προοπτικές στη δουλειά μου. Αυτή την εποχή δοκιμάζω να φτιάξω τα δικά μου μελάνια από βαφικά φυτά.
ΑΝΑ-ΓΕΝΝΗΣΗ: Τα πρώτα χειροποίητα χαρτιά τα έκανα στην Αγγλία με τη διευθύντρια του τμήματος Margaret Bide το 1974. Με αφορμή την έκθεση «Χαρτί στην ΑΦΗ» το 1984 ανέλαβα να οργανώσω ένα εργαστήριο χειροποίητου χαρτιού, οπότε έπρεπε να φτιάξω τελάρα, να βρω τσόχες, λεκάνες, μίξερ και ό,τι άλλο χρειαζόταν για το εργαστήριο. Αυτό μου έδωσε την ευκαιρία να ασχοληθώ πολύ περισσότερο με το αντικείμενο. Διάβασα την ιστορία του, το ταξίδι του από την Ανατολή στη Δύση, τις διάφορες τεχνικές του και την προσαρμογή τους στα σημερινά δεδομένα. Οπότε με συνεπήρε το χαρτί και οι δυνατότητές του. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η πρώτη μου έκθεση με έργα από χειροποίητο χαρτί και χαρτοπολτό στην γκαλερί ΩΡΑ το 1991. Από τότε έχω κάνει πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, έχω κάνει εργαστήρια, σεμινάρια, επιδείξεις.
ΑΝΑ-ΠΤΥΞΗ: Η επόμενη έκθεση της ομάδας ΑΦΗ θα γίνει τον Ιούνιο του 2026 στον Πύργο Βαζαίου και θα είναι μέρος του Φεστιβάλ Νάξου.
ΑΝΑ-ΤΡΟΠΗ: Δεν έχω αλλάξει τεχνικές, σκέψεις, απόψεις, απλά τις έχω εξελίξει.
Κύριε Παπαδόπουλε, σας ευχαριστώ για τον εικαστικό μονόλογο και την ΑΦΗγηση που μας χαρίσατε. Κλείνοντας θα ήθελα να μάθω αν στη ζωή σας ΑΝΑ-κατεύονται οι γάτες ή κάποια άλλα κατοικίδια;
Στην αυλή μας κυκλοφορούν γάτες, καρακάξες, παπαγάλοι, χελώνες, τσαλαπετεινοί. Δυστυχώς η σκυλίτσα μας η Ήβη μας άφησε πριν μερικά χρόνια. Είναι όλα αυτά μια πολύχρωμη, πολύβουη και αγαπημένη μας οικογένεια…
***
Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη γιορτάζει τα 100 χρόνια με την έκθεση «ΑΦΗγήματα» της ΑΦΗcollective
