Χίος, Μάρτιος 1913: Η Ελέγκω παίρνει στα χέρια της, έπειτα από οκτώμισι μήνες, το πρώτο γράμμα από τον ξενιτεμένο στο Πίτσμπουργκ της Αμερικής άντρα της, Δημοσθένη. «Αγαπημένη μου Ελέγκω, άργησα να σου γράψω γιατί εν ήβρισκα γραμματικό». «Δημοστένη μου, μόλις έλαβα το γράμμα σου μου ’ρθε λιγοθυμιά».
Η Αρκαδία Ψάλτη (που υπογράφει τη μουσική επιμέλεια και τους φωτισμούς), σκηνοθετεί με τρυφερότητα για τη θεατρική σκηνή το βιβλίο της Σώτης Τριανταφύλλου, όπου δύο νέοι ηθοποιοί ζωντανεύουν μοναδικά μια ιστορία αγάπης στη διάρκεια του πρώτου μεγάλου μεταναστευτικού κύματος από την Ελλάδα προς την Αμερική.
Μέσα από έναν έρωτα δι’ αλληλογραφίας ξεδιπλώνεται η ζωή της εποχής στο ελληνικό νησί, αλλά και στη βιομηχανική αμερικανική πόλη με τη μαύρη βροχή. Φτώχεια, πείνα, μπάρκα, προσφυγιά, επιδημίες, μα και τηλέφωνα και κινηματόγραφος. Ένας ολόκληρος κόσμος σε κρίση, που προσπαθεί αποπροσανατολισμένος να βρει το δρόμο του, κι εκεί ανάμεσα η ιστορία αγάπης δύο νέων ανθρώπων, που προσπαθεί αγκομαχώντας να ανθήσει. Μια ιστορία του τότε, αποκαλυπτική πάνω στη σύγχρονη ζωή.
Τα τοπία του χάλυβα και του κάρβουνου
Αυτό το σύντομο αφήγημα -γραμμένο σε μορφή επιστολών- είναι μια μικρή προσφορά της Σώτης Τριανταφύλλου στο πανέμορφο νησί της Χίου.
Επίσης, πρόκειται για μια έμμεση αναφορά στις περιπλανήσεις της στις κάποτε βιομηχανικές πόλεις -όπως το Πίτσμπουργκ της Πενσυλβάνια- στις εμπειρίες της ανάμεσα στους μετανάστες και στα «ψηλά χτίρια», που, όπως τόσο αφελώς γράφει σε μια επιστολή του ο κεντρικός ήρωας, «τα κοιτάς από κάτω και σου ‘ρχεται ζαλάδα».
Μέσα από την αλληλογραφία του Δημοσθένη και της Ελέγκως -που χρονολογείται από τις μέρες του πρώτου παγκοσμίου πολέμου- καταγράφονται θραύσματα αναμνήσεων από ανθρώπους που συνάντησε και λόγια που άκουσε διασχίζοντας τα τοπία του χάλυβα και του κάρβουνου.
Κυρίως όμως πρόκειται για ένα κομμάτι της ιστορίας του μυροβόλου νησιού, για μια λεπτομέρεια της μεγάλης περιπέτειας της μετανάστευσης.
Ένα έργο ξεχωριστό, τρυφερό, ευαίσθητο και πανέμορφα δομημένο.
Θεραπευτικό αίσθημα ανθρωπιάς
Μινιμαλισμός, χιούμορ και ένα βαθύ, σχεδόν θεραπευτικό αίσθημα ανθρωπιάς είναι τα στοιχεία που ορίζουν την καρδιά μιας παράστασης απολαυστικής, αριστοτεχνικά εκτελεσμένης, η οποία, περισσότερο και από όλα τα παραπάνω, είναι ο τρόπος των συντελεστών να περιγράψουν τι ακριβώς συνέβη κατά τη διάρκεια ενός ξενιτεμού και μιας αναμονής. Μια παρένθεση ειρήνης και γλυκύτητας μεταξύ μιας πολυαναμενόμενης συνάντησης που δεν γνωρίζουμε αν θα ευδοκιμήσει.
Οι ερμηνείες
Οι δύο πρωταγωνιστές, αφοπλιστικά εκστατικοί και συναισθηματικά σαρωτικοί, μας περιγράφουν την ανθρωπογεωγραφία των δύο τόπων με τρόπο γλυκόπικρα ακατέργαστο σε μια χαμηλότονη, διακριτική και εξαιρετική αφήγηση, κατανοώντας την αυτοσυγκράτηση, τον συγχρονισμό και τη δύναμη του… σχεδόν.
Με μία λανθάνουσα μελαγχολία που τρυπάει το θεατή στην καρδιά, η θεατρική δουλειά της Αρκαδίας Ψάλτη, των ηθοποιών Τζωρτζίνας Λιώση και Σταμάτη Μπάκνη, στιβαρή και ουσιαστική, ακολουθεί την παράδοση του κάθε δημιουργού να κοιτά κατάματα τις ρωγμές μιας κοινωνίας η οποία προτιμά να τις κρύβει.
Το «Πιτσιμπούργκο» μοιάζει με ένα καθρέφτισμα της σημερινής Ελλάδας, όχι της Ελλάδας των μεγάλων γεγονότων αλλά της καθημερινής φθοράς, εκεί όπου οι άνθρωποι παλεύουν σιωπηλά να περισώσουν ό,τι απέμεινε – λίγο πριν οδηγηθούν στην τραγωδία.
Τα συναισθήματα των ηρώων, η τρυφερότητα, η απαλότητα, η καλοσύνη, η κατανόηση, κρύβονται στις παύσεις, τα βλέμματα, τις χειρονομίες. Η ζωή τους ήταν κάθε άλλο παρά λαμπερή, αλλά πλούσια σε αποφασιστικότητα και ήσυχη ελπίδα.
Έξοχος σε ρυθμό, βηματισμό, ανάπτυξη χαρακτήρα ο Σταμάτης Μπάκνης ως Δημοσθένης. Ηθοποιός λιτότητας και μεστής καθαρότητας.
Η Τζωρτζίνα Λιώση ως Ελέγκω, τρυφερή, απλή, ντελικάτη, αριστοτεχνικά σαρωτική, όσο και μελετημένα πειθαρχημένη, χειρίζεται τόσο την ευαισθησία, όσο και τον δυναμισμό της, με τα εκφραστικά ελαφίσια μάτια της και την αυτόφωτη βιρτουοζιτέ έμπειρης πρωταγωνίστριας.
Αν ο ανεπαίσθητος ρομαντισμός σάς χτυπάει περισσότερο από τις μεγαλοπρεπείς χειρονομίες, το «Πιτσιμπούργκο» είναι μια παράσταση για σας. Mια μικρής διάρκειας παράσταση που καταφέρνει να πει τα μεγάλα, τα σημαντικά, τα σπουδαία.
***
Το «Πιτσιμπούργκο» της Σώτης Τριανταφύλλου στο Θέατρο του Νέου Κόσμου (Δώμα)
