***
Κριτική για τις παραστάσεις: Η Τελευταία Έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ και η Αγγελία Θανάτου.
***
Γράφει ο Κωστής Μεγάλης
Ας ξεκινήσουμε με την «Τελευταία Έξοδο: Ρίτα Χέιγουορθ». Πρόκειται για μια παράσταση στην κλασική ταινία με τον Μόργκαν Φρίμαν.
Στο τέλος του έργου σίγουρα μένει στον θεατή η συγκινητική ερμηνεία του Νίκου Ψαρρά και του Γιάννη Μποσταντζόγλου σε μια παράσταση γεμάτη δράση και ανατροπές. Τελικά πίσω από τη βιτρίνα του κάθε χαρακτήρα, όπως και κάθε ανθρώπου, φαίνεται να κρύβεται ένα τελείως διαφορετικό πρόσωπο.
Η φυλακή παρουσιάζεται ως ένα καλοστημένο θεατρικό, όπου κάθε χαρακτήρας έχει έναν πολύ συγκεκριμένο ρόλο. Η διαφθορά της εξουσίας και του πολιτικού συστήματος επιβάλλουν στους φυλακισμένους μια κατάσταση, όπου όλοι ξέρουμε πως συμβαίνει ακριβώς δίπλα μας, αλλά κάνουμε σαν να μη συμβαίνει τίποτα.
Η αστυνομική βία, σωματική και ψυχολογική, η έλλειψη πραγματικού ελέγχου και η βία ανάμεσα στους ίδιους τους φυλακισμένους κι άλλα πολλά δεινά κυριαρχούν. Τελικά δεν είναι σωφρονισμός, αλλά ιδρυματοποίηση.
Όχι πειθαρχία με σκοπό την αλλαγή, αλλά βασανισμός με σκοπό τον σαδισμό. Φυσικά, βέβαια, αυτή η απανθρωπιά είναι δεκτή, όσο γίνεται στους φυλακισμένους, που με κάποιο τρόπο οι υπόλοιποι άνθρωποι έχουν πείσει τον εαυτό τους πως είναι «κακοί», όσο θεωρούν τους εαυτούς τους «καλούς». Ό,τι στο καλό κι αν σημαίνει αυτή η αερολογία.
Αλλά, όσο κλισέ κι αν έχει γίνει, ακόμα και στο πιο πηχτό σκοτάδι βρίσκουν κάποιον τρόπο να τρυπώσουν μερικές ηλιαχτίδες – μια δυο έστω. Ακριβώς επειδή η μεγαλύτερη φυλακή, που κανείς μπορεί να συναντήσει είναι το μυαλό του, οι φυλακισμένοι τελικά αποδεικνύονται πολύ πιο ελεύθεροι από τους φύλακες.
Πολύ πιο άνθρωποι. Μπορούν να αλλάξουν, έχουν αλλάξει, έχουν μετανιώσει για τα λάθη τους. Όμως, οι φύλακες και οι δικαστές, που κάθε άλλο παρά έχουν αλλάξει, δεν μπορούν ακριβώς για αυτό να πιστέψουν στην αλλαγή των φυλακισμένων. Όλα είναι μια τεράστια προβολή, η αναζήτηση ενός αποδιοπομπαίου τράγου, για να πετάξουν πάνω του τις αμαρτίες τους. Ναι οι φυλακισμένοι αλλάζουν.
Προς την αγάπη λόγω των σχέσεων, που αναπτύσσουν μεταξύ τους. Προς την αυτό (και ετερο) καταστροφή λόγω της συνήθειας, που πάντα χτυπά, αναπτύσσεται και μεταλλάσσεται, σε βαθμό που οι φυλακισμένοι ταυτίζονται πλήρως με τη ζωή εντός της φυλακής κι αδυνατούν να ζήσουν έξω από αυτή. Η φυλακή δεν είναι κτήριο. Η φυλακή σαν αόρατη σκιά, που τους ακολουθεί παντού. Η φυλακή είναι αιώνιος κύκλος. Η ιδρυματοποίηση πέτυχε…
***
Πάμε τώρα στην «Αγγελία Θανάτου» στο θέατρο Τζάμια Κρύσταλλα.
Πρόκειται για μία παράσταση βασισμένη σε ένα δοκίμιο με τον Heiner Müller, που μιλά και την αυτοκτονία της γυναίκας του.
Η ιδιαιτερότητα της παράστασης βασίζεται στο γεγονός ότι το κείμενο το απαγγέλλουν δύο ηθοποιοί, ο Γκαλ Ρομπίσα και ο Harry Kearton, ο ένας μιλώντας κατά βάση στα αγγλικά, ο άλλος κατά βάση στα ελληνικά (αν και σε κάποιες φάσεις μιλούν και γαλλικά και γερμανικά).
Μόνο και μόνο αυτή η διπλή δυναμική δημιουργεί μία πολύ ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, αφού το κείμενο μιλά για την αποξένωση του συγγραφέα από τον ίδιο του τον εαυτό, ιδίως μετά τον θάνατο της γυναίκας του.
Αυτή η αποξένωση αποδίδεται πολύ καλαίσθητα με τους δύο ηθοποιούς, τους δύο εαυτούς του συγγραφέα, να μιλάνε διαφορετικές γλώσσες, αλλά και να λένε το ίδιο κείμενο με διαφορετικό ύφος και διαφορετική γλώσσα του σώματος. Πράγματι ακόμα και η διαφορετική γλώσσα προκαλεί εντύπωση.
Ακούγεται πολύ διαφορετική η πρόταση στα ελληνικά, όπου ο συγγραφέας περιγράφει πώς άκουσε έναν σπαραγμό να βγαίνει από τα σπλάχνα της νεκρής γυναίκας του (ένα αέριο να βγαίνει από το πτώμα) και πολύ διαφορετική στην αγγλική γλώσσα, όπου χρησιμοποιείται η λέξη lungs (πνευμόνια). Οι πνεύμονες και τα σπλάχνα εκφράζουν κάτι πολύ διαφορετικό.
Τα μεν σπλάχνα εκφράζουν κάτι πολύ πιο βαθύ, πολύ πιο συναισθηματικό, ενώ η λέξη πνευμόνια περιγράφει κάτι πολύ πιο βιολογικό και απλό, κάτι όχι τόσο συναισθηματικά φορτισμένο. Η όλη αποξένωση του συγγραφέα από τον εαυτό του και ο γενικότερος αποπροσανατολισμός, που προκαλεί αυτή η αποξένωση, αποδόθηκαν πολύ ωραία και μέσω των συνεχών αλλαγών στο φωτισμό της παράστασης.
Τα φώτα μια έβγαιναν από τη μια πλευρά και δημιουργούσαν σκιά στον τοίχο, μια έβγαιναν από την άλλη και δημιουργούσαν σκιά στον άλλο τοίχο.
Μια ήταν πολύ απαλά και φαινόταν το μισό πρόσωπο του ενός ηθοποιού, μια έσβηναν τελείως, μια δυνάμωναν και έβλεπες καθαρά τα πρόσωπα των ηθοποιών μετά από πολλή ώρα, πράγμα που έκανε τις εκφράσεις τους ακόμα πιο έντονες. Δύο εαυτοί, όπου άλλοτε ήταν ο ένας φωτεινός, άλλοτε ήταν ο άλλος. Δύο εαυτοί σε σύγκρουση.
Υ.Γ. Πώς γίνεται να χάσει κανείς τα πάντα σε μια μέρα;
Λες όντως να ήταν όλα ψέμα;
