Η περίφημη Μονή Στουδίου, αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή, βρίσκεται στον Ξηρόλοφο, τον έβδομο λόφο της Κωνσταντινούπολης, εντός των θεοδοσιανών τειχών και κοντά στη Χρυσή Πύλη.
Ιδρύθηκε μάλλον πριν από το 454 από κάποιον πλούσιο συγκλητικό, τον Στούδιο, ο οποίος θαύμαζε το μοναχικό βίο και έκτισε το μοναστήρι σε μια μεγάλη έκταση που κατείχε. Το καθολικό της Μονής, μια τρίκλιτη βασιλική, ήταν στο κέντρο του συγκροτήματος.
Οι πρώτοι που εγκαταστάθηκαν στη Μονή ήταν η αδελφότητα των «Ακοιμήτων» μοναχών, που ονομάστηκαν έτσι γιατί τελούσαν λειτουργίες χωρίς διακοπή νυχθημερόν.
Η Μονή Στουδίου είχε δικό της τυπικό («υποτύπωσιν») και πλούτισε την εκκλησιαστική υμνολογία με ύμνους και κανόνες.
Μεγάλη ακμή γνώρισε επί Θεοδώρου Στουδίτη (9ος αι.), ενώ η αδερφότητα τότε αριθμούσε πάνω από 700 μοναχούς.
Στους αιώνες που λειτούργησε απέκτησε μεγάλη φήμη, ήταν η πολυπληθέστερη Μονή της Πόλης και αποτέλεσε πνευματικό κέντρο της Αυτοκρατορίας.
Οι μοναχοί της ονομάζονταν Στουδίτες και η οργάνωση του βίου τους αποτέλεσε πρότυπο για ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο. Τρεις Αυτοκράτορες αποσύρθηκαν εκεί και έγιναν Στουδίτες, ενώ τρεις Στουδίτες έγιναν Πατριάρχες.
Η Μονή έπαιξε σπουδαίο ρόλο και αντιμετώπισε μεγάλες δυσκολίες κατά την Εικονομαχία, καθώς οι μοναχοί της αναδείχτηκαν υπερασπιστές της Ορθοδοξίας και της τιμής των εικόνων. Κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας έκλεισε, ανασυστήθηκε το 1294 με γενναιόδωρες χορηγίες του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και λειτούργησε μέχρι την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1453.
Στη Μονή υπήρχε σχολή αντιγραφέων, τα χειρόγραφα της οποίας ήταν περιζήτητα σε ολόκληρο το χριστιανικό κόσμο. Πολλά από αυτά σώζονται σε βιβλιοθήκες της Δυτικής Ευρώπης.
Από το βιβλιογραφικό εργαστήριο της Μονής προέρχεται το αρχαιότερο χρονολογημένο χειρόγραφο (835 μ.Χ.) ελληνικής μικρογράμματης γραφής, το Τετραβάγγελο Ουσπένσκι (στην Αγία Πετρούπολη).
Στη Μονή φυλάσσονταν επίσης πολλά ιερά λείψανα, μεταξύ των οποίων η κάρα του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, του πατέρα του Ζαχαρία, και του Αγίου Θεοδώρου, αλλά τα περισσότερα χάθηκαν στην περίοδο της Φραγκοκρατίας.
Γύρω στο 1481, η βασιλική της Μονής μετατράπηκε σε τέμενος. Τα υπολείμματα του τεράστιου μοναστικού συγκροτήματος, μετά τις καταστροφές που γνώρισε κατά καιρούς, δεν υπάρχουν πλέον, καθώς χρησιμοποιήθηκαν από τους κατοίκους της περιοχής για να επανοικοδομήσουν τα σπίτια τους μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1920.
Η σκεπή που έπεσε δεν αποκαταστάθηκε ποτέ με αποτέλεσμα το υπέροχο ψηφιδωτό του 13ου αιώνα στο δάπεδο να καταστρέφεται σιγά σιγά, καθώς είναι εκτεθειμένο στα καιρικά φαινόμενα.
