H ίδια η γλώσσα μάς οδηγεί. Συν-χωρώ. Ο ορισμός της συγχώρεσης προκύπτει από την ίδια την ετυμολογία της λέξης. Συν + χωρώ σημαίνει «δίνω χώρο». Δίνω χώρο στην ελεύθερη σκέψη, έτσι ώστε αυτή να μπορέσει να χωρέσει και άλλες απόψεις πέρα από τη δική μου, δηλαδή δίνω περιθώρια σε δύο ή περισσότερες ενδεχόμενες ερμηνείες που αφορούν το ίδιο γεγονός. Αυτό δεν προϋποθέτει ότι οφείλω να ενστερνιστώ την αντίθετη άποψη, σημαίνει όμως να την κατανοήσω, να συγκλίνω με αυτήν, να μπω στη θέση του απέναντι. Η κατανόηση και η ενσυναίσθηση των σκέψεων και των συναισθημάτων του άλλου δεν σχετίζεται με τη συνέχεια, που μπορεί να είναι η απόρριψη της δικής του ερμηνείας για το γεγονός ή ακόμη και η διακοπή των σχέσεων μαζί του. Η έννοια της συγχώρεσης πολλές φορές παρεξηγείται και αλλοιώνεται απ’ όσους προσπαθούν να την εφαρμόσουν, γι’ αυτό και η εφαρμογή της ίσως είναι δύσκολη.
Τι φέρνει ο καθένας στο μυαλό του στο άκουσμα της λέξης «συγχώρεση»;
Η συγχώρεση ορίζεται στο μυαλό πολλών ανθρώπων ως «άφεση αμαρτιών» ή «αυταπάρνηση και παραίτηση από κάθε προσωπική επιθυμία». Όταν κάποιος πληγώνεται από τη συμπεριφορά κάποιου αγαπημένου του προσώπου θεωρεί ότι προκειμένου να τον συγχωρέσει πρέπει να ξεχάσει το συμβάν και να γίνουν όλα όπως πριν.
Μήπως πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τη συγχώρεση;
Αν το ψάξουμε, η κατανόηση του άλλου αποφέρει οφέλη για τον ίδιο μας τον εαυτό. Η ανάμνηση του γεγονότος και της οδύνης που μας προκάλεσε και η διαρκής ενασχόληση με αυτό, η διαιώνιση των αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων και η τοποθέτησή μας στο ρόλο του θύματος διαταράσσει τη δική μας ψυχική υγεία και γαλήνη, μας προκαλεί σκέψεις εκδίκησης και συνεπάγεται φόβο, αγωνία, άγχος και συμπτώματα κατάθλιψης. Ενώ η διαδικασία της συγχώρεσης μας αποφορτίζει πόνο που βιώνουμε και απαλύνει τη συναισθηματική απειλή έως να την αφανίσει.
Η συγχώρεση δεν απαιτεί προσωπική ταπείνωση. Απαιτεί πληρότητα, αυτογνωσία, αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση. Να στραφούμε προς τον ίδιο μας τον εαυτό για να αντικρίσουμε κατάματα τα λάθη, τα πάθη και τις αδυναμίες του, ώστε να προωθήσουμε μέσα μας την κατανόηση για τις αδυναμίες του άλλου. Η ικανότητα να συγχωρούμε τους άλλους εξαρτάται από το πόσο ειλικρινείς είμαστε με τον εαυτό μας. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι το κουράγιο κάποιου να είναι πιστός στις πεποιθήσεις του, να εμμένει σ’ αυτές αλλά το θάρρος να αλλάξει αυτές τις πεποιθήσεις.
Τα αρνητικά συναισθήματα περιλαμβάνουν θλίψη, εγκατάλειψη, αδικία ή θυμό. Μια απλή νοητική επεξεργασία μπορεί να μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε ότι έτσι δεν προστατεύουμε τον εαυτό μας. Η συγχώρεση δεν προϋποθέτει την έλλειψη αξιοπρέπειας από μέρους μας, αλλά μας βοηθά να ξεφύγουμε από την απολυτότητα και τον περιόρισμο του πνεύματος. Αν διαιωνίσουμε τα αρνητικά συναισθήματα που σχετίζονται με το πρόσωπο που μας έβλαψε μόνο επιπλέον βλάβη και μειονεκτήματα θα κερδίσουμε. Αν υπερβούμε το επώδυνο βίωμα, μας αγαπάμε, μας φροντίζουμε, μας προστατεύουμε, και κοιτάμε μπροστά το μέλλον μας. Η συγχώρεση είναι τρόπος επιβίωσης.
Το Καλό αναδύεται τελικά σαν κάτι μεγαλύτερο και ισχυρότερο απ’ το Κακό και αυτό μας χαρίζει τόλμη, χαρά και ανακούφιση.
Η Samereh Alinejad δεν είχε καμία πρόθεση να συγχωρέσει το δολοφόνο του γιου της.
Ο Abdollah μαχαιρώθηκε και σκοτώθηκε σε μια συμπλοκή στο δρόμο, το Φθινόπωρο του 2007, όταν ήταν μόλις 18. Γνώριζε το δολοφόνο του, τον Balal. Οι δυο τους έπαιζαν μαζί ποδόσφαιρο. Ο Abdollah ήταν ο δεύτερος γιος που έχανε η Alinejad, αφού ο νεότερος γιος της πέθανε σε δυστύχημα με μοτοσικλέτα όταν ήταν 11 χρονών. Χαμένη στη θλίψη της, ήταν αποφασισμένη ότι ο Balal θα έπρεπε να κρεμαστεί.
Όμως καθώς η ημερομηνία της εκτέλεσης του Balal πλησίαζε, ο Abdollah εμφανίστηκε στη μητέρα του σε μια σειρά από έντονα όνειρα.
“Δέκα μέρες πριν γίνει η εκτέλεση, είδα το γιο μου σε ένα όνειρο, ζητώντας μου να μην πάρω εκδίκηση, αλλά δεν μπορούσα να πείσω τον εαυτό μου να συγχωρήσει το δολοφόνο”, λέει στη “Guardian”. “Δυο βράδια πριν από την εκτέλεση, τον είδα πάλι στο όνειρο μου, όμως αυτή τη φορά αρνήθηκε να μου μιλήσει, μόνο με κοιτούσε».
Τις πρώτες πρωινές ώρες της περασμένης Τρίτης, η Alinejad ήταν έξω από τις πύλες των φυλακών Nour, ανάμεσα στο πλήθος που συγκεντρώθηκαν για την εκτέλεση του Balal.
Λίγα δευτερόλεπτα πριν αναγκαστεί να αφήσει την τελευταία του πνοή, ο Balal ικέτευσε για έλεος. “Σε παρακαλώ, συγχώρεσε με”, φώναξε, “έστω για τη μητέρα και τον πατέρα μου”. Το πλήθος παρακολουθούσε τη σκηνή με αγωνία. Τα μάτια όλων ήταν στυλωμένα στη μάνα.
Τότε η μοίρα του Balal, πήρε μια αναπάντεχη τροπή. Η Alinejad ανέβηκε σε ένα σκαμνί, και αντί να σπρώξει την καρέκλα του, τον χαστούκισε. «Ύστερα από αυτό, αισθάνθηκα ότι η οργή εξαφανίστηκε από την καρδιά μου. Ένιωσα σαν το αίμα στις φλέβες μου να άρχισε να ρέει και πάλι», είπε. “Ξέσπασα σε δάκρυα και φώναξα το σύζυγο μου για να αφαιρέσει τη θηλιά”.
Η Kobra, η μητέρα του Balal, ξέσπασε σε αναφιλητά, και διέσχισε το φράχτη που χώριζε το πλήθος από την περιοχή της εκτέλεσης, αγκάλιασε την Alinejad και έσκυψε για να φιλήσει τα πόδια της – μια χειρονομία σεβασμού και ευγνωμοσύνης. “Δεν της επέτρεψα να το κάνει, πήρα το χέρι της και την σήκωσα όρθια… Ήταν απλά μια μητέρα σαν κι εμένα στο κάτω κάτω”.
Βρίσκοντας τον εαυτό της ξαφνικά μια φιγούρα έμπνευσης για τους ανθρώπους απ’ όλο τον κόσμο, η Alinejad ελπίζει πως η τραγωδία της θα βοηθήσει άλλους ανθρώπους να διδαχτούν απ’ αυτήν:
“Να μην κουβαλούν μαχαίρια οι νέοι άνθρωποι όταν βγαίνουν έξω. Όταν σκοτώνουν κάποιον, δεν σκοτώνουν μόνο το εν λόγω πρόσωπο… Ταυτόχρονα πεθαίνουν και οι μητέρες και οι πατεράδες τους…”, λέει.
Αφού συγχώρησε τον Balal, η Alinejad ένιωσε την ψυχή της γαληνεμένη, για πρώτη φορά από τότε που πέθανε ο γιος της. “Το να χάνεις ένα παιδί, είναι σαν να χάνεις ένα κομμάτι από το σώμα σου. Όλα αυτά τα χρόνια, αισθανόμουν σαν ένα κινούμενο νεκρό σώμα”, είπε. “Όμως τώρα, νιώθω πιο ήρεμη, νιώθω ότι ζω ειρηνικά. Νιώθω ότι η εκδίκηση έχει φύγει από την καρδιά μου”.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διαχωρίζουμε την εκδίκηση από τη δικαίωση. Το δεύτερο σημαίνει να κάνουμε κάτι καλό για τον εαυτό μας, να καταφέρουμε να ξεφύγουμε από τον δηλητηριώδη εναγκαλισμό της ανάγκης για εκδίκηση. Με τον τρόπο αυτό σπάμε τον φαύλο κύκλο της που στην ουσία μόνο ψυχική φθορά προκαλεί. Πέραν μιας παροδικής αίσθησης ανακούφισης και ικανοποίησης, τίποτα δεν θα αλλάξει στη ζωή σου. Αντίθετα, τα πράγματα πιθανότατα θα χειροτερέψουν. Αν, όμως, βρεις τη δύναμη να πιστέψεις στον εαυτό σου και, αντί ενός ατέρμονος φαύλου κύκλου εκδίκησης και αντεκδίκησης, όπως συχνά συμβαίνει, να αποχωρήσεις οριστικά και αμετάκλητα από το πρόβλημα (την τοξική σχέση π.χ.) και διαμορφώσεις τη ζωή σου όπως επιθυμείς, τότε κάτι τέτοιο πιθανόν να είναι πραγματικά λυτρωτικό και επαναστατικό… Αν συγχωρέσουμε, μπορεί να γαληνέψουμε.
Να προχωράς χωρίς μνησικακία. Να κλείσεις τους λογαριασμούς με το παρελθόν. Να τα βρεις με τη ζωή, σημαίνει να τα βρεις με τις αναμνήσεις σου. Να απευθύνεις τις ερωτήσεις σου στο μέλλον.
