***
«Κοιτάζοντας μέσα στο πηγάδι του παρελθόντος, ανέκαθεν αισθάνομαι εγγύτερα στον ελληνικό πολιτισμό παρά στο ρωμαϊκό».
Αυτό είχε πει ο Παόλο Ταβιάνι στις 6 Μαΐου του 2015 στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στην ομιλία του με θέμα «Εκ του σύνεγγυς στην ελληνική γη», όταν – μαζί με τον αδελφό του Βιτόριο – ανακηρύχθηκαν επίτιμοι διδάκτορες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής.
Οι δύο Ιταλοί δημιουργοί, με τις ταινίες τους μας έχουν ταξιδέψει σε σκηνές και τοπία και λόγους που έχουν ιδεολογικές αλλά και ιστορικές αναφορές στην ελληνική γραμματεία, τα ελληνικά τοπία, τους μύθους και τις έννοιες που «πλήττουν» και «τρέφουν» την ανθρώπινη περιπέτεια.
Μετά το τελευταίο γύρισμα την Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου 2024 ο Πάολο «συναντά» και πάλι τον αδελφό του Βιτόριο στα πλατό του Παραδείσου…
***
-Ο Βιτόριο γεννήθηκε γεννήθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου του 1929 στο χωριό Σαν Μινιάτο της Τοσκάνης και έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών στις 15 Απριλίου 2018 στη Ρώμη.
-Ο Πάολο γεννήθηκε κι αυτός στο Σαν Μινιάτο δύο χρόνια αργότερα, στις 8 Νοεμβρίου του 1931 και έφυγε από τη ζωή στις 29 Φεβρουαρίου του 2024, στην κλινική Villa Pia της Ρώμης σε ηλικία 92 ετών ύστερα από βραχεία ασθένεια.
Μαζί του μέχρι τέλους ήταν η σύζυγός του Λίνα Νέρλι, έμπιστη ενδυματολόγος των δύο αδελφών σκηνοθετών και τα παιδιά του Ερμάνο και Βαλεντίνα.
Ο αποχαιρετισμός του θα γίνει τη Δευτέρα 4 Μαρτίου, όταν – με απόφαση της οικογένειάς του – η σορός του μεγάλου σκηνοθέτη θα αποτεφρωθεί σε μια αυστηρά ιδιωτική τελετή.
***
Ο Βιτόριο σπούδασε Νομική και ο Πάολο Μουσικολογία και Ιστορία της Τέχνης.
Όμως ξεκίνησαν την καριέρα τους ως δημοσιογράφοι και αργότερα μπήκαν στον κόσμο του κινηματογράφου το 1960.
***
Χαρακτηριστικό είναι το επαναστατικό ύφος στις δουλειές τους. Κυρίως στις ταινίες «Ο Σαν Μικέλε είχε έναν κόκορα» (1971), διασκευή του μυθιστορήματος του Τολστόι, The Divine and the Human, ταινία που εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τους κριτικούς κινηματογράφου και στην «Αλονζανφάν» (1974), στην οποία ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι έχει τον ρόλο ενός πρώην επαναστάτη ο οποίος υπηρέτησε για μεγάλο διάστημα στη φυλακή και τώρα βλέπει την νιότη του υπό μια πιο ρεαλιστική οπτική, ενώ παρόλα αυτά μπλέκεται σε μια νέα επιχείρηση στην οποία δεν πιστεύει πλέον.
*Η επόμενη ταινία τους «Πατέρας αφέντης» (1977, Χρυσός Φοίνικας), βασισμένη στο μυθιστόρημα του Γκαβίνο Λέντα, περιγράφει τον αγώνα ενός βοσκού της Σαρδηνίας απέναντι στους σκληρούς κανόνες της πατριαρχικής κοινωνίας. Στην ταινία «Το λιβάδι» (1979) υπάρχουν μη ρεαλιστικές αναφορές ενώ η ταινία «Η νύχτα του Σαν Λορέντζο» (La notte di San Lorenzo, 1982) περιγράφει, με αφηγηματικό τρόπο, ένα περιθωριακό γεγονός στην Τοσκάνη κατά τις ημέρες λίγο πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια κάποιων χωρικών. Η ταινία βραβεύτηκε με το Μέγα Βραβείο της Επιτροπής στις Κάνες.
*Η ταινία «Χάος» (1984) – ακόμα μια λογοτεχνική διασκευή – είναι μια όμορφη και ποιητική ταινία υπό την μορφή επεισοδίων, βασισμένη στο μυθιστόρημα Short Stories for a year του Λουίτζι Πιραντέλο. Στην ταινία «Il sole anche di notte” (1990), οι Αδελφοί Ταβιάνι μετέφεραν στη Νάπολη του 18ου αιώνα την ιστορία από το βιβλίο του Τολστόι Father Sergius.
Ο Πάολο και ο Βιτόριο Ταβιάνι είχαν βραβευτεί με Χρυσό Φοίνικα για την ταινία «Πατέρας αφέντης» [1977] και με Χρυσή Άρκτο για την ταινία «Ο Καίσαρας πρέπει να πεθάνει» [2012].
