Tον Ιανουάριο του 2015 κυκλοφόρησε το τέταρτο βιβλίο του Ιδρύματος Κατακουζηνού με τίτλο «Το Μέλλον του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού». Το συγκεκριμένο βιβλίο αφορά στη συζήτηση που οργάνωσε ο Άγγελος Κατακουζηνός για αυτό το θέμα, καλώντας στην Αθήνα τον Albert Camus για να συνομιλήσει με τους Θεοτοκά, Βεγλερή, Παπανούτσο, Τσάτσο και Γκίκα. Τη συζήτηση ηχογράφησε ο Ανδρέας Εμπειρίκος και εξέδωσε ο Άγγελος Κατακουζηνός το 1956 στα γαλλικά. Χάρη στη συμβολή της ιστορικού Ξένης Μπαλωτή για την εισαγωγή και στη συνεργασία με τις εκδόσεις “Πατάκη”, το βιβλίο έχει κάνει ήδη μια πολύ ενδιαφέρουσα πορεία και ευελπιστούμε να παρουσιαστεί στο ευρύ κοινό με διάφορους τρόπους που θα υποστηρίξουμε θερμά. Aπό τον “αθήνα 9, 84” επιλέχτηκε ως βιβλίο της εβδομάδας και παρουσιάζεται τρεις φορές την ημέρα:
Το Βιβλίο της Εβδομάδας: «Το Μέλλον του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού»
http://www.athina984.gr/node/331649
«Πρέπει να αγωνιστούμε για να κατορθώσουμε να υπερνικήσουμε τα εμπόδια και να φτιάξουμε την Ευρώπη, επιτέλους την Ευρώπη όπου το Παρίσι, η Αθήνα, η Ρώμη, το Βερολίνο θα είναι οι κεντρικοί νευρώνες μιας Αυτοκρατορίας της μέσης οδού, θα τολμούσα να πω, και κατά κάποιον τρόπο θα μπορέσει να παίξει το ρόλο της στην Ιστορία του αύριο». Απόσπασμα από την ομιλία του Αλμπέρ Καμύ στην Αθήνα το 1955, σε συμπόσιο για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Την ηχογράφηση έκανε ο Ανδρέας Εμπειρίκος.
Το συμπόσιο έγινε βιβλίο υπό τον τίτλο «Το Μέλλον του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις “Πατάκη”.
Δημοσιεύματα για το βιβλίο
http://www.kathimerini.gr/802584/article/politismos/vivlio/o-almper-kamy-kai-o-aggelos-katakoyzhnos
Ο Αλμπέρ Καμύ και ο Άγγελος Κατακουζηνός
Νίκος Βατόπουλος – Δημοσιογράφος
Αποσπάσματα:
«Χάρη στον Αγγελο Κατακουζηνό και τη γυναίκα του, Λητώ, είναι που ο Αλμπέρ Καμύ γνωρίζει βαθύτερα την Ελλάδα και χάρη σε αυτήν τη σχέση εισέρχεται στα μύχια του ελληνικού «Τόπου», με την ευρύτερη φιλοσοφική έννοια. Η παρουσία του Καμύ στην Αθήνα ανακαλείται και σήμερα στην Οικία Κατακουζηνού, στον πέμπτο όροφο της οδού Αμαλίας 4, στο Σύνταγμα, στο φιλολογικό σαλόνι της οποίας είχε περάσει ώρες συζήτησης με το ζεύγος Κατακουζηνού και επίλεκτα μέλη της πνευματικής Αθήνας. Με το ζεύγος Κατακουζηνού είχε στενή σχέση και μαζί είχαν ταξιδέψει και στην Αίγινα. Στο Ναό της Αφαίας – μου μεταφέρει ως πληροφορία η Σοφία Ε. Πελοποννησίου, «ψυχή» της Οικίας Κατακουζηνού – ο Αλμπέρ Καμύ είχε ξαπλώσει από σεβασμό, για να νιώσει τα «Άγια Χώματα».
«Σε αυτόν τον χώρο, την Οικία Κατακουζηνού, είχε ξεναγηθεί το 2012 ο Αντρέ Σιφρίν (1935-2013), προσωπικότητα του εκδοτικού χώρου, που είχε εντυπωσιαστεί με την θαυμαστή ιστορία των Κατακουζηνών. Όταν ζήτησε να μάθει περισσότερα για την παρουσία του Καμύ στην Ελλάδα και πληροφορήθηκε για εκείνη την ιστορική στρογγυλή τράπεζα, πρότεινε να εκδοθεί το κείμενο και το αρχειακό υλικό γύρω από αυτήν τη συζήτηση. Έτσι, άρχισε η διαδικασία ετοιμασίας του βιβλίου – σε συνεννόηση με τις εκδόσεις Gallimard που έχουν τα δικαιώματα – κι έτσι πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη με τίτλο «Το μέλλον του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Συζήτηση στρογγυλής τραπέζης υπό την προεδρία του Άγγελου Κατακουζηνού». Σπάνια, σε ένα τόμο 235 σελίδων έχει κανείς την ευκαιρία να εκτεθεί σε τόσες ιδέες εκφρασμένες σε αυτήν την πόλη, την Αθήνα πριν από ακριβώς 60 χρόνια. Το βιβλίο είναι ένα έργο πίστης και αγάπης απέναντι σε αυτήν την κληρονομιά. Το μαρτυρούν τα κείμενα που εμπλουτίζουν την προσέγγισή μας σε αυτό το μείζον γεγονός, τα οποία υπογράφουν η Ξένη Δ. Μπαλωτή και η μουσειολόγος Σοφία Ε. Πελοποννησίου».
«Με αυτήν την ευκαιρία, όμως, συνδεόμαστε και πάλι με την μεγάλη κληρονομιά του ζεύγους Κατακουζηνού. Η οικία τους, στην καρδιά της Αθήνας, γεμάτη έργα τέχνης, με τις πόρτες που ζωγράφισε ο Γκίκας, με έργα Τσαρούχη και Σαγκάλ, με αντίκες, βιβλία και έπιπλα, με την αύρα του Καμύ και του Φώκνερ που πέρασαν από εκεί, και μία μοναδική θέα στον Εθνικό Κήπο και την Βουλή, είναι μία κιβωτός μνήμης και πολιτισμού. Από αυτήν την πνευματική μήτρα είχε γεννηθεί και η θαυμαστή συζήτηση του 1955: «Το μέλλον του ευρωπαϊκού πολιτισμού».
http://www.culturenow.gr/34465/to-mellon-toy-eyrwpaikoy-politismoy-almper-kamy-kritikh-vivlioy
Το μέλλον του ευρωπαϊκού πολιτισμού – Αλμπέρ Καμύ: Κριτική βιβλίου,
Δημήτρης Στεφανάκης, Συγγραφέας
Αποσπάσματα:
«Η εκδήλωση ξεκινά με την προσφώνηση του Κατακουζηνού κι αμέσως ύστερα παίρνει τη μορφή εισηγήσεων από πλευράς των συνομιλητών στις οποίες παρεμβαίνει, απαντώντας και συμπληρώνοντας κάθε φορά ο Αλμπέρ Καμύ. Πρώτος ο Παπανούτσος αναφέρεται στα ουσιώδη χαρακτηριστικά του ευρωπαϊκού πολιτισμού και διερωτάται αν αυτά απειλούνται από τις ιστορικές εξελίξεις. Ο Καμύ θεωρεί αδύνατον να ορίσει κάποιος τα στοιχεία που συγκροτούν ένα τέτοιο πολιτισμό, επισημαίνει ωστόσο την ποικιλομορφία των σκέψεων και των αντιθέσεων και τον πλουραλισμό πάνω στον οποίο βασίζεται η πνευματική ελευθερία των Ευρωπαίων. Δηλώνει μάλιστα έτοιμος να αγωνιστεί για να μην χαθεί αυτή η κληρονομιά.
Ο Τσάτσος από την πλευρά του εκφράζει την ανησυχία του για κάποιες τάσεις αποσύνθεσης στην μοντέρνα τέχνη και ενδιαφέρεται για την συμβολή του ελληνισμού, νοούμενου με την ευρύτερη έννοια, στην ανανέωση του σύγχρονου κόσμου. Ο Καμύ συμπλέει με την άποψή του, στηλιτεύει την «Αστική Ευρώπη» η οποία αναγνωρίζει μόνο δικαιώματα αλλά και την πάγια θέση της Ανατολικής Ευρώπης που μιλά για καθήκοντα χωρίς να αποδέχεται το δικαίωμα του ανθρώπου να είναι αυτό που είναι.
Ο Θεοτοκάς τονίζει την οπισθοχώρηση της Ευρώπης σε τεχνολογικό και γεωπολιτικό επίπεδο δίνοντας στον Καμύ την ευκαιρία να πει ότι: «Η Ευρώπη που διαμόρφωσε πέρα για πέρα τις ιδεολογίες οι οποίες κυριαρχούν σήμερα στον κόσμο… έχει και την δύναμη να συλλάβει τις έννοιες που θα της επιτρέψουν να αλλάξει ή να εξισορροπήσει αυτές τις ιδεολογίες».
Σειρά έχει ο Βεγλερής που εκφράζει αγωνίες εσχατολογικού χαρακτήρα και διερωτάται αν η Ευρώπη ετοιμάζεται να ανθίσει ξανά. Ο Γάλλος συνομιλητής του αποφασίζει να σκιαγραφήσει το ψυχροπολεμικό περίγραμμα της εποχής του και ό, τι αυτό συνεπάγεται για τον άνθρωπο. Προτού λάβει το λόγο ο ζωγράφος Χατζηκυριάκος-Γκίκας μεσολαβούν κι άλλα ερωτήματα – κάποια από τα οποία τίθενται από τον ίδιο τον Κατακουζηνό».
http://www.kathimerini.gr/800539/article/politismos/vivlio/o-almper-kamy-sthn-a8hna
Ο Αλμπέρ Καμύ στην Αθήνα
Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος
Αποσπάσματα:
«Βρισκόμαστε στο 1955. Δεν είναι αυτό που λέμε υπέροχα τα πράγματα ούτε στην Ελλάδα ούτε στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα, που λίγο πριν έχει βγει από τη λαίλαπα του Εμφυλίου, μια κοινωνία μουδιασμένη παλεύει να ξαναστήσει τη ζωή της και να ξαναβρεί τον προσανατολισμό της. Την ίδια στιγμή, η υπόλοιπη Ευρώπη έχει βυθιστεί για τα καλά στην αγωνία ενός νέου πολέμου, που είναι μεν «ψυχρός» αλλά που η όχι απίθανη ανάφλεξή του κινδυνεύει να επιφέρει τίποτα λιγότερο από την πυρηνική καταστροφή. Μέσα σε αυτή την καταχνιά, ένας Έλληνας ψυχίατρος με κοσμοπολίτικη παιδεία (Αγγελος Κατακουζηνός) και ο πνευματικός του κύκλος (Ελληνογαλλική Πολιτιστική Ένωση) προσπαθούν να κρατήσουν τη ματιά τους καθαρή και ψύχραιμη. Γι’ αυτούς, η Ελλάδα είναι μεν περιφέρεια της Ευρώπης αλλά δεν είναι επαρχία. Γαλλοτραφείς οι ίδιοι, όπως είναι στην πλειονότητά τους τότε οι μορφωμένοι Έλληνες, θέλουν να κρατούν ανοιχτή την επικοινωνία με το πνευματικό «κέντρο» της ηπείρου, το Παρίσι.»
«Από τη δική του θέαση των πραγμάτων, όμως, ο Καμύ αναδεικνύεται σε έναν πραγματικό Μεσόγειο, σε έναν στοχαστή που είναι από τη μεριά του φωτός. Στις διερωτήσεις αυτές απαντάει με αισιοδοξία για το μέλλον της Ευρώπης. Όχι, μας λέει, δεν έχει να φοβηθεί τίποτα από την τεχνολογία, τις παρωχημένες ιδεολογίες πρέπει να φοβάται. Όχι, η αμερικανική κουλτούρα δεν είναι «φθηνή», έχει να προσφέρει πολλά στους Ευρωπαίους αναφορικά με τη λογοτεχνία ή με την επιστήμη. Ναι, ο υπερβολικός ατομικισμός της Δύσης είναι προβληματικός, αλλά όχι, η λύση δεν είναι ο ανατολικός κολεκτιβισμός. Και σίγουρα όχι: ο Δυτικός άνθρωπος δεν έχει χάσει την πίστη του, δεν είναι μηδενιστής, ούτε πιστεύει λιγότερο σε αξίες από ό, τι κάποιος στα κομμουνιστικά καθεστώτα. Απόδειξη, η πίστη και η προσήλωσή του στην αναδημιουργία της Ευρώπης μέσα από τις στάχτες του πλέον καταστροφικού πολέμου.»
«Ο συγγραφέας του «Επαναστατημένου Ανθρώπου» είναι σε αυτό κατηγορηματικός: «Η Ευρώπη δεν μπορεί να αναπτυχθεί … παρά μόνο αν τα εθνικά κράτη ομοσπονδιοποιηθούν και θέσουν στη διάθεση του ευρωπαϊκού ομοσπονδιακού κράτους την οικονομική και εμπορική τους οργάνωση, το δικαίωμα μόνο [το ομοσπονδιακό κράτος] να έχει στρατό και να παρεμβαίνει».
http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=28326&subid=2&pubid=64141682
Κώστας Καρακώτιας, Νομικός – κριτικός βιβλίου
Αποσπάσματα:
«Στο βιβλίο σκιαγραφείται μια Ελλάδα που συνδιαλέγεται επί ίσοις όροις με τη σκεπτόμενη Ευρώπη, όπως αυτή εκφράζεται από έναν κορυφαίο διανοούμενο της τότε εποχής αλλά και διαχρονικά πλέον. Στο ερώτημα για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό που διατρέχει τη συζήτηση συμφωνούν όλοι με τον Καμύ όταν λέει ότι γι’ αυτόν «είναι αρχικά ένας πλουραλιστικός πολιτισμός … είναι ο τόπος της ποικιλομορφίας των σκέψεων, των αντιθέσεων, των αντιτιθέμενων αξιών και της ατέρμονης διαλεκτικής. Η ζωντανή διαλεκτική στην Ευρώπη είναι εκείνη που δεν καταλήγει σε ένα είδος ιδεολογίας απολυταρχικής και παράλληλα ορθόδοξης. Αυτός ο πλουραλισμός, που υπήρξε πάντα το θεμέλιο της έννοιας της ευρωπαϊκής ελευθερίας, μου φαίνεται ότι είναι η πιο σημαντική συμβολή του πολιτισμού μας». Βέβαια όσοι διανοούμενοι συνδιαλέγονται -τότε- με τον Καμύ και κατ’ επέκταση με την Ευρώπη ανήκουν μάλλον στην αστική Ελλάδα».
http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=672649&wordsinarticle
Κατόπιν εορτής
Μαρωνίτης Δημήτρης Ν.
Αποσπάσματα:
Στο εξώφυλλο του απρόβλεπτου αυτού πονήματος αναγράφονται όλα τα συστατικά του στοιχεία. Ακέραιο και μεγαλογράμματο το όνομα του αλγερινού-γάλλου λογοτέχνη και στοχαστή πάνω από την εικόνα του που με το τίμιο βλέμμα της σε καθηλώνει. Μεσολαβούν ο θεματικός επίτιτλος και επωνύμως οι βασικοί συντελεστές. Όπου δικαίως προέχει ο Αγγελος Κατακουζηνός και ακολουθούν: η Σοφία Πελοποννήσου-Βασιλάκου (έγραψε τον Αντιπρόλογο και το Επίμετρο), η Ξένη Δ. Μπαλωτή (εκπόνησε την ενάρετη Εισαγωγή, στην οποία θα επανέλθω) και οι δύο συνεργάτες της έγκυρης μετάφρασης των ξενόγλωσσων κειμένων: Νίκη Καρακίτσου-Douge και Μαρία Καζαμπάλογλου-Roblin (εκδόσεις Πατάκη).
Επανέρχομαι τώρα στην κατατοπιστική Εισαγωγή (σελ. 21-57) που τη διατρέχει συγκρατημένη συγκίνηση. Εδώ επιλέγονται, ανακατατάσσονται και παραφράζονται, με δική μου ευθύνη, κάποια κρίσιμα σημεία της.
Προτάσσεται, με συνθηματική συντομία, η ελλαδική συγκυρία του 1955, όταν επισκέπτεται ο Καμύ τη χώρα μας. Η οποία ορίζεται σημαδεμένη από εσωτερική και εξωτερική κρίση, που εξειδικεύεται: σε κυβερνητική αστάθεια που την επιτείνει η παρατεινόμενη ασθένεια του στρατηγού πρωθυπουργού της∙ σε οριακή ένταση με τη γειτονική Τουρκία∙ σε ένοπλο αγώνα στην Κύπρο με τους άγγλους κατακτητές∙ σε ιδεολογική αβεβαιότητα και αντιφατικό τρόπο σκέψης και δράσης.
Εντοπίζεται έπειτα η συγγραφική παραγωγή του Αλμπέρ Καμύ, που καταλήγει εξάλλου σε βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας. Πολύτροπο έργο (μυθιστορηματικό, θεατρικό, δοκιμιακό, δημοσιογραφικό), το οποίο εγγράφεται στον κύκλο του παραλόγου, της ανατροπής, της εξέγερσης και του αυτοκριτικού ανθρωπισμού».
http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=674900#commentForm
Πολιτεία και μοναξιά
Μαρωνίτης Δημήτρης Ν.
Αποσπάσματα:
«Επί της ουσίας τώρα, προηγούνται κάποιες γενικές εκτιμήσεις που εφεξής εξειδικεύονται. Η πρώτη ευάρεστη έκπληξη: η προκείμενη συζήτηση δεν άνοιξε με πρωτεύουσα ομιλία του Καμύ. Οι παρεμβάσεις του ακούστηκαν μετά από κάθε επί μέρους επτάλεπτη εισήγηση και διαπλέκονταν στον παρεπόμενο κάθε φορά διάλογο με ισότιμους όρους. Οι πέντε αποτυπωμένες εισηγήσεις εκκινούν με μία ηγουμένη πρόταση, η οποία εν συνεχεία παραδειγματίζεται, προτού καταλήξει σε απορηματικού τύπου ερωτήσεις (τρεις κατά κανόνα), στις οποίες ανταποκρίνεται ο προσκεκλημένος συνομιλητής, αφήνοντας περιθώριο δευτερολογίας.
Ο αμοιβαίος διάλογος εμπεριείχε ευτυχώς σημαντικό υπόλοιπο διαφωνίας, ενεργοποιώντας την ετοιμότητα υποψιασμένων ακροατών, οι οποίοι δικαιούνταν να παρέμβουν.
Επιστρέφοντας στις πέντε εισηγήσεις και στις ισάριθμες ανταποκρίσεις του Καμύ, σταματώ, δείγματος χάριν, στη συνεισφορά του Φαίδωνα Βεγλερή, η οποία, με την ηγουμένη της πρόταση, πιάνει ήδη τον ταύρο από τα κέρατα. Αντιγράφω και παραφράζω, με δηλωμένες κάποιες παραλείψεις και προσαρμογές:
«Κάθε κρίση για το μέλλον του ευρωπαϊκού πολιτισμού είναι εξ ορισμού υποθετική, καθότι εξαρτάται από αστάθμητα και απρόβλεπτα γεγονότα […] Ενα πάντως στοιχείο, που υπήρξε και η κινητήρια αρχή αυτού του πολιτισμού, είναι η ελευθερία, που παραχωρείται κατόπιν κοινωνικής συναίνεσης […] Θα προσθέσω ωστόσο και το ισότιμο στοιχείο της κοινωνικής δικαιοσύνης, που χρονολογείται μόλις πριν από έναν αιώνα […]
