Γράφει η θεατρολόγος Μαρία Μαρή
Στο Θέατρο Βράχων «Μελίνα Μερκούρη» είδα το έργο του Κάρλο Γκολντόνι «Υπηρέτης δύο αφεντάδων» σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα, με τον Βασίλη Χαραλαμπόπουλο.
Χωρούν δυο καρπούζια κάτω από την ίδια μασχάλη; Από την άλλη όμως «Πενία τέχνας κατεργάζεται».
Ο Κάρλο Γκολντόνι έγραψε το 1745 το έργο «Υπηρέτης δύο Αφεντάδων». Ένα από τα πιο δημοφιλή της commedia dell’arte, το οποίο ο συγγραφέας ανανέωσε, δίνοντάς του μια πιο δομημένη αφήγηση και πολυδιάστατους χαρακτήρες.
Πρόκειται για ένα έργο – σταθμό της παγκόσμιας κωμωδίας.
Το έργο
Στο σπίτι του Πανταλόνε στη Βενετία ξεκινά το έργο. Εκεί εορτάζονται οι αρραβώνες της Κλαρίτσε, της κόρης του Πανταλόνε, με τον Σύλβιο, τον γιο του «ντοτόρε» Λομπάρντι.
Καθώς υπογράφονται τα συμφωνητικά του γάμου, στη σκηνή μπαίνει ο υπηρέτης Τρουφαλντίνο, για να ανακοινώσει την άφιξη του αφεντικού του, του Φεντερίκο Ρασπόνι από το Τορίνο, που όλοι πίστευαν πως είχε σκοτωθεί σε μια μονομαχία με τον Φλορίντο, τον εραστή της αδελφής του Μπεατρίτσε.
Ο Φλορίντο προσεγγίζει τον Τρουφαλντίνο και του προτείνει να γίνει υπηρέτης του, δηλαδή υπηρέτης ενός δεύτερου αφέντη, και ο Τρουφαλντίνο δέχεται, ούτως ώστε να διπλασιάσει τον μισθό του.
Το πρόβλημα αρχίζει από το γεγονός ότι ο Πανταλόνε είχε υποσχεθεί το χέρι της κόρης του στον Φεντερίκο. Η αλήθεια, όμως, είναι πως ο υποτιθέμενος «Φεντερίκο» δεν είναι παρά η αδελφή του, η Μπεατρίτσε, μεταμφιεσμένη σε …Φεντερίκο.
Μεταμφιέζοντας τους χαρακτήρες του, παίζοντας ανάμεσα στις ιδιότητες και τους κοινωνικούς ρόλους του υπηρέτη και του κυρίου, του ζωντανού και του νεκρού, του άντρα και της γυναίκας, ο Γκολντόνι οραματίζεται έναν τόπο όπου τα πάντα μπορούν να συμβούν, μακριά από τις συμβάσεις και την αστική υποκρισία της «δικής του» Βενετίας.
Στον πυρήνα της ιστορίας βρίσκεται ο Τρουφαλντίνο, ένας φτωχός, λαίμαργος, άκακος, αλλά παμπόνηρος υπηρέτης, που για να εξασφαλίσει το φαγητό του, αποφασίζει να εργαστεί ταυτόχρονα για δύο αφεντικά, τον Φλορίντο και τον Φεντερίκο, που βρίσκονται στην ίδια πόλη.
Ονοματίζει δε τον άλλο εαυτό του Πακουάλε και του χρεώνει όλες τις βλακείες που κάνει.
Η προσπάθειά του να κρατήσει τη διπλή του ταυτότητα κρυφή από τους δύο αφεντάδες του οδηγεί σε μια σειρά παρεξηγήσεων, κωμικών καταστάσεων και ανατροπών, ενώ σχολιάζονται με σαρκασμό και χιούμορ η διαφθορά, η υποκρισία και οι ταξικές αντιθέσεις.
Από τη λοκάντα του Μπριγκέλα, ο Φλορίντο στέλνει τον Τρουφαλντίνο να ελέγξει την αλληλογραφία του, ενώ παράλληλα η Μπεατρίτσε (μεταμφιεσμένη σε Φεντερίκο), τον στέλνει να ελέγξει τη δική της αλληλογραφία.
Ο Τρουφαλντίνο μπερδεύει τις δύο επιστολές και δίνει στον έναν την αλληλογραφία του άλλου. Οι κωμικές καταστάσεις που εκτυλίσσονται, εξυπηρετούν την κοινωνική κριτική που θέλει να ασκήσει ο Γκολντόνι.
Η παράσταση
Σε ένα λειτουργικό σκηνικό του Μανόλη Παντελιδάκη με μπουκαπόρτα πλοίου, φιλοξενούνται η λοκάντα που μένουν οι Φεντερίκο – Μπεατρίτσε και ο Φλορίντο.
Εκεί είναι επίσης και το σπίτι του Πανταλόνε όπου τελούνται οι αρραβώνες της κόρης του Κλαρίτσε με τον Σύλβιο, τον γιο του «ντοτόρε» Λομπάρντι.
Μπροστά τους είναι ο χώρος της Βενετίας, όπου γυρνά μεθυσμένος ο Σύλβιο, όταν καταλαβαίνει ότι δεν θα παντρευτεί την Κλαρίτσε.
Ο Τρουφαλντίνο (Βασίλης Χαραλαμπόπουλος), αεικίνητος, αστείος, δυναμικός, οργώνει όλη τη σκηνή, συνεπαίρνει τους θεατές και συντονίζεται απόλυτα με τη Φαίη Ξυλά στον διπλό ρόλο του άνδρα Φεντερίκο και της αδελφής του, Μπεατρίτσε.
Είναι εξουσιαστική απέναντι στον Τρουφαλντίνo, τον βάζει σε σειρά, του ζητά εκδουλεύσεις, το ίδιο και το άλλο αφεντικό του.
Η παράσταση ξεκινά με τη μεταμόρφωση της Φαίης Ξυλά σε άνδρα, ενδύεται την αποστολή, που έχει αναλάβει, γίνεται το ανδρείκελο εκείνο, που θα εξυπηρετήσει τη λύση των παρεξηγήσεων. Η κίνηση είναι λεπτή, μελετημένη, εισαγωγική.
Οι «συμπέθεροι» Πανταλόνε και «ντοτόρε» Λομπάρντι αρχικά είναι ευχαριστημένοι, καθώς γίνονται οι αρραβώνες των παιδιών τους, όταν όμως εμφανίζεται ο Φεντερίκο, που τον νόμιζαν νεκρό και στον οποίο είχε υποσχεθεί την κόρη του ο Πανταλόνε μαλώνουν και ο Πανταλόνε υποτιμά τον ντοτόρε ότι και καλά πλήρωσε για τον τίτλο του.
Ο Σύλβιο έχει πνίξει τον πόνο του στο ποτό και κυκλοφορεί συνεχώς με ένα μπουκάλι αλκοόλ δείχνοντας ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί αυτό που του συνέβη. Η Κλαρίτσε περνά κρίση υστερίας και δεν διανοείται να αρραβωνιαστεί άλλον από τον Σύλβιο. Καθησυχάζεται μόνο όταν της αποκαλύπτεται η Μπεατρίτσε.
Ο Φλορίντο δεν σηκώνει πολλά, είναι αυστηρός και θέλει να εξιχνιάσει τι ακριβώς συμβαίνει με τον Φεντερίκο, που ξέρει ότι τον έχει σκοτώσει.
Είναι ένα έργο συνόλου με ωραίες ερμηνείες, χρώμα, μουσική του Βάϊου Πράπα, που είναι πάντα στη σκηνή και ενορχηστρώνει την παράσταση.
Καίρια σημασία έχουν τα φαντασμαγορικά χορευτικά με τη συμμετοχή του Δημήτρη Σταυριανόπουλου.
Υπέροχο εικαστικό αποτέλεσμα, τα μουσικά ιντερμέδια, φέρνουν κοντά στο καρναβάλι και τη μεταμφίεση, που είναι το βασικό θέμα του έργου.
Η φωτογραφία στο φινάλε αποτυπώνει το ευτυχές τέλος και την ικανοποίηση των επιθυμιών όλων, ακόμα και του Τρουφαλντίνο, που ερωτεύτηκε τη Σμεραλντίνα (Μένη Κωνσταντινίδου), τη χαριτωμένη, σκερτσόζα υπηρέτρια της Κλαρίτσε που και εκείνη ανταποκρίθηκε στον έρωτά του.
Είναι γνώριμη η σκηνοθετική γραφή του Γιάννη Κακλέα, που αναλύει το έργο και τους χαρακτήρες του έργου, εμπλουτίζει την παράστασή του και με άλλα στοιχεία και δημιουργεί ένα εντυπωσιακό θέαμα, που αναδεικνύει την ερμηνεία των ηθοποιών του.
Μια υπέροχη παράσταση με καθοριστικές ερμηνείες του Βασίλη Χαραλαμπόπουλου, της Φαίης Ξυλά, του Κωνσταντίνου Γαβαλά, του Γιώργου Ψυχογιού, του Άρη Κακλέα, της Φραγκίσκης Μουστάκη, της Μένης Κωνσταντινίδου, του Παναγιώτη Παπαϊωάννου, του Βαγγέλη Δαούση, της Στεφανίας Σωτηροπούλου, της Γαβριέλας Αντωνοπούλου, του Δημήτρη Σταυριανόπουλου, του Νίκου Μυλωνόπουλου και του μουσικού επί σκηνής Βάϊου Πράπα.
Η παράσταση θα περιοδεύσει σε όλη την Ελλάδα, φέρνοντας στο κοινό μια απολαυστική σκηνική προσέγγιση του κλασικού έργου του Κάρλο Γκολντόνι.
***
«Υπηρέτης δύο Αφεντάδων» το καλοκαίρι σε περιοδεία o Βασίλης Χαραλαμπόπουλος
