Γράφει η θεατρολόγος Μαρία Μαρή
Η συγκλονιστική «Τιμάνδρα» του πολυβραβευμένου Έλληνα συγγραφέα – που διαμένει μόνιμα στη Σουηδία – Θοδωρή Καλλιφατίδη ένα έργο που ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα.
Ο συγγραφέας έχει βραβευτεί με σημαντικά διεθνή βραβεία, όπως το Μεγάλο Βραβείο Μυθιστορήματος, Βραβείο Σουηδικής Ακαδημίας, Βραβείο Τιμής της Στοκχόλμης, Ελληνικό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας, Χρυσό Μετάλλιο του Κύκλου των Καλών Τεχνών της Μαδρίτης κ.ά.
Πρόσφατα βραβεύτηκε από την Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας με το Βραβείο Πολιτισμού και Τεχνών της Διεθνούς Ένωσης «Αργώ» Δικτύου Ελλήνων των Βρυξελλών.
Το έργο παρουσιάζεται στο «Θέατρο ΕΛΕΡ – Ελένη Ερήμου» κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή, για λίγες μόνο παραστάσεις, σε σκηνοθεσία Χρύσας Καψούλη, με πρωταγωνίστριες τις Δήμητρα Χατούπη, Νάνα Παπαδάκη και Βάλια Παπαχρήστου.
Το έργο
Η Τιμάνδρα δεν είναι μια τυχαία εταίρα. Μπορεί να αγαπήθηκε από τους περισσότερους, διάσημους και μη, άντρες της εποχής της, εκείνη όμως, λάτρεψε μόνο έναν: τον Αλκιβιάδη. Η Τιμάνδρα παίρνει μαθήματα από τη μητέρα της για το πώς πρέπει να γδύνεται μια γυναίκα όταν την κοιτάζει ο εραστής της, αλλά παράλληλα, εκπαιδεύεται από τον Πυθαγόρειο παιδαγωγό, Μίδα. Στο περιθώριο του Πελοποννησιακού Πολέμου, στο σπίτι της Τιμάνδρας συγκεντρώνονται, όχι μόνο για να διασκεδάσουν μα και για να στοχαστούν, οι μεγαλύτερες προσωπικότητες της εποχής: ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας, ο Αριστοφάνης. Στις αφηγήσεις της παρακολουθούμε την εξέλιξη του πολέμου, την τυραννία να διαδέχεται τη δημοκρατία του Περικλή, μα πάνω απ’ όλα, βρισκόμαστε μπροστά στη μοναδική προσωπική μαρτυρία για τον άνθρωπο που αγαπήθηκε, μισήθηκε, συγχωρέθηκε και τελικά καταδικάστηκε περισσότερο από κάθε άλλον τον συγκλονιστικής ομορφιάς εξαιρετικό στρατηγό Αλκιβιάδη.
Η παράσταση
Η Τιμάνδρα εξιστορεί τη ζωή της ξεκινώντας από τρεις διαφορετικές αφετηρίες μες στον χρόνο. Κατά τη διάρκεια της πλοκής τους ξετυλίγεται ο πρώτος εμφύλιος σπαραγμός των Ελλήνων, η συναναστροφή της με μεγάλες προσωπικότητες της εποχής και, φυσικά, ο έρωτάς της με τον αντισυμβατικό Αλκιβιάδη.
Η «Τιμάνδρα» αποτελεί μια διαχρονική ματιά στη γυναίκα, τον έρωτα, τον πόλεμο, τη φιλοσοφία και την εξουσία. Το σώμα και η ευφυΐα της γυναίκας παίρνουν τον πρωταγωνιστικό ρόλο και προσφέρουν ένα άλλο βλέμμα στην ιστορία, αυτή τη φορά, μέσα απ’ τα μάτια μιας εταίρας, της Τιμάνδρας (Δήμητρα Χατούπη), μητέρας της περίφημης Λαΐδας. Θέλει να μιλήσει για τη μνήμη, τον θάνατο, αλλά και για την αθανασία. Ο θάνατος δεν μπορεί να μπει σε περίληψη γιατί αυτός είναι η περίληψη.
Η κόρη της, εταίρα έγινε και αυτή, πανέμορφη… Όμως δεν ζει πια. Τη ζήλευαν οι άλλες εταίρες και τη σκότωσαν. Εκείνη δεν έτρεξε καν να ξεφύγει. Υπέμεινε το μαρτύριό της. Υποφέρει τα πάντα ο άνθρωπος για μια στάλα αξιοπρέπειας θα πει η Τιμάνδρα.
Διηγείται η Τιμάνδρα (Νάνα Παπαδάκη), ότι ο Αλκιβιάδης την πήρε σαν ανεμοστρόβιλος και την οδήγησε στην αφιλόξενη γη της Φρυγίας, καθώς τη δημοκρατία του Περικλή διαδέχεται η τυραννία και η Τιμάνδρα καλείται να αντιμετωπίσει τη μοίρα και τον ίδιο της τον εαυτό. «Μπήκε» μέσα της, όπως λέει, σα να ήθελε να κρυφτεί μέσα της.
Συνεχίζει με απόλυτη άνεση και φυσικότητα η Βάλια Παπαχρήστου λέγοντας ότι ένιωσε την καρδιά της να χτυπά δυνατά.
Ένα καταπληκτικό κείμενο, μία παράσταση σχετικά με αυτή τη γυναίκα που τιμά τον άνδρα. Η εταίρα του Αλκιβιάδη και πολλών άλλων δυνατών ανθρώπων την εποχή εκείνη, που μοιραία ακολουθώντας τον, ανατράφηκε με τον Σωκράτη, τους σοφιστές, τον Πλάτωνα…
Παρακολουθούσε όλες τις πολιτικές εξελίξεις και τις στρατηγικές εφόσον ήτανε και σύντροφός του.
Ένα εξαιρετικό κείμενο πάρα πολύ δύσκολο για να ανέβει στη σκηνή, με πολλές ιστορικές λεπτομέρειες. Είναι φανερό ότι έγινε ενδελεχής δουλειά και από τη Χρύσα Καψούλη και από τον Γιάννη Τσαπαρέγκα, που ανέλαβαν τη δραματουργία και βεβαίως το υποστήριξαν δυναμικά και οι τρεις ηθοποιοί της παράστασης. με την εξαιρετική κίνησή τους.
Η Τιμάνδρα σε ώριμη ηλικία, η Δήμητρα Χατούπη, έχοντας κάνει μια διαδρομή και έχοντας φιλοσοφήσει τη ζωή.
Νέα και ώριμη Τιμάνδρα, η Νάνα Παπαδάκη, με προβληματισμό, με στρογγυλή κίνηση, με άποψη, ενώ η νεότερη στα ντουζένια του έρωτα, η Βάλια Παπαχρήστου, δοσμένη στο πάθος, κυριευμένη από το ένστικτο, με τη ζέση της ζωής.
Από την αρχή στη σκηνή και οι τρεις, λουόμενες, πάνω σε βράχους, δίπλα στη λίμνη.
Υπέροχες, με ωραία στάση του σώματος. Η παράσταση σε κάθε στιγμή είναι ένα άρτιο εικαστικό αποτέλεσμα που ολοκληρώνεται με τη μελετημένη κίνηση των σωμάτων.
Εξαιρετική η χορευτική κίνηση του ποδιού της νεαρής Τιμάνδρας, υποτίθεται πάνω στο νερό. Είναι μαγική η σκηνή που μπαίνει στο σπήλαιο με την κάπα και εξιχνιάζει με το βλέμμα της τα όσα διαμείβονται σε αυτόν τον περίκλειστο, σκοτεινό και μυστηριακό χώρο.
Σε αυτό τον χώρο των οργίων είναι εκπληκτικό πως εντάσσουν με τον τρόπο της η καθεμιά, με τη δυναμική της ,με τη βαρύτητα ή την ελαφρότητα της ηλικίας της, ή αυτής του σώματός της όσα γίνονται στο σπήλαιο.
Η μία συμπληρώνει την άλλη πραγματικά, σαν ένα σώμα. Η συνέχειά του μέσα στο χρόνο. Το αισθητικό αποτέλεσμα, ολοκλήρωνε τον υπέροχο λόγο που ακούστηκε στο χώρο.
Υπήρξε και διάδραση με το κοινό. Η Δήμητρα Χατούπη ανεβαίνει μέσα στους θεατές, τους απευθύνεται. Είναι τρεις ηθοποιοί που κινούνται σε όλο τον σκηνικό χώρο.
Θέτει το ερώτημα αν ήταν λιποταξία που στο τέλος τον άφησε να πεθάνει μόνος του, ή θα έπρεπε να λιποτακτήσει από την ίδια της τη ζωή και να μείνει να πεθάνει κοντά του. Παρόμοιο ήταν είπε και το δίλημμα του Σωκράτη, γιατί προτίμησε να πιει το κώνειο, ενώ σίγουρα είχε ισχυρούς γνωστούς για να τον σώσουν τελευταία στιγμή.
Τον είδε να πεθάνει φλεγόμενος, όπως φλεγόμενος έζησε και όλη του τη ζωή. Τον λάτρεψε, τον αγάπησε, αγάπησε και τη γυναίκα του ακόμα. Την επισκεπτόταν μετά στον τάφο της, γιατί αυτή πέθανε πριν από τον Αλκιβιάδη.
Η Τιμάνδρα ήταν μια γυναίκα, μια εταίρα, η οποία όμως δεν ήταν τυχαία. Ήτανε μια γυναίκα με αισθήματα με έναν εσωτερικό κόσμο, που κατοικούνταν από ιδέες, από επιχειρήματα, από όνειρα, από εξεγέρσεις. Μέσα από την ιστορία της ο συγγραφέας, βαθύς γνώστης της ιστορίας, έδωσε με λεπτομέρεια μια μεγάλη ιστορική περίοδο, ανέπτυξε τις απόψεις της εποχής.
Στο σκηνικό αυτό εγχείρημα συνεπικουρούν οι φωτισμοί του Γιώργου Αγιαννίτη, η εκπληκτική κίνηση της Βάλιας Παπαχρήστου, τα εξαιρετικά κοστούμια ανάλογα με την ηλικία της Τιμάνδρας της Άσης Δημητρολοπούλου και βέβαια η εμπνευσμένη σκηνοθεσία της Χρύσας Καψούλη, έτσι που οι τρεις ηθοποιοί να ενεργούν σαν ένα σώμα, σα να έβγαιναν και οι τρεις από τον ίδιο μανδύα στο Σπήλαιο, σα να υψώνουν μία φωνή με διαφορετικές τονικότητες.
Μια ψαγμένη παράσταση βασισμένη σε ένα μεγάλο βιβλίο του Θοδωρή Καλλιφατίδη, με επιτυχημένη σκηνοθεσία της Χρύσας Καψούλη και με εκπληκτικές ερμηνείες της Δήμητρας Χατούπη, της Νάνας Παπαδάκη και της Βάλιας Παπαχρήστου.
Τη συγκλονιστική «Τιμάνδρα» του Θοδωρή Καλλιφατίδη σκηνοθετεί η Χρύσα Καψούλη στο Θέατρο ΕΛΕΡ
