Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου
Το πολυδιαβασμένο μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη «Μικρά Αγγλία», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη το 1997 και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Παντελή Βούλγαρη το 2013, ετοιμάζεται για μια νέα πορεία, αυτήν τη φορά στη σκηνή της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών του ΚΘΒΕ.
Στη θεατρική εκδοχή, της οποίας τη σκηνοθεσία έχει αναλάβει ο καταξιωμένος Τάσος Πυργιέρης, τη διασκευή υπογράφει ο γνωστός μεταφραστής Αντώνης Γαλέος.
Η πλοκή ξετυλίγεται στην Άνδρο, σημαντικό λιμάνι του Μεσοπολέμου, εξού και ο χαρακτηρισμός «Μικρά Αγγλία», στην εικοσαετία από το 1930 μέχρι το 1950. Πίσω από το ασίγαστο πάθος της Όρσας, που αποτελεί την κινητήρια δύναμη του δράματος, αναδύεται ο ασφυκτικός μικρόκοσμος του νησιού εκείνης της εποχής και τα αποπνικτικά ήθη του: οι κοινωνικές συμβάσεις, η ιδιότυπη μητριαρχία που έχει επιβληθεί από την απουσία των αρσενικών, το πάθος για κοινωνική άνοδο και εξουσία… Και βέβαια, η πορεία των χαρακτήρων διασταυρώνεται με τα μεγάλα γεγονότα που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας του νησιού και ολόκληρης της Ελλάδας. Με τον παγκόσμιο πόλεμο, με τους τορπιλισμούς των εμπορικών πλοίων, με την Κατοχή και τον Εμφύλιο.
Το μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη κυκλοφόρησε το 1997 κερδίζοντας το κρατικό βραβείο και συγκινώντας μεγάλο μέρος του αναγνωστικού κοινού.
Η «Μικρά Αγγλία» είναι ένα ανθρωποκεντρικό δράμα που αποπνέει γνήσια συγκίνηση και αγγίζει θέματα που μόνο η καλή λογοτεχνία μπορεί να αγγίξει.
Ξεκινάει πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ολοκληρώνεται τη δεκαετία του 1950. Σε αυτό το διάστημα παρακολουθούμε το βουβό δράμα της οικογένειας Σαλταφέρου: η πρωτότοκη κόρη Όρσα παντρεύεται – με συνοικέσιο που κανονίζει η μητέρα της Μίνα – τον καπετάνιο Νίκο Βατοκούζη. Όταν επιστρέφει από το ταξίδι του μέλιτος, όμως, βρίσκει τη μικρότερη αδελφή της, Μόσχα, να ετοιμάζεται για γάμο με τον υποπλοίαρχο Σπύρο Μαλταμπέ, με τον οποίο ήταν, και συνεχίζει να είναι, ερωτευμένη – μάλιστα την είχε ζητήσει σε γάμο, όμως οι γονείς τότε δεν είχαν συναινέσει.
Η διανομή της παράστασης δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, ωστόσο τους πρωταγωνιστικούς ρόλους ερμηνεύουν οι ηθοποιοί Άννη Τσολακίδου, Αίγλη Κατσίκη, Ελένη Θυμιοπούλου, Γιολάντα Μπαλαούρα, Στέλιος Χρυσαφίδης και Γιώργος Κολοβός. Τη μουσική υπογράφει ο Μίνως Μάτσας, τη διεύθυνση φωτογραφίας ο Γιάννης Δρακουλαράκος, τα σκηνικά η Ελίνα Δράκου, τα κοστούμια η Αλεξία Θεοδωράκη και την κίνηση η Φαίδρα Νταϊόγλου.
Η θεατρική παράσταση φέρει την υπογραφή ενός διακεκριμένου σκηνοθέτη, του Τάσου Πυργιέρη, γεγονός που εγγυάται ένα άρτιο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.
Ο γνωστός δημιουργός μιλάει στο catisart.gr για το έργο και τη σκηνοθεσία του.
Τάσο, όταν διάβασες τη «Μικρά Αγγλία» της Ιωάννας Καρυστιάνη, ποια ήταν η πρώτη αντίδρασή σου;
*Συγκλονίστηκα! Από την περιγραφή μιας κοινωνίας που δεν είναι και τόσο πολύ μακριά μας, την εικόνα της νησιωτικής Ελλάδας πολύ πριν την τουριστικοποίησή της και την απόλυτη κυριαρχία της μοίρας στη ζωή. Και συγκινήθηκα ιδιαίτερα ανακαλύπτοντας για μία ακόμη φορά το πόσο βαθύς γνώστης της ανθρώπινης υπόστασης είναι η Ιωάννα Καρυστιάνη.
Η ιστορία της «Μικράς Αγγλίας» διαδραματίζεται στην εικοσαετία 1930-1950. Σκέπτεσαι να εντάξεις κρίσιμα γεγονότα της εποχής στη σκηνοθεσία της παράστασης;
*Τα γεγονότα της εποχής εκείνης υπάρχουν μέσα στο έργο, αποτελούν μέρος του. Η Ελλάδα που αλλάζει σιγά σιγά, ματώνει και αυτοπληγώνεται είναι το πλαίσιο του μυθιστορήματος και κατ‘ επέκταση και της παράστασης.
Πώς θα διατηρήσεις παρθένο καλλιτεχνικά το βλέμμα σου τη στιγμή που έχει προηγηθεί η μεγάλη επιτυχία της ταινίας του Παντελή Βούλγαρη;
*Αυτή ήταν εξαρχής η πρόθεσή μας, αλλά και η συμφωνία μας με την κυρία Καρυστιάνη αλλά και τον Αντώνη Γαλέο που υπογράφει τη διασκευή της «Μικράς Αγγλίας», να μη θυμίζει δηλαδή η θεατρική διασκευή την υπέροχη κινηματογραφική. Άλλωστε στόχος μας δεν είναι να κάνουμε μια κόπια της κινηματογραφικής ταινίας που δεν ξέρω κατά πόσο θα λειτουργούσε θεατρικά, αλλά να επιχειρήσουμε μία σκηνική απόδοση με έμφαση στον θεατρικό λόγο. Και τολμώ να πω, πως η διασκευή του Αντώνη, πέρα του ότι είναι εξαιρετική και μεταφέρει όλο το κλίμα του έργου, δεν θυμίζει σε τίποτα το σενάριο της ταινίας.
Καταλαβαίνεις πως θα υπάρχει μεγάλη προσμονή και περιέργεια από το κοινό για την παράσταση. Σε αγχώνει αυτό;
*Έχω άγχος για όλες τις παραστάσεις μου. Κάνω θέατρο για το κοινό, όχι μόνο για τους φίλους μου ή για κλειστές ομάδες «επίλεκτων». Το κοινό είναι αυτό που με ενδιαφέρει και πιστεύω πως είναι αυτό που τελικά διαμορφώνει μία παράσταση, την επιδοκιμάζει ή την αποδοκιμάζει.
Τι ήταν αυτό που αγάπησες στη γραφή της Ιωάννας Καρυστιάνη όταν διάβασες το βιβλίο;
*Όπως προείπα, η βαθιά γνώση της ανθρώπινης φύσης. Οι ήρωες της Ιωάννας Καρυστιάνη είναι ολοκληρωμένοι χαρακτήρες – δεν υπάρχει μη αιτιολογημένο πρόσωπο στο έργο. Από την άλλη, η ακριβέστατη περιγραφή της ζωής στην Άνδρο της εποχής εκείνης, τα αυστηρά ήθη, ο ασφυκτικός μικρόκοσμος, αλλά κι αυτή η μοναδική αίσθηση που έχεις – και που επιτρέψτε μου να πω, είναι ολοφάνερη και στη διασκευή του Αντώνη – ότι βρίσκεσαι σ’ ένα καράβι μεσοπέλαγα, με αβέβαιο προορισμό.
Κάποια λογοτεχνικά έργα μιλούν κατευθείαν στην καρδιά του αναγνώστη. Με ποιο τρόπο θα λειτουργήσουν το ίδιο και στην καρδιά του θεατή;
*Δεν νομίζω πως υπάρχει συγκεκριμένη συνταγή. Αν υπήρχε, όλες οι διασκευές λογοτεχνικών έργων θα ήταν πετυχημένες. Αυτό που κάνουμε εμείς στη συγκεκριμένη περίπτωση επιθυμώντας να μιλήσουμε στην καρδιά και το μυαλό του θεατή, είναι να μένουμε πιστοί στο πνεύμα του εξαίρετου αυτού έργου έχοντας παράλληλα ένα εκλεκτό επιτελείο ηθοποιών και συντελεστών που σέβεται και αγαπά το κοινό.
Πώς σκέπτεσαι να δουλέψεις την καθοριστική σκηνή του ξεσπάσματος της ηρωίδας;
*Δεν μου αρέσει να προσχεδιάζω και μάλιστα σε τόσο πρώιμο στάδιο τη δουλειά μου. Σέβομαι πάντα το κείμενο που έχω στη διάθεσή μου και πιστεύω πολύ στην εμπιστοσύνη που πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στο σκηνοθέτη και τον ηθοποιό. Η σκηνή αυτή όντως είναι πολύ κομβική για το έργο και μόνο μέσα από μία σχέση εμπιστοσύνης και αλληλοσεβασμού μπορεί να λειτουργήσει.
Πώς θα αποτιμούσες προσωπικά τη συμβολή του ΚΘΒΕ στην πνευματική ζωή του τόπου;
*Το ΚΘΒΕ αποτελεί εδώ και έξι δεκαετίες έναν πυλώνα πολιτισμού για τη χώρα με ξεχωριστές παραστάσεις, αξιοζήλευτο ρεπερτόριο και θαυμαστούς συνεργάτες. Δεν νομίζω πως το πολιτιστικό γίγνεσθαι της χώρας θα ήταν το ίδιο χωρίς την παρουσία του ΚΘΒΕ, του οποίου η συνεισφορά είναι ανεκτίμητη.
Το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης εξέλιξης μιας κοινωνίας;
*Σαφώς. Αυτός είναι ιδανικά και ο ρόλος του θεάτρου, να εξελίξει, να προβληματίσει, να προτείνει, να προάγει την αισθητική και τη σκέψη. Είναι τεράστια η δύναμη του θεάτρου ως παιδευτικός φορέας στην κοινωνία.
Τάσο, σε ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συζήτηση λίγο πριν ξεκινήσεις το ταξίδι σου για τη «Μικρά Αγγλία».
*Κι εγώ ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία.
