Βασικοί κανόνες της σύγχρονης εθιμοτυπικής συμπεριφοράς

 

Ο ηθοποιός Jack Nicholson έχει δηλώσει:

“Σκέπτομαι πολύ την ευπρέπεια. Πώς να δώσω ένα πιάτο. Να μη φωνάζω από το ένα δωμάτιο στο άλλο. Να μην ανοίγω μια κλειστή πόρτα χωρίς να χτυπήσω. Να δίνω προτεραιότητα στις κυρίες. Αυτοί οι απλοί κανόνες κάνουν τη ζωή μας πιο εύκολη. Δίνω μεγάλη σημασία στους τρόπους μου. Τα εθιμοτυπικά έχουν σημασία. Είναι μια απλή και κατανοητή γλώσσα αμοιβαίου σεβασμού”.

Οι βασικοί κανόνες της εθιμοτυπικής συμπεριφοράς στην πραγματικότητα είναι πολύ απλοί. Εφαρμόζονται στο λόγο, στην κοινή ευγένεια, στην περιποιημένη και εμφάνιση, στον έλεγχο των συναισθημάτων μας. Σας παρουσιάζουμε μερικούς σημαντικούς εθιμοτυπικούς κανόνες, που κάθε άτομο που σέβεται τον εαυτό του θα πρέπει να γνωρίζει:

1. Αν πείτε, “Σε προσκαλώ”, σημαίνει ότι κερνάτε εσείς. Μπορείτε να πείτε “Πάμε σε ένα εστιατόριο”, και σε αυτή την περίπτωση όλοι πληρώνουν για τον εαυτό τους. Αν ένας άντρας προσφερθεί να πληρώσει για μια γυναίκα, εκείνη μπορεί να συμφωνήσει.

2. Ποτέ μην κάνετε επίσκεψη χωρίς να ειδοποιήσετε πρώτα. Αν κάποιος έρθει χωρίς προειδοποίηση, μπορεί να φοράτε μπουρνούζι και να φοράτε μπικουτί! Όπως είπε μια Βρετανίδα όταν είχε ακάλεστους επισκέπτες, πάντα φορούσε τα παπούτσια της, έπιανε ένα καπέλο και την ομπρέλα. Αν συμπαθούσε το άτομο, έλεγε, “Αχ μόλις γύρισα σπίτι!” Αν όχι, έλεγε “Τι κρίμα, μόλις έφευγα.”

3. Μη βγάζετε στο τραπέζι το κινητό σας δημόσια. Έτσι δείχνετε πόσο σημαντικό ρόλο παίζει στη ζωή σας αυτή η συσκευή, πόσο βαριέστε με ό,τι συμβαίνει και πως ανά πάσα στιγμή είστε έτοιμος να σταματήσετε μια συζήτηση για να κοιτάξετε το κινητό σας, να απαντήσετε μια κλήση ή να παίξετε ένα παιχνίδι.

4. Μην προσκαλείτε μια κοπέλα σε ραντεβού αν πρόκειται να στέλνετε μηνύματα όλο το βράδυ.

5. Ένας άντρας ποτέ δεν κουβαλάει την τσάντα μιας γυναίκας. Ωστόσο, μπορεί να πάρει το παλτό της για να το μεταφέρει στην γκαρνταρόμπα.

6. Αν περπατάτε μαζί με κάποιον, και η παρέα σας χαιρετήσει κάποιον που δε γνωρίζετε, καλό είναι να τον χαιρετήσετε και εσείς.

7. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι ο σωστός τρόπος να τρως σούσι είναι με ξυλάκια. Οι άντρες, σε αντίθεση με τις γυναίκες, μπορούν να φάνε σούσι με τα χέρια τους.

8. Τα παπούτσια σας θα πρέπει πάντα να είναι καθαρά.

9. Αποφύγετε ανούσια συζήτηση από το τηλέφωνο. Αν θέλετε να μιλήσετε σε κάποιον, είναι καλύτερα να συναντηθείτε από κοντά.

10. Αν κάποιος σας προσβάλλει, μην ανταποδώσετε με προσβολές ή μη σηκώνετε τη φωνή σας. Μην πέσετε στο ίδιο επίπεδο. Απλά χαμογελάτε και φύγετε.

11. Ένας άντρας πρέπει πάντα να περπατάει από την αριστερή πλευρά της γυναίκας. Οι στρατιωτικοί εξαιρούνται, γιατί ανά πάσα στιγμή πρέπει να είναι έτοιμοι να χαιρετούν.

12. Οι οδηγοί πρέπει να θυμούνται ότι το πιτσίλισμα των περαστικών σε λακκούβες με νερό, είναι ανήθικη συμπεριφορά.

13. Εννιά πράγματα πρέπει να κρατούνται μυστικά: η ηλικία, ο πλούτος, οι οικογενειακές διαμάχες, η θρησκεία, προβλήματα υγείας, οι ερωτικές σχέσεις, τα δώρα, η τιμή και η ντροπή.

14. Στον κινηματογράφο, το θέατρο και σε συναυλίες, πρέπει να κινήστε προς τη θέση σας στρεφόμενοι προς τους καθισμένους. Ο άντρας προχωράει πρώτος.

15. Ένας άντρας δεν πρέπει να ακουμπάει ποτέ μια γυναίκα χωρίς την έγκρισή της. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι αποδεκτό: να κρατάει το χέρι της, να την ακουμπάει κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, να τη σπρώχνει ή να πιάνει το χέρι της πάνω από τον αγκώνα (εκτός και αν ο άντρας τη βοηθάει να μπει ή να βγει από το αυτοκίνητο, ή να διασχίσει το δρόμο).

16. Αν κάποιος φωνάξει με αγένεια προς εσάς, δεν πρέπει να απαντήσετε. Να είστε πρότυπο καλής συμπεριφοράς και καλών τρόπων.

17. Ο χρυσός κανόνας όταν βάζουμε άρωμα είναι το μέτρο. Αν ακόμα μυρίζετε το άρωμά σας το βράδυ, τότε όλοι θα έχουν κουραστεί να το μυρίζουν.

18. Ένας άντρας με καλή ανατροφή θα δείξει τον κατάλληλο σεβασμό σε μια γυναίκα.

19. Στην παρουσία μιας γυναίκας, οι άντρες μπορούν να καπνίσουν με την άδειά της.

20. Ανεξαρτήτως ιδιότητας, όποτε μπαίνετε σε ένα δωμάτιο πρέπει να είστε το πρώτο άτομο που θα χαιρετήσει τους παρευρισκόμενους.

21. Σεβαστείτε την ιδιωτικότητα της αλληλογραφίας. Οι γονείς δεν πρέπει να διαβάζουν τα γράμματα των παιδιών τους. Τα ζευγάρια πρέπει να δείξουν τον ίδιο σεβασμό για την προσωπική αλληλογραφία. Το να ψάχνετε τις τσέπες για σημειώματα και άλλα πράγματα είναι ιδιαίτερα αγενές.

22. Προσπαθήστε να μην ακολουθείτε τη μόδα. Είναι προτιμότερο να φοράτε ωραία ρούχα, ακόμα και αν δεν είναι στη μόδα, παρά να δείχνετε χάλια με μοδάτα ρούχα.

23. Αν σας έχουν συγχωρέσει ύστερα από μια απολογία σας, μην αγγίξετε ξανά το άτομο για να του πείτε ότι λυπάστε. Καλύτερα να αποφεύγετε τέτοιες κινήσεις στο μέλλον.

24. Αποφύγετε να γελάτε και να μιλάτε πολύ δυνατά, όπως και να κοιτάτε έντονα τους άλλους. Είναι προσβλητικό.

25. Μην ξεχνάτε να ευχαριστείτε τους αγαπημένους σας, συγγενείς και φίλους. Σας βοηθάνε όχι επειδή πρέπει, αλλά επειδή το θέλουν. Εκτιμήστε τους.

***

Το Savoir Vivre (σαβουάρ βιβρ) είναι εγχειρίδιο σύμφωνα με το οποίο ο αναγνώστης μαθαίνει να εφαρμόζει στο σύνολο της ζωής του, κανόνες καλής συμπεριφοράς. Άλλωστε αυτή είναι και η ετυμολογία του: να ξέρεις να ζεις. Είναι η γνώση του τι ακριβώς η κοινωνία θεωρεί αποδεκτό, του τι ζητά από εμάς και του τι πρέπει να πράττουμε σε κάθε στιγμή και περίσταση της ζωής μας.

Από την αρχή της ιστορίας του ο άνθρωπος ένιωσε την ανάγκη να θέσει κανόνες στους τρόπους και τη συμπεριφορά του. Χωρίς κανόνες θα ήταν αδιανόητη η συμβίωση των ανθρώπων μέσα στην κοινωνία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι Δέκα Εντολές της Διαθήκης (Τορά), η νομοθεσία του Χαμουραμπί και φτάνοντας ακόμα και στη σύγχρονη εποχή, το Σύνταγμα (Αμερικάνικο, Αγγλοσαξωνικό, Γαλλικό, Ελληνικό κ.ο.κ.). Η αρχαία ελληνική λογοτεχνία σε όλες τις εκφάνσεις της, βρίθει από πληθώρα πληροφοριών, άμεσες ή έμμεσες με οδηγίες καλών τρόπων. Στα ομηρικά έπη, τραγωδίες, κωμωδίες, φιλοσοφικά έργα, έργα του Ησίοδου, έργα του Πλούταρχου (ιδίως τους Παράλληλους Βίους και τα Ηθικά) μπορούμε να διαπιστώσουμε τον εκάστοτε κοινωνικώς αποδεκτό κώδικα συμπεριφοράς. Στην αρχαία ρωμαϊκή λογοτεχνία, κληρονόμος της ελληνικής, μπορούμε να δούμε επίσης αναφορές σε οδηγίες καλής συμπεριφοράς. Οι κωμωδίες του Πλαύτου και του Τερντίου, τα έργα του Κικέρωνα ( ιδίως σε θέματα που διαπραγματεύονται την ηθική), τα ποιήματα του Οβίδιου, οι αναρίθμητες συλλογές επιστολών και ανεκδότων αποτελούν σημαντικές πηγές. Επίσης, εντυπωσιακό υλικό αποτελεί η βυζαντινή λογοτεχνία. Πολυάριθμα είναι τα έργα με ηθικοπλαστικό περιεχόμενο και οι συλλογές γνωμών και παραινέσεων που μας οδηγούν στα συμπεράσματα στο τι ακριβώς είναι οι καλοί τρόποι. Αντιστοίχως στο δυτικό Μεσαίωνα, η εποχή αυτή ταυτίζεται με τα χριστιανικά ήθη και η επίδραση της Εκκλησίας είναι καταλυτική και ο ρόλος της ρυθμιστικός. Όλα τα βιβλία που κυκλοφορούν έχουν ως θεματικό πυρήνα τα χρηστά ήθη.

Η εξέλιξη των βιβλίων καλής συμπεριφοράς

Ο γνωστός ανθρωπιστής και συγγραφέας της Αναγέννησης Έρασμος με το έργο του “De civilitate morum puerilium libellus” (1526) εισάγει την έννοια της καλής συμπεριφοράς. Είναι τέτοια η επιτυχία του οδηγού του, που συνεχίζεται να εκδίδεται ως τα τέλη του 18ου αιώνα. Η εξέλιξή του είναι ουσιαστική, δεν μιλούμε πλέον μόνο για ηθικοπλαστικές αξίες, αλλά για τον άνθρωπο που ξέρει να ζήσει, αυτόν που έχει ανατραφεί έτσι ώστε να συμπεριφέρεται με ευγένεια σε όλες τις περιστάσεις της ζωής του. Η λέξη savoir vivre πρωτοεμφανίζεται το 1671 στο βιβλίο του Αντουάν ντε Κουρτέν “Νέος οδηγός του πολιτισμού που χρησιμοποιείται στη Γαλλία μεταξύ των τίμιων ανθρώπων”. Ο Γάλλος συγγραφέας δίνει ουσιαστικές συμβουλές για πρακτικά θέματα, από το πώς πρέπει να φερθούμε μπαίνοντας στο σπίτι ενός αριστοκράτη και πώς πρέπει να μιλάμε μέχρι τον τρόπο που θα γράψουμε ένα γράμμα, τον τρόπο συμπεριφοράς ενός ανώτερου προς έναν κατώτερο κ.ά. Το 1747 ο Τζωρτζ Ουάσιγκτον συγγράφει έναν οδηγό με τίτλο “Κανόνες πολιτισμού”. Όμως το πιο διαδεδομένο βιβλίο του 18ου αιώνα ήταν το “Γράμματα στο γιο του” του Λόρδου Τσέστερφιλντ. Το 1789 με τη Γαλλική Επανάσταση αλλάζει το κοινωνικό μοντέλο της απόλυτης μοναρχίας και ο θρίαμβος της αστικής τάξης αντικατοπτρίζεται στο εγχειρίδιο “Κανόνες του savoir vivre μέσα στη μοντέρνα κοινωνία” (1889) που γράφει η βαρώνη Σταφ-ψευδώνυμο. Το βιβλίο αυτό γίνεται το σημείο αναφοράς σε όλα τα μήκη και πλάτη του πολιτισμένου κόσμου. Το βιβλίο “Ετικέτα” της Έμιλυ Ποστ του 20ου αιώνα αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση ακόμα και στις μέρες μας.

Το savoir vivre στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα σταθμό αποτελεί το βιβλίο της Ελένης Χαλκούση “Σαβουάρ Βιβρ” τη δεκαετία του ’60, έκδοση η οποία καταγράφει με περιγραφικό τρόπο την ελληνική πραγματικότητα. Η Ελένη Χαλκούση, δημοσιογράφος και ηθοποιός στο επάγγελμα, καταφέρνει να μπει σε πολλά ελληνικά σπίτια για να αποδείξει το αυτονόητο: οι κακοί τρόποι συμπεριφοράς δεν ήταν και δε θα είναι ποτέ της μόδας. Τα τελευταία χρόνια διεθνώς και στην Ελλάδα, γίνονται πολλές προσπάθειες για να καλυφθεί το αναγνωστικό κοινό γύρω από το θέμα του savoir vivre. Οι μέχρι τώρα όμως εκδόσεις στην Ελλάδα περιορίζονται σε ανατυπώσεις προηγούμενων βιβλίων ή μεταφράσεις ξένων εγχειριδίων που δεν ανταποκρίνονται στην ελληνική πραγματικότητα. Από τις τελευταίες εκδόσεις καλής συμπεριφοράς στη χώρα μας, αποτελεί το βιβλίο του Χρήστου Ζαμπούνη, “Savoir Vivre”.