15.9 C
Athens
Κυριακή 4 Δεκεμβρίου 2022
 

Σοφία Καψούρου: «Η μοναξιά είναι το αμάρτημα του ταλέντου»

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Πιστεύω πως όταν η Σοφία Καψούρου αποφασίσει να ασχοληθεί με ένα θέμα, αυτό αξίζει να γίνει παράσταση και το κοινό να σπεύσει να την παρακολουθήσει. Άλλωστε αυτό συμβαίνει κάθε φορά που γεννά ένα θεατρικό έργο. Είτε είναι για τον Ραφαήλ και τον Αμεντέο Μοντιλιάνι στις “Ερωμένες στον καμβά”, είτε πρόκειται για τον Σούμαν, είτε για την Ανν Σέξτον στη “Σέξτον και τα κογιότ”, ένα είναι σίγουρο: Η γραφή της έχει μια εξαιρετική λογοτεχνική αισθητική και οι δημιουργίες της αφήνουν ισχυρό αποτύπωμα.

Στα θεατρικά της έργα ενσωματώνει αριστοτεχνικά τις απόψεις της, δείχνοντας μεγάλο σεβασμό στο πρωταγωνιστικό πρόσωπο, με λόγο που ευφραίνει τη σκέψη μας. Και σίγουρα, πέρα από τις επιλογές της, εκείνο που εξίσου απολαμβάνουν οι θεατές ή οι αναγνώστες, είναι η πνευματική της αλληλεπίδραση με το εκάστοτε θεατρικό έργο της, η οποία κατατίθεται απλόχερα με βαθύ στοχασμό και η οποία εντυπωσιάζει με τον εξαντλητικά δουλεμένο λόγο της, δίχως ωστόσο να φανερώνει ίχνος ναρκισσισμού.

Η Σοφία Καψούρου ερευνά πάντα πέρα από τα προφανή και τα προβεβλημένα ώστε να εντοπίσει το σημαντικό, το καίριο, το υποσχόμενο, το διαφορετικό.

Αφορμή για τη συζήτησή μας αυτή στάθηκαν τα τελευταία της έργα, «Καραϊσκάκενα, o Θρύλος», που είναι ένας πρωτότυπος μονόλογος εμπνευσμένος από τη μάνα του Γεώργιου Καραϊσκάκη και ερμηνευμένος από την ίδια, καθώς και η μουσικοθεατρική παράσταση «Σοφία», ένα ιδιαίτερο αφιέρωμα στη θρυλική Σοφία Βέμπο.

«Η μοναξιά είναι το αμάρτημα του ταλέντου», λέει στο catisart.gr. Ο λόγος της ποιητικός και ποιοτικός, χειμαρρώδης και θυελλώδης. Σε κατακτά, σε συνεπαίρνει, σε καθηλώνει. Κάθε συνέντευξη μαζί της και μια γιορτή.

Μιλά για το δωμάτιο του συγγραφέα, γιατί σε ένα δωμάτιο ζει, δεν ξέρει πώς είναι τα μεγάλα σπίτια. Το δωμάτιο γίνεται μαυσωλείο «και ο συγγραφέας ζει με τη λαχτάρα του νεκρού που θέλει να επιστρέψει στη ζωή. Ο μόνος ήχος που ακούγεται την ώρα της γραφής είναι τα κόκαλα που τρίζουν, συγγραφέως και ηρώων. Μια υγιής καταστροφή είναι η συγγραφή. Μια αυτοανοσία που μας συντροφεύει όλη μας τη ζωή. Ο εαυτός μας που μας επιτίθεται. Εμείς που κρατάμε ζωντανό τον εαυτό μας».

«Η χολή και το όξος δεν βρίσκουν δίοδο να μπουν μέσα μου», μου λέει. «Ούτε αναισθητοποιούμαι ούτε δηλητηριάζομαι. Έτσι προστατεύομαι και έτσι επιβιώνω. Και έτσι δημιουργώ. Διατηρώ και ακονίζω τις αξίες και τις ποιότητες που μου έμαθε η οικογένειά μου, η φιλία, η ποίηση, τα μεγάλα θεατρικά έργα και τα μικρά ανθρώπινα πάρεργα. Συνάντησα ανόθευτους, καλούς ανθρώπους στη ζωή μου και στην παιδική μου ηλικία. Οι περισσότεροι τώρα είναι κάτω απ’ τη γη και πάνω από τ’ αστέρια. Συμφωτιζόμενοι. Εκεί που κατοικεί η έμπνευση. Εκεί που στρώνει να κοιμηθεί, εκεί που στρώνει να φάει τα μεσημέρια.
Συναντώ καλούς ανθρώπους και τώρα. Και πάντα θα συναντώ. Εντός θεάτρου. Διδάσκομαι από την καλοσύνη και την προσφορά. Τα χαμόγελα των ανθρώπων είναι οι βιταμίνες μου».

Αυτή είναι η Σοφία. H προσπάθεια της ποίησης να φτάσει το κρυμμένο, το ανοίκειο, αυτό που συναντάς πέρα από την τετριμμένη καθημερινή γλώσσα…

Σοφία, θα ήθελες να μας μιλήσεις για το νέο εργαστήριο συγγραφής που θα διεξαχθεί στον Πολυχώρο Vault;

*Για δεύτερη χρονιά συνεχίζεται το εργαστήριο συγγραφής, διασκευής, δραματοποιημένης λογοτεχνίας και βιογραφίας στο Vault. Μαζί με τον Δημήτρη Καρατζιά είμαστε οι δύο διδάσκοντες και δημιουργούμε τις συνθήκες για μια καινούργια δημιουργική ματιά σε κλασικά ή σύγχρονα κείμενα. Είναι μοναδική ευκαιρία να έρθει κάποιος και να γίνει ενεργό κομμάτι όλης της διαδικασίας διασκευής και μεταφοράς ενός ντοκουμέντου, λογοτεχνικού κειμένου, μαρτυρίας, βιογραφίας στη σκηνή με νέους όρους και νέα ζητούμενα. Πέρυσι, δουλέψαμε με την ομάδα των σπουδαστών πάνω σε μια πολύ γνωστή γαλλική νουβέλα –την οποία θα παρουσιάσουμε στο Vault– και συνθέσαμε μια διασκευή ζωντανή, με σημερινό παλμό και ερωτήματα που ταλανίζουν την κοινωνία στην εποχή μας. Φέτος, θα ανοίξουμε διάλογο με ποιητικές περιοχές και θα δούμε πώς από κάτι συμπυκνωμένο και υπερρεαλιστικό, προκύπτει ικανή και αναγκαία δραματουργία. Διαβάζουμε κάτι που γράφτηκε για να το γράψουμε ξανά. Όχι καλύτερα. Όχι χειρότερα. Αλλά με προσωπική εμπλοκή, καταργώντας πρώτα τον εαυτό μας. Για να τον γιορτάσουμε μετά. Μας ξεμαθαίνουμε για να μας μάθουμε.

Πόσος χρόνος χρειάστηκε για να γράψεις το έργο σου «Καραϊσκάκενα, o Θρύλος»;

*Τέσσερα χρόνια έρευνας, μελέτης, συγκέντρωσης υλικού. Το δούλευα στο μυαλό μου, θεωρούσα, αναθεωρούσα και στον τέταρτο χρόνο πήρε την τελική μορφή του. Η γέννα ήταν μ’ έναν πόνο, γιατί προηγήθηκε μακρά και επίπονη κύηση.

Ποιο υπήρξε το έναυσμα για τη συγγραφή του συγκεκριμένου έργου;

*Η πρόταση του Δημήτρη (σ.σ. Καρατζιά) να γράψω έναν μονόλογο για μία μάνα γνωστού Έλληνα. Ήταν 2017. Είχε ξεκινήσει μόλις το Φεστιβάλ «Ο ΓΙΟΣ ΜΟΥ… », το οποίο την άνοιξη του 2022 πέρασε στον δεύτερο κύκλο του και είναι αφιερωμένο στη μνήμη της Χρύσας Σπηλιώτη.
Η Καραϊσκάκενα ήρθε κεραυνοβόλα. Τέσσερις η ώρα το μεσημέρι. Άκουσα την καμπάνα να χτυπά πένθιμα και ταυτόχρονα το κλάμα ενός μωρού. Την ίδια στιγμή. Θάνατος και ζωή στον ίδιο τόνο.

Υπάρχουν ήρωες που συνήθως προσπερνά η «επίσημη» Ιστορία, ενώ θα άξιζε να φωτιστούν περισσότερο;

*Και η Ιστορία δημόσιες σχέσεις είναι. Εκείνοι που γράφουν Ιστορία δεν είναι εκείνοι που τη γεννούν. Ξέρουμε λίγα για αυτούς που αξίζει να ξέρουμε πολλά. Και ξέρουμε πολλά για αυτούς που δεν αξίζει να ξέρουμε ούτε τ’ όνομά τους. Ειδικά στην εποχή μας. Στο θέατρο για να πέσει το φως πάνω σου, το καλό φως, το ωραίο, πρέπει να το ’χεις. Και για να το ’χεις, πρέπει να το ’χεις πληρώσει. Εσύ ή κάποιος άλλος. Αλλιώς, θα παίζεις στα σκοτάδια. Ένας ακόμα άθλιος. Τιμή σου. Και καμάρι τους.

Ποια ήταν ως προσωπικότητα η μάνα του Καραϊσκάκη;

*Αθυρόστομη, αθέως ένθεη, αυθόρμητη, ερωτική, αιρετική. Από πέτρα και σύννεφο φτιαγμένη. Ηπειρώτισσα, άρα κοσμοπολίτισσα. Είναι το σύμβολο της γυναίκας, το σύμβολο της μητέρας, το σύμβολο της επανάστασης. Εφτάπυλη, εφτάψυχη, εξόριστη, εξώκοσμη. Η Καραϊσκάκενα είναι εσείς κι εγώ και όλοι μας. Μας φέρει και τη φέρουμε. Όλοι έχουμε λίγη Καραϊσκάκενα στο αίμα μας. Η Καραϊσκάκενα είναι η μοίρα της ανθρωπότητας. Πεθαίνει, όταν την ερωτεύονται. Πετάει, όταν πατάει στα πόδια της. Πενθεί, όταν πριν λίγο γιόρταζε.

Υπάρχει η περίφημη μοναξιά του συγγραφέα ή είναι μύθος;

*Περίφημη δεν είναι. Είναι απάνθρωπη, αδυσώπητη, λυτρωτική. Η μοναξιά είναι το αμάρτημα του ταλέντου. Το δωμάτιο του συγγραφέα –γιατί εγώ σε ένα δωμάτιο ζω, δεν ξέρω πώς είναι τα μεγάλα σπίτια– γίνεται μαυσωλείο και ο συγγραφέας ζει με τη λαχτάρα του νεκρού που θέλει να επιστρέψει στη ζωή. Ο μόνος ήχος που ακούγεται την ώρα της γραφής είναι τα κόκαλα που τρίζουν, συγγραφέως και ηρώων. Μια υγιής καταστροφή είναι η συγγραφή. Μια αυτοανοσία που μας συντροφεύει όλη μας τη ζωή. Ο εαυτός μας που μας επιτίθεται. Εμείς που κρατάμε ζωντανό τον εαυτό μας.

Προκειμένου να γράψεις και να ακολουθήσεις την έμπνευσή σου, τηρείς κάποια προστατευτική ρουτίνα στην καθημερινότητά σου;

*Η χολή και το όξος δεν βρίσκουν δίοδο να μπουν μέσα μου. Ούτε αναισθητοποιούμαι ούτε δηλητηριάζομαι. Έτσι προστατεύομαι και έτσι επιβιώνω. Και έτσι δημιουργώ. Διατηρώ και ακονίζω τις αξίες και τις ποιότητες που μου έμαθε η οικογένειά μου, η φιλία, η ποίηση, τα μεγάλα θεατρικά έργα και τα μικρά ανθρώπινα πάρεργα. Συνάντησα ανόθευτους, καλούς ανθρώπους στη ζωή μου και στην παιδική μου ηλικία. Οι περισσότεροι τώρα είναι κάτω απ’ τη γη και πάνω από τ’ αστέρια. Συμφωτιζόμενοι. Εκεί που κατοικεί η έμπνευση. Εκεί που στρώνει να κοιμηθεί, εκεί που στρώνει να φάει τα μεσημέρια.
Συναντώ καλούς ανθρώπους και τώρα. Και πάντα θα συναντώ. Εντός θεάτρου. Διδάσκομαι από την καλοσύνη και την προσφορά. Τα χαμόγελα των ανθρώπων είναι οι βιταμίνες μου.

Η τέχνη έχει όρια; Μέχρι τι αντέχει να βλέπει ο θεατής επί σκηνής; Μέχρι τι μπορούμε να δείχνουμε επί σκηνής;

*Το όριο και η τέχνη είναι από ίδια μάνα και ίδιο πατέρα. Γι’ αυτό δεν μπορούν ποτέ να παντρευτούν μεταξύ τους, να ενωθούν, να «κοσμογονήσουν» –επιτρέψτε μου την έκφραση. Για να βάλουμε ένα όριο στη φρίκη κάνουμε τέχνη. Ένα όριο στη δυστυχία. Ένα όριο στην τραγωδία. Προσωπικά, βρίσκω πιο ουσιώδη τη διάθλαση από την απρόσκοπτη τροχιά του φωτός. Ναι, να τα δούμε όλα. Ναι, όλα να τα ακούσουμε. Ναι σε όλα. Αλλά όχι όπως τα βλέπουμε στη ζωή, εξαναγκαστικά. Το θέμα άλλωστε δεν είναι να δεις. Τόσα φονικά έχει δει η ανθρωπότητα κι ακόμα τα συνεχίζει. Το θέμα είναι να νιώσεις. Και νιώθεις μόνο όταν βλέπεις ή ακούς εκείνο που αγνοείς. Κανένα όριο στην τέχνη. Τέχνη στο όριο.

Τι σημαίνουν για σένα οι λέξεις «λάθος» και «ψέμα»;

*Άλλο το λάθος κι άλλο το ψέμα. Το λάθος καμιά φορά στη σκηνή είναι το ζητούμενο, το ψέμα ποτέ. Το λάθος καμιά φορά στη ζωή είναι η αρχή των σωστού, το ψέμα είναι η αρχή του κακού. Το μυρίζω το ψέμα από μακριά, το μυρίζω πριν καν αρθρωθεί, πριν κατακλύσει τον χώρο με τη δυσωδία του. Και καμιά φορά, επειδή δεν του επιτίθεμαι, δεν το ξεμπροστιάζω, κάνω το πρώτο λάθος. Το ψέμα πρέπει να σφραγίζεται. Αλλιώς η ζωή μας είναι μια φορτοεκφόρτωση λαθών.

Στις 24 και 25 Οκτωβρίου πρόκειται να παρουσιαστεί στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά το έργο σου για τη Σοφία Βέμπο. Τι ήταν αυτό που σε έκανε να καταπιαστείς με την «τραγουδίστρια της νίκης»;

*Η Σοφία δεν έμοιαζε με τις άλλες. Η Σοφία με τις βαθιές της νότες, πήγε μια χώρα ψηλά, τόσο ψηλά, που ακόμη και σήμερα τα σύννεφα της ανήκουν. Άλλωστε ήταν κόρη καπνεργάτη, γεννημένη σύννεφο. Έπεσε στη γη σαν αστέρι και ένα πρωί έγινε καπνός. Η Σοφία Βέμπο ήταν η αντιπρόταση. Βαριά φωνή, βαρύ κορμί. Ελαφρό τραγούδι. Το σινάφι δεν μπορούσε να την κατατάξει. Το σινάφι ξεχάστηκε και η Βέμπο πέρασε στην αθανασία.
Η πρόταση ήρθε από την Ελληνική Συμφωνιέττα και τη Μαρίτα Παπαρίζου. Γιώργος Αχλαδιώτης, ο πρώτος σπορεύς.
Η Ελληνική Συμφωνιέττα με αρχιμουσικό τον Γιώργο Γαλάνη είναι η μουσική της παράστασης, η πνοή των τραγουδιών της Βέμπο. Η Μαρίτα Παπαρίζου είναι η φωνή της παράστασης, η Σοφία. Ο Άκης Σακελλαρίου είναι ο ποιητής της παράστασης, το σημερινό παιδί της Ελλάδας, το αιώνιο παιδί.
Όταν ήμουν μικρή, πολύ μικρή, το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, όταν άρχιζαν και έπαιζαν τα μεγάφωνα της παρέλασης και άκουγα τη Βέμπο, δεν ήξερα ότι δεν ζει. Νόμιζα ότι αυτή η φωνή είναι συνδεδεμένη με ένα μακρύ καλώδιο και τραγουδάει στο εδώ και τώρα, από κάπου αλλού, από κάποιο σύννεφο μακριά, πολύ μακριά, αλλά συνδεδεμένη με τη στιγμή. Όταν έμαθα ότι δεν ζει, δεν το πίστεψα. Ακόμα και τώρα, πιστεύω ότι η Βέμπο ζει και σε κάθε μάχη, εθνική και προσωπική, είναι ο άγγελός μας. Κάθε μέτωπο και η Βέμπο.

Υπάρχουν προσωπικότητες που θαυμάζεις και ποιες είναι αυτές;

*Θαυμάζω τα μικρά παιδιά, εκείνα που κοντεύουν να χρονίσουν, εκείνα που έκλεισαν τον πρώτο χρόνο ζωής και παλεύουν να σταθούν στα πόδια τους. Να κατακτήσουν την ισορροπία. Και μετά, αφού ορθοποδούν, να αλλάξουν βήμα. Αυτός ο αγώνας του ανθρώπου με συγκινεί, με συγκλονίζει, με εμπνέει. Η προσπάθεια του ανθρώπου να σταθεί στα πόδια του.

Αν η ζωή σου και η σταδιοδρομία σου ήταν θεατρικό έργο, τι τίτλο θα είχε;

*Πρώτα η σκηνή, μετά η ζωή.

Ευχαριστώ πολύ, Σοφία!

*Ευχαριστώ κι εγώ!

∗∗∗

Διαβάστε επίσης:

«Καραϊσκάκενα, o Θρύλος». Το έργο της Σοφίας Καψούρου σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καρατζιά για 2η χρονιά στο VAULT

«Σοφία». Ένα μαγικό οδοιπορικό στη ζωή και την ψυχή της Σοφίας Βέμπο γραμμένο και σκηνοθετημένο από τη Σοφία Καψούρου

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
696ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
- Advertisement -

Τελευταία άρθρα

Cat Is Art