Κρις Ραντάνοφ, ευθύτητα και τρυφερή… δομή

56

Της Ειρήνης Αϊβαλιώτου

Όταν γνωρίζεις τον Κρις, τον ηθοποιό, σκηνοθέτη και θεατρικό συγγραφέα Κρις Ραντάνοφ, σου κεντρίζει ευθύς εξαρχής το ενδιαφέρον. Αφενός με την αρρενοπρεπή εμφάνισή του που παραπέμπει σε αστέρα, αφετέρου γιατί αυτοστιγμεί η αυλαία παραμερίζει και ανακαλύπτεις έναν άνθρωπο εντυπωσιακά σεμνό, ζεστό, συνεσταλμένο σχεδόν και απρόσμενα τρυφερό. Σκεπτόμενος, πολιτικοποιημένος, οραματιστής της αριστεράς, τοποθετείται με σθένος, χωρίς περιστροφές και αγκυλώσεις για την πολιτική, τους πολιτικούς, τις ιδεολογίες, τα παθογόνα αίτια της κομμουνιστικής πρακτικής. Ξεκάθαρος ως προσωπικότητα, σταράτος, ειλικρινής, αυθεντικός. Το θεατρικό έργο που έγραψε,  ‘’Σοσιάλ – Δομή. ΑΕ’’, φωτίζει σκοτεινές και άγνωστες ακόμα πτυχές του υπαρκτού σοσιαλισμού και συμπληρώνει κενά μιας ένοχης ιστορίας. Βασισμένος σε ιστορικό υλικό και επισταμένη έρευνα, αλλά και στη μαρτυρία του πατέρα του, Κράστιο, που υπήρξε κρατούμενος σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας, ο Ραντάνοφ στήνει ένα θεατρικό μονόλογο αδρό και συνταρακτικό. Με γλώσσα απλή, δίχως ηθικολογίες, μισόλογα, πατριδοκαπηλίες και ανούσιους καλλωπισμούς καταπιάνεται με θέματα οδυνηρά, όπως τον αποπνικτικό φόβο, τη διάχυτη υποψία, την κτηνωδία της εξουσίας ή την εγκατάλειψη και την αδιαφορία προς ανθρώπους που αργά και βασανιστικά οδεύουν στο θάνατο. Mε τις θαμμένες ζωές, την ωμότητα, την τρομοκρατία, τις προγραφές, τους καταλόγους “εχθρών”, τις διώξεις.  ΄Οπως λέει και ο Κούντερα, άλλωστε, “είμαστε όλοι στο έλεος κάποιας μαύρης λίστας”.

Συναντηθήκαμε στην όμορφη αυλή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, ένα βράδυ έπειτα από μια παράσταση. Και μου άνοιξε την καρδιά του:

(Τη φωτογράφιση του θέματος πραγματοποίησε ο Αντώνης Ψαρράς).

 

“Δι’ ασήμαντον αφορμήν”

*Τα παιδικά μου χρόνια στη Βουλγαρία ήταν πολύ ωραία. Είμαι γεννημένος στις 31.01.1974 σε μια πόλη της βόρειας Βουλγαρίας – το Ρούσε, ακριβώς πάνω στο Δούναβη. Από μικρός μου άρεσε να χαζεύω αυτό το τεράστιο και θολό ποτάμι. Έχω μια μεγαλύτερη αδελφή και έναν μικρότερο αδελφό. Η μητέρα μου ήταν μαζί μας τόσο τρυφερή όσο και αυστηρή, ώστε να μπορεί να μας κουμαντάρει. Θυμάμαι τον παιδικό σταθμό μέσα σ’ ένα πυκνό πράσινο δάσος, αργότερα σαν μαθητής τις υποχρεωτικές παρελάσεις και την καλοκαιρινή υποχρεωτική εργασία στα χωράφια των Κρατικών Αγροτικών Συνδέσμων. Δεκατεσσάρων χρονών γνώρισα τον πατέρα μου, που είχε δικαστεί και φυλακιστεί για ασήμαντη αφορμή.

“Εχθρός του λαού”

* Στην εφηβεία μου άρχισα σιγά σιγά να καταλαβαίνω κάποια πράγματα για τον κομμουνισμόμας. Η μητέρα μου είχε ξαναπαντρευτεί και είχε δώσει το επώνυμο του πατριού μου σ’ εμένα και την αδελφή μου (ο αδελφός μου είναι δικό του παιδί) για να μην έχουμε προβλήματα με τη γραφειοκρατία. Γιατί ήμασταν παιδιά ενός εχθρού του λαού “.

Δεύτερη πατρίδα

* Ήθελα να γίνω ηθοποιός από μικρός, αλλά μετά την πτώση του συστήματος το 1989 και την κρίση στη Βουλγαρία, αυτό το όνειρο το είχα ξεχάσει. Όμως και το πτυχίο μου από την Τεχνική Σχολή Πυρηνικής Ενεργητικής ήταν άχρηστο κι έτσι έκανα διάφορες άλλες δουλειές. Αλλά όταν κάτι είναι γραφτό να γίνει – γίνεται. Έκανα το όνειρό μου πραγματικότητα εδώ, στη δεύτερη πατρίδα μου, την Ελλάδα.

Μέσο έκφρασης

* Για μένα το θέατρο είναι και μέσο έκφρασης και μέσο βιοπορισμού. Ζω απ’ αυτή τη δουλειά και εκφράζομαι μέσα απ’ αυτήν. Δυστυχώς οι ηθοποιοί αναγκάζονται να κάνουν κι άλλη δουλειά για να ζήσουν. Κι αυτό νομίζω οφείλεται στο ότι δεν υπάρχει σωστή νομοθεσία ούτε για τη θεατρική παιδεία, ούτε για την εργασία μας.

΄Εργο με δύναμη

* Στα πρώτα μου βήματα με βοήθησε πολύ ο Λαέρτης Βασιλείου, ο σκηνοθέτης του έργου Ένας στους Δέκα και ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, ο οποίος μας έδωσε την ευκαιρία να παίξουμε στο Θέατρο του Νέου Κόσμου. Αργότερα δύο νέα παιδιά, ο Βασίλης Χρυσανθόπουλος και η Μάρθα Μπουσιούρη, με βοήθησαν στην παραγωγή του έργου Σοσιάλ – Δομή. ΑΕ. Και πάλι ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος πίστεψε στη δύναμη του έργου και το φιλοξένησε στο θέατρό του.

Μακριά μας

* Το έργο Σοσιάλ – Δομή. ΑΕ είναι βασισμένο σε μαρτυρίες κρατουμένων σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας της πρώην κομμουνιστικής Βουλγαρίας. Μία από τις μαρτυρίες είναι του πατέρα μου. Θα μου πείτε δεν είναι κάτι καινούριο, ξέραμε τι γινόταν στις χώρες του Ανατολικού Μπλοκ. Ναι, σήμερα ξέρουμε τα πάντα: Ξέρουμε για το καθεστώς της Κίνας, ξέρουμε για τους πολέμους της Αμερικής για τα πετρέλαια με τη βοήθεια της Ευρώπης, ξέρουμε για την έλλειψη ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις φτωχές χώρες, όλα αυτά τα ξέρουμε, αλλά είναι μακριά μας, προς το παρόν.

Από όνειρο, εφιάλτης

* Μετά το 1944 στη Βουλγαρία αρχίσαμε να χτίζουμε ένα όνειρο, στο οποίο ο λαός μας είχε πιστέψει. Όμως αυτοί που είχαμε διαλέξει για κυβερνήτες, το μετέτρεψαν σε εφιάλτη. Για το καθεστώς καλοί ήταν αυτοί που δε μιλούσαν, δε σκέφτονταν και ακολουθούσαν σαν πρόβατα. Και κακοί , οι άνθρωποι που έβλεπαν την αλήθεια και διαμαρτύρονταν. Όμως ο κόσμος τόσα χρόνια μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού δεν έχει αλλάξει. Η προπαγάνδα του καλού και του κακού συνεχίζεται: Ο καλός Δυτικός κόσμος ενάντια στον κακό Αραβικό, η καλή Ρωσία ενάντια στην κακή Αμερική, οι καλοί χριστιανοί ενάντια στους κακούς μουσουλμάνους, η καλή αστυνομία ενάντια στους κακούς κουκουλοφόρους, η καλή κυβέρνηση ενάντια στην εξωτερική συνωμοσία και πάει λέγοντας.

Στο όνομα μιας ιδέας

* Με το έργο Σοσιάλ – Δομή. ΑΕ ήθελα να τιμήσω τις ζωές που καταστράφηκαν από τη βία στο όνομα μιας ιδέας. (Στο όνομα μιας ιδέας δολοφονήθηκαν τρεις απεργοσπάστες στη Σταδίου, και αμαυρώθηκε ο αγώνας των εργαζομένων). Η βία είναι η πιο εύκολη λύση για να κλείσεις το στόμα των αντιπάλων. Μόνον οι πνευματικά αδύναμοι χρησιμοποιούν φυσική, ψυχολογική και κάθε λογής βία, γιατί δεν έχουν την ικανότητα να λύσουν το πρόβλημα μέσω διαλόγου.

Αισθάνομαι τυχερός

* Η παράσταση Ένας στους Δέκα με βοήθησε να αγαπήσω τον διπλανό μου, ακριβώς επειδή είναι διαφορετικός. Έχει άλλη νοοτροπία, άλλο χρώμα, άλλη γλώσσα, αλλά την ίδια ψυχή: πονάει, κλαίει, χαίρεται, χαμογελάει. Η ξενοφοβία βοηθάει στο να υπάρχει ένας εχθρός, αυτός που φταίει για το χάλι μας. Ήμουν τυχερός που έπαιζα σ’ αυτή την παράσταση και ένιωσα την αγάπη του κόσμου.

Υπηρέτες του λαού

* Προσωπικά δεν κάνω σχέδια για το μέλλον μου. Αυτό που θέλω είναι να καταλάβουν οι πολιτικοί για ποιο λόγο κάνουν αυτή τη δουλειά. Γιατί οι περισσότεροι έχουν αντιληφθεί λάθος το ρόλο τους. Δεν είναι οι οδηγητές του λαού, είναι οι υπηρέτες του. Ονειρεύομαι να ξαναγεννηθούν ένας νέος Τσε Γκεβάρα, ένας νέος Γκάντι, ένας νέος Μαντέλα.

Η αριστερά γαβγίζει το καραβάνι

* Σήμερα στην Ελλάδα η νεολαία αρχίζει να σκέπτεται για το μέλλον και να μην ενδιαφέρεται μόνο για το λάιφ στάιλ“. Ελπίζω και η αριστερά να σκεφτεί το ρόλο της σ’ αυτή τη δύσκολη στιγμή για την Ελλάδα και να προτείνει ένα πρόγραμμα κι όχι μόνο να γαβγίζει το καραβάνι που πηγαίνει κατά διαόλου. Τα παλιά σλόγκαν, τύπου να πληρώσει η πλουτοκρατία, καλό είναι να τα ξεχάσουν και να προτείνουν ένα λογικό οικονομικό σχέδιο.

Προς την οικονομική δυσπραγία

* Για τη σημερινή Βουλγαρία δεν ξέρω πολλά. Έχω φύγει από εκεί πριν από 9 χρόνια. Όμως από τα λίγα που μαθαίνω, πηγαίνει προς τα εκεί που πηγαίνουν οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, δηλαδή προς την οικονομική δυσπραγία.

Μια γάτα αποφάσισε να έρθει κοντά μου

* Στο σπίτι μου έχω μια γάτα και ένα σκύλο. Μ’ αρέσουν οι γάτες γιατί είναι ανεξάρτητες. Και όταν η γάτα αποφασίσει να έρθει κοντά σου είναι γιατί την έχεις ανάγκη εσύ και όχι εκείνη εσένα.

 

* Το cat is art ευχαριστεί τον Αντώνη Ψαρρά για τη φωτογράφιση.