Του Παναγιώτη Μήλα
[email protected]
Μια ζωή δουλεύω βράδυ. Έτσι μόνο το Σάββατο έχω την ευκαιρία να δω κάποια παράσταση στο θέατρο ή κάτι σχετικό. Όμως την Πέμπτη 13 Ιουνίου, μία μέρα μετά το κλείσιμο της ΕΡΤ και την απαράδεκτη «μαύρη» οθόνη -σαν γυναίκα βιασμένη και πεταγμένη στην άκρη του αυτοκινητόδρομου- είχα ελεύθερο το βράδυ μου. Είχαμε απεργία σε όλα τα μέσα ενημέρωσης. Οι συνδικαλιστές του κλάδου μου αντί να πληροφορήσουν τον κόσμο για όσα γίνονται στα κρυφά και στα φανερά, προτίμησαν να βάλουν «μαύρο» και στην ενημέρωση. Αντί να ρίξουν τους προβολείς στα γεγονότα, προτίμησαν να κατεβάσουν τους διακόπτες. Έγιναν αυτομάτως σύμμαχοι και συνεργάτες εκείνου τον οποίον κατηγορούν. Έτσι η τρικομματική κυβέρνηση έγινε ως δια μαγείας τετρακομματική. Κακό πράγμα η φλυαρία μου όμως. Κατέβηκα λοιπόν από κεκτημένη ταχύτητα στη Λένορμαν και αντί να πάω στη «Ναυτεμπορική», πήγα πιο κάτω στο θέατρο «Επί Κολωνώ» (Λένορμαν και Ναυπλίου 12). Ήξερα ότι παρουσιάζεται εκεί από τις 3 έως και τις 26 Ιουνίου το Off Off Festival για 5η συνεχόμενη χρονιά. Εκεί θεατρικές ομάδες με ιδέες, φαντασία, όραμα, δίχως μιζέριες και «αχ-βαχ η κρίση και τούτο και ‘κείνο» με ψηλά το κεφάλι και με χαμόγελο παρουσιάζουν τις δουλειές τους. Πειραματίζονται ελεύθερα χαρίζοντας στο κοινό μοναδικές στιγμές. Πήγα κατά τις 8.30 ώστε να μπορέσω να απολαύσω και τον δροσερό κήπο πριν αρχίσει η πρώτη από τις δύο παραστάσεις. Πήγα στο ταμείο για εισιτήριο.
– Σήμερα, η είσοδος είναι ελεύθερη, μου είπε η ευγενέστατη κοπέλα.
– Γιατί ελεύθερη; ρώτησα.
– Κάνουμε συμπαράσταση στους εργαζόμενους της ΕΡΤ. Ήταν η απάντηση…
Δηλαδή, οι άνθρωποι αυτοί έκαναν συμπαράσταση προσφέροντας στο κοινό το αποτέλεσμα του μόχθου τους.
Σκεφτείτε το. Είναι αυτό που σας έλεγα πιο πάνω. Οι μεν δικοί μας, οι δημοσιογράφοι, με παρωπίδες. Οι δε, του θεάτρου, με ανοιχτά μυαλά και φαντασία. Εκεί που τα σκέπτομαι αυτά μια όμορφη φωνή μας λέει πως η παράσταση αρχίζει σε λίγα λεπτά, η είσοδος είναι από τη σκάλα στο φουαγιέ, απενεργοποιήστε τα κινητά σας…
Μπήκα. Κάθισα. Τα φώτα σβήνουν. Απόλυτο σκοτάδι και… εγώ δεν ξέρω τι θα δω. Με το μπλα μπλα ξεχάστηκα και μπήκα μέσα αδιάβαστος…
Σκηνικό λιτό. Δύο καρέκλες, μια μαύρη, μια διάφανη πορτοκαλί. Κουβάδες μικροί, μεγάλοι γύρω γύρω και σκεύη κουζίνας, σαν μικρές κατσαρόλες. Υποβλητικός ο φωτισμός. Με πρωταγωνιστικό ρόλο και η ζωντανή μουσική από ακορντεόν. Δύο πολύ όμορφα κορίτσια στη σκηνή. Η μία με τσίτινη ρόμπα. Η άλλη με ανδρικό κοστούμι. Περιγραφές. Σαν να διαβάζουν κάποιο γράμμα. Έρωτες. Πληρωμένοι έρωτες. Βία, εξουσία, κατάχρηση, άμυνα. Κορίτσια από τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες. Κορίτσια που προσπαθούν να ξεφύγουν από τα δεσμά της εξάρτησης. Δίνουν τη μάχη τους. Μόνες. Θα τα καταφέρουν στο τέλος; Καλύτερα να το δείτε. Αξίζει. Και οι δύο ηθοποιοί δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους και καταφέρνουν αυτό το δύσκολο έργο να το κάνουν κατανοητό κρατώντας πολύ ψηλά το επίπεδο της αισθητικής και παραμένοντας πιστές στο κείμενο της συγγραφέως. Μάλιστα με τη σκηνοθετική γραμμή που ακολούθησαν φώτισαν με ιδιαίτερο τρόπο τα σημεία που έπρεπε να προσέξουμε ιδιαίτερα για το σοβαρό πρόβλημα το οποίο είναι και ο κεντρικός κορμός της παράστασης. Με πολύ δυνατό φινάλε που χρωματίζεται κόκκινο, μαύρο και λευκό με ένα μυστικό και σκληρό τρόπο. Με μια φράση που καρφώθηκε στο μυαλό μου, «το σώμα είναι το σπίτι μας», τα φώτα έσβησαν, τα φώτα άναψαν και το χειροκρότημα αγκάλιασε τους πρωταγωνιστές: Την Ερμιόνη Δόβα και την Ελένη Οικονόμου. Συνεργάστηκε ο Κωνσταντίνος Κοράκης. Σκηνοθεσία της Ευγενίας Τζιρτζιλάκη. Σκηνικά, κοστούμια, φωτισμοί, video: Ομάδα ΕΤ & friends.
Όπως γράφει το πρόγραμμα του Off Οff Festival: Το Περί Ζώων της Ελφρίντε Γέλινεκ (Νόμπελ 2004) μιλά για τη ζωώδη σχέση έρωτα και εξουσίας. Το έργο εκτυλίσσεται σε τρία μέρη – η ερωτική επιστολή μιας γυναίκας ακολουθείται από την καθημερινότητα ενός δικτύου τράφικινγκ και καταλήγει σε έναν εξορκισμό. Το απόσπασμα που θα παρουσιαστεί είναι από το πρώτο μέρος.
Τα μέλη της θεατρικής ομάδας ΕΤ & friends συναντήθηκαν πριν από χρόνια με διάφορες ευκαιρίες. Άλλοι είναι 25 χρόνια φίλοι, που εν τέλει τα μονοπάτια τους συναντήθηκαν και στη δουλειά, άλλοι γνωρίστηκαν σε ανεξάρτητες παραγωγές, σε μια περιοδεία στην Πολωνία, σε δύο δουλειές με ερασιτέχνες ηθοποιούς στην επαρχία, σε μια παράσταση στο γκαράζ του Εθνικού Θεάτρου, σε περάσματα από φεστιβάλ… Το παρελθόν τους είναι βαθύ και ποικίλο.
Το όνομα της ομάδας σημαίνει ΕΤ (ο εξωγήινος) & friends (και οι φίλοι του). Αναφέρεται στην αίσθηση του Άλλου, του Ξένου, που στην απόλυτη μορφή του ενσωματώνει ο Εξωγήινος, ο οποίος όμως καταφέρνει να επικοινωνήσει, να βρει φίλους και να πορευτεί μαζί τους. 
Η παράσταση στο “Επί Κολωνώ”, με αφορμή το “Περί Ζώων” της Ελφρίντε Γέλινεκ (Νόμπελ Λογοτεχνίας), καταδύεται στα υγρά υπόγεια της ερωτικής επιθυμίας, εκούσιας και ακούσιας (πορνεία/τράφινινκ) με ειλικρίνεια και αυτοσαρκασμό. Σε αυτό το σκηνικό, οι συντελεστές εξετάζουν τη σχέση Έρωτα και Εξουσίας και τη ζωώδη φύση του ανθρώπου.
Μιλώντας μας για το Off Οff Festival, η σκηνοθέτις Ευγενία Τζιρτζιλάκη μας είπε:
– Το φεστιβάλ του Επί Κολωνώ είναι μία εξαιρετική κίνηση που παίρνει γενναιόδωρα ρίσκα και προσφέρει πράγματα πολύ ουσιαστικά, τα οποία λείπουν: βήμα και διάλογο.
Τέλος, για το θέατρο στην Ελλάδα σήμερα τόνισε:
– Το να κάνεις θέατρο στην Ελλάδα σήμερα απαιτεί -όπως κι αν το κοιτάξουμε- μία ηρωική προσέγγιση. Και δεν εννοώ αυτοθυσία και τυφλή προσήλωση, αλλά κάτι πολύ διαφορετικό: υπέρβαση του εαυτού με επίγνωση της αδυναμίας μας και διαρκή επανεξέταση του ρόλου που παίζει η δουλειά μας σ’ αυτήν την ακραία κοινωνική συνθήκη που βιώνουμε όλοι.
Πρώτη παρουσίαση: Πέμπτη 13 Ιουνίου, ώρα 20.45. Δεύτερη παρουσίαση: Παρασκευή 13 Ιουνίου, ώρα 21.45. Στο θέατρο «Επί Κολωνώ». (Λένορμαν και Ναυπλίου 12, τηλέφωνο 210 – 51.38.067).
Και κάτι περισσότερο
Το παρακάτω κείμενο είναι από το πρόγραμμα του Θεάτρου Τέχνης, όταν ανέβηκε το έργο την άνοιξη του 2012, σε σκηνοθεσία Αλέξη Κ. Αλάτση, στην οδό Φρυνίχου.
Το θεατρικό έργο Περί Ζώων (2007) της Aυστριακής συγγραφέως Ελφρίντε Γέλινεκ (Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας 2004) είχε σαν αφορμή ένα ρεπορτάζ του βιεννέζικου περιοδικού Falter, στο οποίο ο δημοσιογράφος Florian Klenk αποκάλυπτε το σκάνδαλο του τράφικινγκ γυναικών από ένα γραφείο συνοδών πολυτελείας της Βιέννης. Οι γυναίκες αυτές, ανήλικες ως επί το πλείστον, προέρχονταν από τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες (Λιθουανία, Εσθονία, Μολδαβία κ.α.). Στο ρεπορτάζ δημοσιευόταν μέρος των πρωτοκόλλων παρακολούθησης της αστυνομίας με συνομιλίες μεταξύ προαγωγών και πελατών. Αυτά τα πρωτόκολλα πήρε στα χέρια της η Γέλινεκ και τα μετέτρεψε σ’ ένα ιδιόμορφο μάγμα γλώσσας, σ’ έναν καταρράκτη λόγου που ξεσκεπάζει τη δυτική κοινωνία του ακραίου καπιταλισμού όπου τα πάντα ορίζονται από τους νόμους της αγοράς και της ζήτησης, ακόμα και η αξία της ίδιας της ανθρώπινης ζωής.
Το Περί Ζώων είναι ένα έργο βαθιά πολιτικό που ξεπερνάει τα όρια της θεματολογίας του, το τράφικινγκ γυναικείας σάρκας, καθώς τοποθετεί ένα αδυσώπητο μεγεθυντικό φακό ανάμεσα στο θεατή και την κοινωνία που τον περιβάλλει. Το έργο, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μάς αφορά ιδιαίτερα: σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες η Ελλάδα καταλαμβάνει μία από τις πρώτες θέσεις στη λίστα των ευρωπαϊκών χωρών με εμπορία γυναικών.
Το κείμενο της Γέλινεκ, που δεν περιέχει σκηνικές οδηγίες, πράξεις και παραδοσιακές φιγούρες, αποτελείται από δύο μέρη: στο πρώτο βρίσκουμε το μονόλογο μιας γυναίκας που οδηγήθηκε σ’ αυτό το κύκλωμα από έρωτα. «Ο έρωτας είναι ένα συγκεκριμένο είδος εξάρτησης», λέει. Παρακολουθούμε να ξεδιπλώνεται η απεγνωσμένη της προσπάθεια να διεκδικήσει το δικαίωμά της ν’ αγαπά, να βρει έναν τόπο όπου θα έχει το δικαίωμα να «υπάρχει», και καταλήγει διαρκώς «εκτός εαυτού» αφού η γλώσσα αντιστέκεται, υπονομεύει, ξεφεύγει από τις προσπάθειές της. Η γλώσσα, ανδροκρατούμενη κι αυτή, την προδίδει.
Στο δεύτερο μέρος του κειμένου πλέκονται φωνές ανδρών που απαιτούν «φρέσκο κρέας» και καυχιώνται για τα πλεονεκτήματα και τις υπηρεσίες των «κοριτσιών» τους με τον πιο ωμό και κυνικό τρόπο. Όλα είναι εμπορεύσιμα. Όσα υπονοούνται στο μονόλογο της γυναίκας ως προς τη σεξουαλική υποταγή, περνούν εδώ ριζικά προς τα έξω, αναγκάζοντας το κοινό να ακούσει τις κραυγές των ζώων της Γέλινεκ με τερατώδη δύναμη. Στο τέλος του κειμένου, η συγγραφέας αναμειγνύει στις φωνές των ανδρών την αφήγηση μιας αληθινής ιστορίας, στη Γερμανία, όπου η νεαρή Anneliese Michel πέθανε το 1976 σε ηλικία μόλις 24 ετών εξαιτίας του εξορκισμού τον οποίο υπέστη από την τοπική καθολική εκκλησία.
Ο λόγος της Γέλινεκ έχει χαρακτηριστεί συχνά ως μετα-φεμινιστικός, μεταδραματικός, πορνογραφικός, κι όχι μόνο ως προς τα θεατρικά της έργα, αλλά και τα μυθιστορήματά της (Λαγνεία, Απληστία, η Πιανίστρια). Δεν είναι όμως ποτέ ένας λόγος επιφανειακά ή εύκολα καταγγελτικός. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε η Σουηδική Ακαδημία που της απένειμε τη μέγιστη λογοτεχνική διάκριση, η γραφή της Γέλινεκ ξεχωρίζει «για τη μουσική ροή του λόγου και του αντίλογου σε μυθιστορήματα και θεατρικά έργα τα οποία με ασυνήθιστο γλωσσολογικό ζήλο αποκαλύπτουν τον παραλογισμό των στερεοτύπων της κοινωνίας και τη δύναμή τους να υποδουλώνουν».
