Προμηθέας Δεσμώτης: Μια κίνηση από το σκοτάδι στο φως

Γράφει η Έλενα Τριανταφυλλοπούλου [*]

Στην αχρονολόγητη τραγωδία «Προμηθέας Δεσμώτης», ο Αισχύλος πραγματεύεται τη σθεναρή αντίσταση του αλυσοδεμένου στον Καύκασο Προμηθέα να υποκύψει στο θέλημα του Δία. Αν και φορέας μιας νεοσύστατης εξουσίας, ο θεός Δίας θυμίζει μια πατριαρχική φιγούρα ενός μακρινού αρχαϊκού παρελθόντος και μοιάζει να εκπροσωπεί έναν κόσμο στοιχειωμένο από τρόμο και προκαταλήψεις, ένα θεοκρατικό σύμπαν άδικο και τιμωρητικό.
Οραματιστής και ανθρωπιστής, ο Προμηθέας, αντιστέκεται στην εξουσία υπαρξιακά, πολιτικά, ηθικά. Δεν εναντιώνεται στο θεϊκό, δεν απορρίπτει το υπερβατικό, αλλά επιτίθεται στο άδικο. Δεμένος στα βράχια της Σκυθίας, υπερασπίζεται την ελεύθερη βούληση, την αυτοπραγμάτωση, τη δικαιοσύνη.
Αρχετυπικός ήρωας, μα και διαχρονικό πρότυπο, ο αθάνατος Προμηθέας ευεργετεί το ανθρώπινο γένος, προβάλλοντας την αξία της θνητής ζωής στο πλαίσιο της εξέλιξης, της γνώσης και του πολιτισμού.
Με τα ευεργετήματά του, καλεί τον άνθρωπο να αποτινάξει την τυραννία ενός θεού-πατέρα βίαιου, απορριπτικού, συγκεντρωτικού. Ενός πατέρα, που ο ίδιος ο Προμηθέας «αποκαθηλώνει» μέσα του, με μια τελετή ενηλικίωσης (η κλοπή της φωτιάς ως παρακαταθήκη της δύναμης του θεού-πατέρα) που τον καθιστά «συγγενή» του ανθρώπου και ανυψώνει τον άνθρωπο στο επίπεδο μιας θεϊκής, μεταφυσικής μεταμόρφωσης.
Η προσπάθεια καταστολής της δράσης του Προμηθέα είναι προορισμένη να αποτύχει. Δεσμώτης στην άκρη της γης, επανεκκινεί την Ιστορία του κόσμου, του σύμπαντος, της ανθρωπότητας, καταργώντας τον δραματικό χρόνο, γνωρίζοντας και προβλέποντας το μέλλον της συντριβής του κυρίαρχου Δία. Μιας συντριβής που είναι αναπόφευκτη. Η διαρκής κίνηση της σκέψης του ήρωα χλευάζει την ακινησία της εξουσίας. Η ένταση του λόγου και το ελεύθερο πνεύμα του αποδομούν την αδιαλλαξία της τυραννίας. Η στιγμή του καταποντισμού του Προμηθέα είναι το σημείο που συντελείται η αποκάλυψη της μετουσίωσής του σε φορέα της αλλαγής που έρχεται, σε ρυθμιστή της αντίστροφη μέτρησης που έχει ξεκινήσει, σε σύμβολο μιας αναπόδραστης κίνησης από το σκοτάδι στο φως.

[*] Η Έλενα Τριανταφυλλοπούλου, είναι δραματολόγος στην παράσταση «Προμηθέας Δεσμώτης» σε σκηνοθεσία Άρη Μπινιάρη.

***

Ο «Προμηθέας Δεσμώτης» με τον Γιάννη Στάνκογλου στην Επίδαυρο