Του Παναγιώτη Μήλα
Και οι ποιητές, και η ποίηση έχουν τα όπλα και τη δύναμη να γιατρέψουν τα ψυχικά τραύματα προσφύγων και πασχόντων. Από την εποχή του Ομήρου μέχρι τις μέρες μας οι ποιητές με το πνεύμα και την πένα τους χαράσσουν πορείες, αναζητούν δρόμους, υποδεικνύουν κατευθύνσεις, ανοίγουν κλειστά σύνορα.
Για των Ελλήνων την ψυχή και τη μεγάλη αγκαλιά που προσφέρουν στους κατατρεγμένους έγραψε ο Κωστής Παλαμάς «Το τραγούδι των προσφύγων» λίγους μήνες μετά την καταστροφή της Σμύρνης στις 3 Νοεμβρίου του 1922. Το ποίημα το απήγγειλε στις 8 Δεκεμβρίου του 1922 η Κούλα Ζερβού – Αγκωνάκη σε μια προεσπερίδα που οργάνωσε η ίδια για τους πρόσφυγες, μαζί με τον φιλολογικό σύλλογο «Παρνασσός».
Γράφει ο Κωστής Παλαμάς:
***
«Μα πώς τα μάγια λύθηκαν! Πώς έκαμε η κατάρα/
την όψη σου όψη κλαίουσας γυρτής προς μνήμα ιτιάς!/
καμιά κορδή σου ας μη σου μείνη ασύντριφτη, κιθάρα/
της δάφνης και της λεβεντιάς! Όχι, Μακριά κι η απελπισία, μακριά και οργή και θρήνος!/
Στο μαύρο απάνου Γολγοθά των εθνικών καημών, /
θείε Άγγελε του τραγουδιού βοήθα ν’ ανθίση ο κρίνος των Ευαγγελισμών!
Νεκροί, σπαρμένοι στις πεδιάδες και στα περιβόλια/
και στα ερμοτόπια και στα βράχια της Ανατομής, /
τα που σας ρίξανε σπαθιά, που σας φάγανε βόλια, /
βαθιά στα σπλάχνα της Φυλής. Ας ριζωθούν, α! να στοιχειώσουν ύστερα, μυστήρια, /
και βούκεντρα πάντα για νέα οργώματα, αι γενούν, / αίματα, νεύρα και θύμα και χέρια εκδικητήρια./
Πάντα οι νεκροί ας μας κυβερνούν! Κ’ εσείς! Χαρά και η φτώχια σας, του όλβου κι εσείς καμάρια, /
εκέτει τώρα απλώνοντας το δίσκο του χεριού, /
της αργατιάς της αρχοντιάς δαρμένο, απομεινάρια/
της φλόγας και του μαχαιριού, τα κλαίτε εσείς τα πάντα σας, σπίτια, αγαθά, θεία δώρα, /
παρατημένα, αφανισμένα, πλάσματα: πουλιά, /
όπου όργωνε ο έρωτας, θερίζει ο χάρος τώρα, /
πάει κι η πατρίδα κι η φωλιά. Στάχια όπου χρύσωναν τη γη μαυρολογών κοράκου/
Τα δάκρυα καταπίνονται, ζητάτε (όϊ με η στιγμή/
που σας τρυπάει τα σωθικά σαράκι και φαρμάκι!) γωνιά ζητάτε και ψωμί Κι ό, τι θα αισθάνεστε πως είναι απάνου απ’ όλα τ’ άλλα/
και πως αξίζει θησαυρούς, της ξεκληριάς παιδιά/
κι ό, τι ζητάτε ανείπωτο, το ξέρω είναι μια στάλα αγάπη και καλή καρδιά./
Και οι λυτρωμένοι, αλύτρωτοι. Κι’ οι αλύτρωτοι εδώ πέρα./
δώστε να ιδούν του λυτρωμού μια χάρη, όσο φτωχή/
Η Ελλάδα μια, ακομμάτιαστη και αμέτρητη Μητέρα, /
μια των Ελλήνων η ψυχή!/
Τύραννος όταν ή όλεθρος καίει στου πιστού το σπίτι/
τα’ άγια κονίσματα, του καίει τον ιερό ναό, /
του μένει η πίστη σαν εικόνα εντός του αχειροποίητη/
στον ένα αόρατο Θεό. Τέτοια η πατρίδα. Θεός κι αυτή. Απάνου από τα σπίτια, /
απάνου από τα χώματα κι από τ’ αμπελοφύτια, /
μια ειν’ η πατρίδα, και παντού. Μια ειν’ η Πατρίδα του αιμάτων και δραμάτων, το άστρο/
της Ιστορίας το πολικό, του τραγουδιού τροφή, /
χωρίς καρδιές από παντού μια ψυχή σ’ ένα κάστρο, /
κι η προσταγή της Αδελφοί! Και το που δέρνει ανάθεμα και ο που δέρνεται θρήνος/
μακριά! Στο μαύρο Γολγοθά των ξεθεμελιωμών, /
βοήθα, Άγγελε του Τραγουδιού, ν’ ανθίση ο άσπρος κρίνος /
των Ευαγγελισμών.
***
Ένα ποίημα του νομπελίστα Γιώργου Σεφέρη χρησιμοποίησε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος στο μήνυμά του για την Παγκόσμια Ημέρα της Ποίησης και του Αντιρατσισμού.
Είναι ο
Τελευταίος Σταθμός
«Ερχόμαστε απ’ την Αραπιά, την Αίγυπτο την Παλαιστίνη τη Συρία·
το κρατίδιο
της Κομμαγηνής που ’σβησε σαν το μικρό λυχνάρι
πολλές φορές γυρίζει στο μυαλό μας,
και πολιτείες μεγάλες που έζησαν χιλιάδες χρόνια
έπειτα απόμειναν τόπος βοσκής για τις γκαμούζες
χωράφια για ζαχαροκάλαμα και καλαμπόκια.
Ερχόμαστε απ’ την άμμο της έρημος απ’ τις θάλασσες του Πρωτέα,
ψυχές μαραγκιασμένες από δημόσιες αμαρτίες,
καθένας κι ένα αξίωμα σαν το πουλί μες στο κλουβί του».
***
Στο μήνυμά του ο κ. Παυλόπουλος πρόσθεσε: «Υπό τα δεδομένα της προσφυγικής τραγωδίας, η οποία στοιχειώνει τη συλλογική συνείδηση κάθε πολιτισμένου κράτους και λαού, εμείς οι Έλληνες στέλνουμε ηχηρό μήνυμα ανθρωπισμού και αλληλεγγύης, που πρέπει να μείνει “κτήμα ες αεί μάλλον ή αγώνισμα ες το παραχρήμα ακούει” κατά Θουκυδίδη, προς δύο κατευθύνσεις: Πρώτον, προς εκείνους που προκάλεσαν τον πόλεμο στη Συρία και την ευρύτερη περιοχή, ο οποίος είναι η ρίζα του κακού ως προς τα πάθη των προσφύγων. Και, δεύτερον, προς τους εταίρους μας εκείνους εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και προς γείτονες λαούς φιλοδοξούντες να προσχωρήσουν σ’ αυτήν, οι οποίοι επιδεικνύουν αντιδημοκρατικές φοβικές συμπεριφορές που τους οδηγούν σ’ ευθεία παραβίαση των ευρωπαϊκών αρχών και αξιών, ως το κατώφλι του ρατσισμού».
***
Βασικό σύνθημα της Παγκόσμιας Ημέρας ήταν οι στίχοι της Ουαρσάν Σάιρ, μιας ποιήτριας από την Κένυα. Το ποίημά της έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της προσφυγικής κρίσης. Η Σάιρ γεννήθηκε στην Κένυα και μεγάλωσε στην Αγγλία. Η πρώτη πλήρης ποιητική συλλογή της αναμένεται να κυκλοφορήσει το 2016, ωστόσο έχει ήδη τιμηθεί με διάφορα βραβεία, μεταξύ αυτών το Βραβείο Αφρικανικής Ποίησης από το Πανεπιστήμιο Brunel (2013).
Είναι χαρακτηριστικό πως αποσπάσματα του συγκεκριμένου ποιήματος απαγγέλλει κάθε βράδυ από τη σκηνή της παράστασης «Άμλετ», η οποία γνωρίζει τεράστια επιτυχία στη Μεγάλη Βρετανία και στην οποία πρωταγωνιστεί ο ηθοποιός Μπένετικτ Κάμπερμπατς, ο οποίος απευθυνόμενος στους θεατές ζητά τη βοήθειά τους, ενώ παράλληλα καταγγέλλει την πολιτική της Ευρώπης.
Το ποίημα που προκαλεί ρίγη συγκίνησης έχει τον τίτλο
«Πατρίδα»
«Κανένας δεν αφήνει την πατρίδα του,
εκτός αν πατρίδα είναι το στόμα ενός καρχαρία
τρέχεις προς τα σύνορα μόνο όταν βλέπεις
ολόκληρη την πόλη να τρέχει κι εκείνη
οι γείτονές σου τρέχουν πιο γρήγορα από σένα
με την ανάσα ματωμένη στο λαιμό τους
το αγόρι που ήταν συμμαθητής σου
που σε φιλούσε μεθυστικά πίσω από το παλιό εργοστάσιο τσίγκου
κρατά ένα όπλο μεγαλύτερο από το σώμα του
αφήνεις την πατρίδα
μόνο όταν η πατρίδα δε σε αφήνει να μείνεις.
κανένας δεν αφήνει την πατρίδα εκτός αν η πατρίδα σε κυνηγά
φωτιά κάτω απ’ τα πόδια σου
ζεστό αίμα στην κοιλιά σου
δεν είναι κάτι που φαντάστηκες ποτέ ότι θα έκανες
μέχρι που η λεπίδα χαράζει απειλές στο λαιμό σου
και ακόμα και τότε ψέλνεις τον εθνικό ύμνο
ανάμεσα στα δόντια σου
και σκίζεις το διαβατήριό σου σε τουαλέτες αεροδρομίων
κλαίγοντας καθώς κάθε μπουκιά χαρτιού
δηλώνει ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται να γυρίσεις.
πρέπει να καταλάβεις
ότι κανένας δε βάζει τα παιδιά του σε μια βάρκα
εκτός αν το νερό είναι πιο ασφαλές από την ξηρά
κανένας δεν καίει τις παλάμες του
κάτω από τρένα, ανάμεσα από βαγόνια
κανένας δεν περνά μέρες και νύχτες στο στομάχι ενός φορτηγού
τρώγοντας εφημερίδες
εκτός αν τα χιλιόμετρα που ταξιδεύει
σημαίνουν κάτι παραπάνω από ένα ταξίδι.
κανένας δε σέρνεται
κάτω από φράχτες
κανένας δε θέλει να τον δέρνουν
να τον λυπούνται
κανένας δε διαλέγει τα στρατόπεδα προσφύγων
ή τον πλήρη σωματικό έλεγχο σε σημεία
όπου το σώμα σου πονούσε
ή τη φυλακή,
επειδή η φυλακή είναι ασφαλέστερη
από μια πόλη που φλέγεται
και ένας δεσμοφύλακας το βράδι
είναι προτιμότερα από ένα φορτηγό
γεμάτο άντρες που μοιάζουν με τον πατέρα σου
κανένας δε θα το μπορούσε
κανένας δε θα το άντεχε
κανένα δέρμα δε θα ήταν αρκετά σκληρό
για να ακούσει τα:
γυρίστε στην πατρίδα σας μαύροι
πρόσφυγες
βρομομετανάστες
ζητιάνοι ασύλου
που ρουφάτε τη χώρα μας
αράπηδες με τα χέρια απλωμένα
μυρίζετε περίεργα
απολίτιστοι
κάνατε λίμπα τη χώρα σας και τώρα θέλετε
να κάνετε και τη δική μας
πώς δε δίνουμε σημασία
στα λόγια
στα άγρια βλέμματα
ίσως επειδή τα χτυπήματα είναι πιο απαλά
από το ξερίζωμα ενός χεριού ή ποδιού
ή τα λόγια είναι πιο τρυφερά
από δεκατέσσερις άντρες
ανάμεσα στα πόδια σου
ή οι προσβολές είναι πιο εύκολο
να καταπιείς
από τα χαλίκια
από τα κόκαλα
από το κομματιασμένο κορμάκι του παιδιού σου.
θέλω να γυρίσω στην πατρίδα,
αλλά η πατρίδα είναι το στόμα ενός καρχαρία
πατρίδα είναι η κάνη ενός όπλου
και κανένας δε θα άφηνε την πατρίδα
εκτός αν η πατρίδα σε κυνηγούσε μέχρι τις ακτές
εκτός αν η πατρίδα σού έλεγε να τρέξεις πιο γρήγορα
να αφήσεις πίσω τα ρούχα σου
να συρθείς στην έρημο
να κολυμπήσεις ωκεανούς
να πνιγείς
να σωθείς
να πεινάσεις
να εκλιπαρήσεις
να ξεχάσεις την υπερηφάνεια
η επιβίωσή σου είναι πιο σημαντική.
κανένας δεν αφήνει την πατρίδα εκτός αν η πατρίδα είναι
μια ιδρωμένη φωνή στο αυτή σου
που λέει
φύγε,
τρέξε μακριά μου τώρα
δεν ξέρω τι έχω γίνει
αλλά ξέρω ότι οπουδήποτε αλλού
θα είσαι πιο ασφαλής απ’ ό, τι εδώ»
***
Ακολουθούν ποιήματα για τους πρόσφυγες γραμμένα από σύγχρονους Έλληνες ποιητές.
*
Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου
«Πρόσφυγες στην άμμο»
Νύχτωνε στην Ελ Μίνα και πυκνή
σιωπή ανέβαινε απ’ τη μεριά της θάλασσας
κι αντάμωνε το κάστρο· ολημερίς
ξαπλώνονταν αμίλητο και σκυθρωπό
σα μουδιασμένο ζώο
Τότε ξεχώρισα ήχο πνιχτό καθώς το φύλλο
που τσαλακώνεται μέσα σε χέρια ανάρμοστα
γρατσούνισμα σε σώμα ακάθαρτο, αρρωστημένο
Κι είδα έναν Άραβα μικρό, σημαδεμένο
έφεγγαν χέρια, πρόσωπο, μάτια κι ήταν όλος
χιλιάδες που άφηναν τη γη τους κι επιστρέφανε
μέσα στην άμμο, σε σκηνές, στο άσπρο φως.
Κι όταν μιλούσε δάκρυζε η φωνή του και όλο ικέτευε
για κάποια θέση στη ζωή ή έστω αντίσταση
στο θάνατο που ερχότανε αργά και τον ρουφούσε
Μα εγώ έπλενα τα χέρια μου. Άγρια μοναξιά
τα χρόνια που έφευγαν με είχανε ποτίσει
(Από τη συλλογή «Ο θάνατος του Μύρωνα», 1960 –συγκεντρωτική έκδοση «Ο δύσκολος θάνατος», εκδόσεις Νεφέλη, 2007).
*
Παντελής Μπουκάλας
«Στην ξενιτιά της γλώσσας»
Τυχαία ώρα. Τυχαία πλατεία. Τυχαία Ελλάδα.
Πάντως Κυριακή,
τότε που δέεσαι το χρόνο να ειρηνέψει.
Στα παγκάκια, μισοί να κάθονται, μισοί ανεβασμένοι.
Αλβανοί.
Τώρα μιλάνε δυνατά
και ξαναβρίσκουν όσα έκρυψε
φοβισμένος ο καιρός της σιωπής.
Ξενιτεμένοι μες στη γλώσσα τους.
Οι εδραίοι δεν της αποδίδουν σημασία,
Καν δεν τη διακρίνουν
Γι αυτό κι ελευθερώνει ερμητικό τον ήχο της.
Στο θάλαμο τηλεφωνούν. Φιλιππινέζοι. Μάλλον.
Διπλά ξενιτεμένοι αυτοί
της γλώσσας και του δέρματος
δεσμεύουν τη φωνή τους
αθόρυβοι διασχίζουν το ακίνητο βλέμμα μας.
Συλλέκτης μάταιος επεισοδίων
παίρνεις να γράφεις σιωπηρά,
δίχως χαρτί ή μολύβι,
λες ξαναλές τις φράσεις μη χαθούν,
έχει ραγίσει ο ρυθμός,
κομπιάζει η μνήμη.
Εκείνο το βαρύ τ’ αγενεολόγητο: «Πατρίδα του ποιητή η γλώσσα του»
σου τρώει το νου τον φαρμακώνει.
Μα ποια πατρίδα.
Λέξεις και λέξεις και πάλι λέξεις.
Ιθαγενής του κενού,
μετράς, διπλή- τριπλή η ξενιτιά της γλώσσας
όταν γράφεται.
Να μένεις έξω μακριά απ’ ό, τι πόθησες
ό, τι σχεδίασες πριν το αναθέσεις στα ρημάτια.
Να μένεις έξω μακριά
απ’ όσους δεν νοούν τη γλώσσα σου
σε άλλον ήλιο γεννημένοι.
Έξω μακριά κι απ’ τους ομόγλωσσους
που διασχίζουν την παλιλλαλία σου αδιάφοροι.
Μια ξενιτιά η πατρίδα σου.
Σαν έρωτα που τον ζητάς
μόνον για να τον χάσεις.
(Από τη συλλογή «Ρήματα», εκδ. Άγρα, 2009)
*
Ντίνος Σιώτης
«Πρόσφυγες»
Πολλοί απ’ αυτούς που σταμάτησαν
δεν ήξεραν πού έβγαζε ο δρόμος,
άλλοι ψάχναν για το λιμάνι,
άλλοι ρωτούσαν για το σταθμό,
ένας σκυφτός κούρδιζε το ρολόι του
σταματημένο εδώ και μέρες,
άραγε τι τον ένοιαζε η ώρα;
ήταν πρωί, ο ήλιος σηκωνόταν
κι όλα μυρίζαν άλλη μια σκάρτη μέρα.
(Από τη συλλογή «Δεν γνωρίζω δεν απαντώ», εκδ. Κέδρος, 2004)
*
Γιάννης Σκληβανιώτης
«21ος αιώνας προ της προσδοκώμενης έννοιας Άνθρωπος»
Όταν η θάλασσα απόθεσε τεμάχιο νεκρής νήπιας σάρκας
στον αιγιαλό των χρηματιστηριακών δεικτών
οι αξίες των μετοχών μεταβλήθηκαν αναλόγως
με την άρθρωση παρήγορου λόγου
των δημοκρατικά εκλεγμένων ανθρωπόμορφων κτηνών
και των απανταχού ευτραφών ρασοφόρων
οι οποίοι με τον οβολό του βελάζοντος ποιμνίου των πιστών
προς άφεση των αμαρτιών του νεκρού νηπίου
αναγείρουν ναούς δόξας των ποικίλης υποστάσεως θεανθρώπων
Γενικώς υπήρξε μια ακόμα σημαντική ένδειξη πως καταστάσεις
με τέτοια αποτελέσματα είναι σημαντικά προσοδοφόρες
(Ανέκδοτο ποίημα του Γιάννη Σκληβανιώτη)
*
Γιώργος Χουλιάρας
«Πρόσφυγες»
Από την άλλη πλευρά
της φωτογραφίας γράφω για να θυμάμαι
όχι το πού και πότε αλλά ποιος
Δεν είμαι εγώ στη φωτογραφία
Τίποτε δεν μας άφησαν
Να πάρουμε μαζί μας
Μόνον αυτή τη φωτογραφία
Αν τη γυρίσετε από την άλλη θα με δείτε
Εσύ είσαι στη φωτογραφία, με ρωτούν
Δεν ξέρω τι να σας πω
(Από τη συλλογή «Fast Food Classics», εκδ. Ύψιλον, 1992 –συγκεντρωτική έκδοση «Δρόμοι της μελάνης», εκδόσεις Νεφέλη, 2005)
*
Θανάσης Χατζόπουλος
«Οι μετανάστες της θλίψης»
Η θλίψη ακατοίκητη ψάχνει τους μετανάστες της
Όπως έφυγαν για ν’ αστράφτει
Απ’ το κενό, το άδειο της σπίτι
Με τις ίδιες κινήσεις της ψυχής
Σαν ν’ άλλαξαν δρόμο και να ’στριψαν σ’ ενός μικρού
Παράδρομου την ιστορία για ν’ αγοράσουν
Της μέρας το ψωμί, ένα καρβέλι στα δύο
Μίλια θολά μετακινήθηκαν με τα ίδια μάτια
Ακίνητα, αμετακίνητα να κοιτούν τον κόσμο
Έναν κόσμο ίδιο στοιχισμένο σε άλλη σειρά
Έναν ίδιο κόσμο στη φωτεινή του μεριά
Σκοτεινότερο κι από την αυγή
Μη αντέχοντας να πουν το ίδιο παράπονο
Μία δεύτερη φορά, με τον ίδιο λόγο που τους ξερίζωσε
Από κει, μυριάδες ριπές αέρα πιο πέρα ασάλευτοι
Και πάλι στο ίδιο παράπονο πνιγμένοι ζωντανοί
Εδώ περισσότερο απ’ ό, τι εκεί
Η θλίψη ακατοίκητη φέρνει τους μετανάστες της
Στον άλλο τόπο, να ηχεί από απόσταση τόσο
Σώμα σαν κέλυφος κενό.
(Από τη συλλογή «Πρόσωπο με τη γη», εκδ. Γαβριηλίδης, 2012)
*
Ζαφείρης Νικήτας
«Τα νερά του μετανάστη»
Κάθε μέρα η Φάτου
ξεκινά το φιλόδοξο ταξίδι:
από την πατρίδα της (τη Λιβερία)
φτάνει στα σύνορα με τη Σιέρα Λεόνε
δεύτερη πατρίδα της, γιατί εκεί ζει η οικογένειά της
Όταν η μια πλευρά ανοίγει τα σύνορα
η άλλη, όχι σπάνια, τα κρατά κλειστά
Όμως η Φάτου δεν πτοείται –
στο δρόμο της επιστροφής εφοδιάζεται με καθαρό νερό
(Από τη συλλογή «Τα νερά του μετανάστη», εκδ. Μελάνι, 2015)
*
Κυριάκος Συφιλτζόγλου
«Μεταναστευτικά πουλιά»
Πάσχει είπαν η χώρα
από αιμορραγική νόσο
αδύνατη άνοιξη
και πονοκέφαλος
–εξάνθημα η φιλοξενία
μια νύμφη του κακού καιρού
από τη Σενεγάλη
κοιμήθηκε στα Αντικύθηρα
είναι και ο ύπνος
μια άμυνα απέναντι στο δρόμο
το περιβάλλον
δεν είναι και τόσο φυσικό
ανώριμα θηλαστικά
ανώριμα θηλάζουν
τι κι αν είμαστε
οι καλύτεροι ξενιστές
το φταίξιμο
θα πέφτει πάντα
σ’ έναν
κοκκινολαίμη
(Από τη συλλογή «Με ύφος Ινδιάνου», εκδ. Μελάνι, 2014)
*
Αλέξιος Μάινας
«Ο δρόμος κάτω από το λιμάνι»
Κι αν υπήρχαν πουλιά
(τότε) φωνές χαμένων πουλιών.
Γιατί
η κούραση θα φέρει πάλι την άγνοια.
Οι μέρες περπατήσαν αργά
συρθήκαν κακοτράχαλα κάτω απ’ τη ζέστη
μέσα στον άλλο ήλιο
αυτόν της δίψας μας
αφήσαν να κυλήσει σαν χαλίκι
ο φόβος τους στα δρομάκια
ο φόβος που πιστέψαμε πως είναι
η φαντασία του παιδεμένου
το κίνητρο του φυγά, η επιτυχία της φάμπρικας
και κατέβηκαν τις ανηφόρες των λόφων
προς τα σπίτια όπου ζούσαν όλοι ίσοι και σκλάβοι
παράγκες στα σκάμματα των οδών
με σκυλιά να ψοφάνε τσίγκινα στα κατώφλια
και πεταμένα ορθογώνια χαλιά για κήπους
με λουλούδια πλεγμένα ανάμεσα σε σταυρούς
κι αγκυλωτά μοτίβα με λάσπες και τρύπες
αφού παίζουν συχνά τα παιδιά
πέτρες ριγμένες με λαστιχένιες σφεντόνες
από σπασμένα υπαίθρια καμίνια όπου βράζουν
καζάνια με σούπες
και μπουγάδες από σκέτο νερό
και στο τέλος του πλέγματος
εκεί που τελειώνει βαλαντωμένο το εδώ
κι αρχινούν τα φουγάρα των πλοίων
εκβάλλει και σκιάζει το μόλο στοργικά ο καπνός
χωρίς φλόγα
δημιουργώντας την απτή αίσθηση
πως δεν αρκεί η φτώχεια του σκελετού των τειχών
μιας αποθήκης σπασμένης
στεγάζοντας υπέρογκη την αχρηστία
το άδειο
για να νιώσει κανείς μετανάστης
ούτε η προφορά σε τόσες γλώσσες
ονομάτων στα ναυάγια
ψάχνοντας για σημάδια της μάχης
στις πανοπλίες των μακρόστενων τάνκερ.
(Από τη συλλογή «Το περιεχόμενο του υπόλοιπου», εκδ. Γαβριηλίδης, 2011)
*
Χαρά Ναούμ
«Αποδημητικό»
Μεσάνυχτα
Κλωσάω ραγισμένα ποιήματα
Όταν χειμωνιάζει φοβάμαι
μην ξεπεταχτούν πρόωρα από τ’ αυγό τους
και ξενιτευτούν στο κρύο
Τα χέρια μου δυο
υπερμεγέθεις κλεψύδρες
ασφυκτιούν στην αποθήκη
Κρύβομαι εδώ και μήνες
Δεν έχω όνομα ταυτότητα
τρίχωμα ευκαιρίες
απογόνους-θηλαστικά
Με κυνήγησαν πολύ
Έτρεξα όσο κρατούν δυο φτέρνες
πεινασμένης λέαινας
Και τώρα
προσπαθώ να πεθάνω ήσυχη
ανάμεσα σε σκόρπιες αράδες
ένα πιάτο τερμίτες
και μερικά δάχτυλα πιάνου
να με στέλνουν στο Σατ-ελ-Αράμπ
Να γίνομαι εγώ το Σατ-ελ-Αράμπ
Οι ώμοι μου
πλωτές διώρυγες
πέρασμα ακρωτηριασμένων
(Από τη συλλογή «Άγρυπνες Αντιλόπες», εκδ. Μανδραγόρας 2013)
***
Όλη η Ελλάδα ένα ποίημα
Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης, και υπό τον τίτλο «Ένα ποίημα για τους πρόσφυγες» οργανώθηκαν εκδηλώσεις σε 31 πόλεις της χώρας και νησιά (Αθήνα, Αμύνταιο, Άσπρα Σπίτια, Βόλος, Γύθειο, Ηράκλειο, Κως, Λάρισα, Λευκάδα, Μυτιλήνη, Θεσσαλονίκη, Ρόδος, Κέρκυρα, Σύρος, Σάμος, Τρίπολη, Τρίκαλα, Χαλκίδα, Χίος, Χανιά κ.ά.).
Επίσης και σε 26 χώρες στον κόσμο (Αργεντινή, Βέλγιο, Βολβία, Γαλλία, Κύπρος, Κούβα, Ισπανία, Ινδία, Μεξικό, ΗΠΑ, Ιταλία, Σερβία, Σλοβενία, Παραγουάη, Τουρκία, Κροατία, Κολομβία, Κένυα, Καναδάς κ.ά.).
Στην Αθήνα η κεντρική εκδήλωση, έγινε στη Στοά του Βιβλίου τη Δευτέρα 21 Μαρτίου 2016 στις 7 μ.μ. Πολλοί ποιητές διάβασαν από ένα ποίημα για τους πρόσφυγες. Ανάμεσά τους οι Νάνος Βαλαωρίτης, Κική Δημουλά, Τίτος Πατρίκιος, Παυλίνα Παμπούδη, Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Κώστας Καναβούρης, Ηλίας Γκρης, Αγγελική Σιδηρά, Ηρώ Νικοπούλου, Τασούλα Καραγεωργίου, Θεώνη Κοτίνη, Χάρης Μελιτάς, Γιώργος Ανδρέου, Τάσος Γαλάτης, Αγγελος Καλογερόπουλος, Ευάγγελος Κ. Βαλσαμίδης, Δημήτρης Κακαβελάκης, Γιώργος Χουλιάρας, Λουάν Τζούλις, Γιώργος Ρούβαλης, Χρίστος Ρουμελιώτάκης κ.ά.
Παρουσιαστές ο Ντίνος Σιώτης και ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης.
Απαγγελία από τη Δήμητρα Χατούπη.
Παράλληλα πραγματοποιήθηκε έκθεση φωτογραφίας των Αχιλλέα Ζαβαλλή, Γιώργου Κυβερνήτη και Χρήστου Τόλη, ενώ μουσική έπαιξαν οι Γ. Γενναίος, Ορφέας Γεωργακόπουλος, Γιώτης Κύτταρης, Ελσα Μαμέλη και Ειρήνη Τεννέ.
Η καλλιτεχνική διεύθυνση ήταν του Μηνά Βιντιάδη. Στον χώρο της εκδήλωσης συγκεντρώθηκαν για τα προσφυγόπουλα που φιλοξενούνται στο λιμάνι του Πειραιά βρεφικό γάλα σε σκόνη και βρεφικές/νηπιακές τροφές σε βαζάκια (λαχανικά, φρούτα μόνον).
***
Άλλη μια εκδήλωση στις 27 Μαρτίου 2016
Την Κυριακή 27 Μαρτίου, δηλαδή την Παγκόσμια Ημέρα του Θεάτρου, διάλεξαν 14 ποιητές και 24 ηθοποιοί για να ενώσουν τις φωνές τους στην εκδήλωση αλληλεγγύης με τίτλο «Ένα Ποίημα Για Τους Πρόσφυγες» στο γνωστό από παλιά Green Park του Γιώργου Οικονομίδη, στην οδό Μαυροματαίων 22, στο Πεδίον Άρεως.
Οι 14 ποιητές που θα διαβάσουν είναι οι: Θωμάς Τσαλαπάτης, Γιάννης Στίγκας, Κατερίνα Ηλιοπούλου, Ευτυχία Παναγιώτου, Γιάννης Αντιόχου, Γιώργος Ψάλτης, Ζήσης Αϊναλής, Δημήτρης Πέτρου, Κυριάκος Συλφιτζόγλου, Χρήστος Αρμάντο Γκέζος, Μαρία Κουλούρη, Αργύρης Παλούκας, Αντώνης Τσόκος, Ιβάν Αθανασόπουλος.
Οι 24 ηθοποιοί είναι οι εξής: Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Μαρία Κίτσου, Δανάη Επιθυμιάδη, Μαρία Ζορμπά, Γιάννης Καρούλης, Μάνος Καρατζογιάννης, Χρύσα Καψούλη, Όλια Λαζαρίδου, Χριστίνα Μαξούρη, Κλεοπάτρα Μάρκου, Γιώργος Νανούρης, Λουκία Μιχαλοπούλου, Ιωάννα Παπά, Αγγελική Παπαθεμελή, Λένα Παπαληγούρα, Γιώργος Παπαπαύλου, Nίκος Πουρσανίδης, Γιώργος Σαββίδης, Σοφία Σεϊρλή, Μάνος Στεφανάκης, Τάκης Τζαμαργιάς, Τσιμάρας Τζανάτος, Ένκε Φεζολλάρι, Μιλτιάδης Φιορέντζης.
Ο μουσικός Απόστολος Καλτσάς θα συνοδεύει την ανάγνωση των ποιημάτων ή θα κάνει τις μουσικές γέφυρες με το μπάσο του.
«Θα θέλαμε να έρθετε» γράφει ο ποιητής και συγγραφέας Χρήστος Αγγελάκος. «Θα θέλαμε οι φίλοι μας να είναι στο πλευρό μας εκείνη τη μέρα, όχι φυσικά για εμάς, αλλά για τους πρόσφυγες. Αντί εισιτηρίου κρατάμε όλοι μια σακούλα τρόφιμα στο χέρι. Ό, τι μαζέψουμε από είδη πρώτης ανάγκης και χρήματα θα διατεθούν στην Παμπειραϊκή Ένωση για τους Πρόσφυγες».
***
Τα σκίτσα που συνοδεύουν το θέμα είναι της Έφης Ξένου, του Δημήτρη Γεωργοπάλη, του Κώστα Μητρόπουλου και του Ηλία Μακρή. Τα σκίτσα αυτά μαζί με άλλα 116 τα οποία φιλοτέχνησαν 24 γελοιογράφοι μέλη της Λέσχης των Ελλήνων Γελοιογράφων εκτέθηκαν στη Ρόδο στην έκθεση «Το μετέωρο βήμα». έκθεση θα συνεχιστεί στην Κω, Λέρο, Αγαθονήσι, Σάμο, Λήμνο, Λέσβο, Χίο, Αθήνα και Βρυξέλλες με βασικό διοργανωτή την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.
