27.7 C
Athens
Τρίτη 21 Μαΐου 2024

Τον «Πίθηκο του Κάφκα» θα υποδυθεί ο Χάρης Αττώνης στο Από Μηχανής Θέατρο

Στο δημοφιλέστατο μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα «Μεταμόρφωση», ο ήρωας Γκρέγκορ Σάμσα ξυπνάει στο δωμάτιό του και συνειδητοποιεί πως έχει μεταμορφωθεί σε έντομο. Ακολούθως, στο έτερο δημοφιλές έργο του συγγραφέα, «Αναφορά σε μια Ακαδημία», ένας φυλακισμένος πίθηκος αποφασίζει να εξανθρωπιστεί για να μπορέσει να επιβιώσει στον κόσμο των ανθρώπων. Τον βασισμένο στο «Αναφορά σε μια Ακαδημία» μονόλογο του Κόλιν Τίβαν με τίτλο «Ο Πίθηκος του Κάφκα» θα μας παρουσιάσει το προσεχές φθινόπωρο ο Άκις Βλουτής, στη σκηνή του Από Μηχανής Θεάτρου. Ο ηθοποιός, σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Από Μηχανής Θεάτρου θα σκηνοθετήσει τον ταλαντούχο Χάρη Αττώνη στο ρόλο του εξανθρωπισμένου πιθήκου, ο οποίος κατορθώνει να γίνει διάσημος ερμηνευτής. Πετυχαίνει μόνος του τη μεταμόρφωσή του, καταφέρνει να γίνει άνθρωπος και στο απόγειο της σταδιοδρομίας του, γυρίζει σπίτι κάθε βράδυ μόνος. Εκεί τον περιμένει… Θα μας αποκαλυφθούν όλα όμως στις 14 Οκτωβρίου 2016, ημερομηνία της πρεμιέρας του έργου.
Το εμβληματικό διήγημα του Τσέχου συγγραφέα «Αναφορά σε μια Ακαδημία», ίσως είναι το πιο γνωστό κομμάτι του έργου «Η Μεταμόρφωση». Η «Μεταμόρφωση» του Κάφκα είναι από τα λίγα έργα του συγγραφέα που έγιναν γνωστά στο ευρύ κοινό όσο ο ίδιος βρισκόταν εν ζωή. Το πολυσυζητημένο κείμενό του αποτελεί μια αλληγορία για τη θέση του ατόμου στην κοινωνία και την αλλοτρίωσή του στη σύγχρονη εποχή.
«Tα βιβλία που έχουμε ανάγκη είναι εκείνα που πέφτουν σαν το τσεκούρι στην παγωμένη θάλασσα της ψυχής μας», έγραφε ο Κάφκα στον Όσκαρ Πόλακ λίγα χρόνια πριν από τη συγγραφή της “Μεταμόρφωσης”, ενός έργου που ανήκει χωρίς αμφιβολία ακριβώς σε αυτή την κατηγορία βιβλίων. Η “Μεταμόρφωση” γράφτηκε το 1912 και κυκλοφόρησε το 1916. Ένα από τα λίγα έργα του Τσέχου συγγραφέα που εκδόθηκαν, κυκλοφόρησαν και αγαπήθηκαν όσο εκείνος ζούσε ακόμη.
Ο πυρήνας του μύθου της “Μεταμόρφωσης” είναι τόσο απλός όσο και ασύλληπτος: ο Γκρέγκορ Σάμσα, ένας συνηθισμένος άνθρωπος, ξυπνάει ένα πρωί μεταμορφωμένος σε έντομο. Με αυτή τη βάση και μέσα από τα μάτια του ήρωα-εντόμου, ο Κάφκα στήνει μια καθαρά ρεαλιστική ιστορία, ένα απολύτως πιστευτό ψυχολογικό πείραμα, που υπογραμμίζεται από πλήθος οδυνηρά εύστοχων λεπτομερειών στην περιγραφή προσώπων και πραγμάτων. Αριστοτεχνικά ο Κάφκα όχι μόνο ξετυλίγει τις αγωνίες, τις ενοχές και την αλλοτρίωση του σύγχρονου ανθρώπου, αλλά φτάνει και να μεταφράσει αυτή την άχαρη και ανούσια ύπαρξη σε ύλη, σε σωματική υπόσταση.

Στην αλληγορία του Κάφκα «Αναφορά σε μια Ακαδημία», ένας πίθηκος εμφανίζεται στα μέλη μιας ομιχλώδους (τυπικά καφκικής) Ακαδημίας, προκειμένου να παρουσιάσει τη δική του ιστορία εξημέρωσης, εκπολιτισμού και κοινωνικοποίησης. Ακούει στο όνομα «Κόκκινος Πίτερ» από κάποιο σημάδι που του άφησε στο πρόσωπο το κυνήγι της αιχμαλωσίας. Και μπορεί να διηγηθεί μόνο τα τελευταία χρόνια της ζωής του, από τη στιγμή που ήλθε σε επαφή με τη γλώσσα των ανθρώπων. Ωστόσο, και αυτά αρκούν: Θυμάται το κελί της αιχμαλωσίας στο πλοίο, τη βασανιστική επαφή με το είδος των ανθρώπων, το μαρτύριο της οσμής τους. Θυμάται κυρίως την ανάγκη του να βρει μια κάποια διέξοδο, όχι προς αυτό που ονομάζουμε «ελευθερία» -γλωσσική μάλλον, παρά αληθινή οντότητα- όσο προς ό, τι μπορεί να του εξασφαλίσει την επιβίωση.

Η μόνη διέξοδος, λοιπόν, είναι να πιθηκίσει: να μιμηθεί τους τρόπους των άλλων, ώστε οι άλλοι να τον αποδεχτούν για δικό τους. Τα καταφέρνει καλά, σε σημείο να γίνει γρήγορα περιζήτητος στο βαριετέ, αξιοθέατο και αντικείμενο μελέτης. Ακόμα και αν κάτι στους τρόπους, στην κίνηση και την ανάσα του προδίδει πως έζησε κάποτε μια βίαιη τελετή αφομοίωσης.

Η ιστορία του Κόκκινου Πίτερ θεωρήθηκε αλληγορία της προσπάθειας της εβραϊκής φυλής να ενταχθεί σε αλλότρια πολιτιστικά σχήματα. Το εύρημα, ωστόσο, θυμίζει κάτι και σε εμάς. Πολλά χρόνια πριν από τον Κάφκα, ο πολύ λιγότερο διάσημος ομότεχνός του, ο Ιάκωβος Πιτσιπίος, περιέγραψε στον δικό του «Πίθηκο Ξουθ» (1849) την εμφάνιση ενός πιθηκόμορφου ανθρώπου (αντί εξανθρωπισμένου πιθήκου, όπως εδώ), που ξεμπροστιάζει κι αυτός τους Ελληνες αστούς της εποχής από την ανάποδη μεριά του καθρέφτη. Στον Κάφκα, όμως, η αλληγορία ακουμπά την ιδέα του παράλογου, την εικόνα της ατέλειας, την αίσθηση της εθελούσιας αιχμαλωσίας στο κελί της συμβατικότητας.

Η εξαιρετική ερμηνεία της Κάθριν Χάντερ (Κατερίνα Χατζηπατέρα), τον Μάιο του 2009, ξεδίπλωσε την πτυχή αυτή της καφκικής σκέψης: Ο πίθηκός της αποτελούσε μια ημιτελή ανθρώπινη παρουσία, κάτι που υποδήλωνε την αποτυχία της αφομοίωσης ή την επανάσταση εναντίον της. Η ατέλεια (που ασφαλώς για να αποδοθεί θέλει εντελή χρήση των μέσων) παρέπεμπε και στον Σαρλό: η φιγούρα του παρία σταθμεύει μπροστά μας κουβαλώντας ένα βαλιτσάκι, μερικά άτσαλα φορεμένα ρούχα και το υπερκινητικό του σώμα. Ο πολυσύνθετος Χάρης Αττώνης, που επίσης έχει μεταφράσει τον μονόλογο, είναι βέβαιο ότι θα μας χαρίσει μια ανάλογα αξιόλογη ερμηνεία.
O Κόλιν Τίβαν είναι ένας από τους σημαντικότερους Ιρλανδούς θεατρικούς συγγραφείς που επιπλέον επιδίδεται με άνεση στη μετάφραση από τα αρχαία ελληνικά, τα ιταλικά και τα γαλλικά. Συνεργάτης του σερ Πίτερ Χολ, φοίτησε στο Belvedere School στο Δουβλίνο, το περίφημο σχολείο όπου πήγε και ο Τζέιμς Τζόις. Εκεί καλλιέργησε, μεταξύ άλλων, την αγάπη του για το κλασικό θέατρο.

* Ο Φραντς Κάφκα γεννήθηκε στις 3 Ιουλίου του 1883 στην Πράγα από γονείς Εβραίους: από έναν πατέρα αυταρχικό, που κατόρθωσε να γίνει εύπορος υφασματέμπορος, κι από μια μάνα τρυφερή που, αντίθετα με τον πατέρα του, είχε μεγαλώσει μέσα σ’ έναν περίγυρο βαθιά μορφωμένων ανθρώπων. Ο Φραντς ήταν ο πρωτότοκος. Είχε τρεις αδελφές και δύο αδελφούς, οι οποίοι πέθαναν σε βρεφική ηλικία. Οι αναμνήσεις από τα παιδικά του χρόνια και κυρίως οι σχέσεις με τον αυταρχικό και άξεστο πατέρα του, στοίχειωσαν τη ζωή του.
Μετά το γυμνάσιο, υπακούοντας στην επιθυμία του πατέρα του, ο Κάφκα αφού παρακολούθησε ορισμένα πανεπιστημιακά μαθήματα γερμανικής φιλολογίας, σπούδασε τελικά νομικά. Στο πανεπιστήμιο γνωρίστηκε με διάφορους γερμανόφωνους εκκολαπτόμενους λογοτέχνες όπως ο Μαξ Μπροντ, που έγινε επιστήθιος φίλος του. Στη συνέχεια εργάστηκε επί δεκατέσσερα χρόνια, πρώτα σε μια ασφαλιστική εταιρεία και μετά στο Ινστιτούτο Ασφάλισης Εργατικών Ατυχημάτων της Βοημίας. Τις νύχτες του αφιέρωνε στο γράψιμο. Αυτό ήταν το μεγάλο του πάθος. Ήξερε ότι ο προορισμός του ήταν το γράψιμο, αλλά δεν κατάφερε -δεν τόλμησε- να το κάνει επάγγελμά του. Ελάχιστα κείμενά του δημοσιεύτηκαν όσο ζούσε, όπως η περίφημη “Μεταμόρφωση” (1916), “Η αποικία των τιμωρημένων”, το “Ένας αγροτικός γιατρός”, καθώς και “Το γράμμα στον πατέρα” (1919). Το 1914 αρραβωνιάστηκε τη Φελίτσε Μπάουερ, την οποία είχε γνωρίσει στο σπίτι του Μπροντ και με την οποία αλληλογραφούσε επί δύο χρόνια, διέλυσε όμως τον αρραβώνα επειδή ένιωθε ανίκανος να αντιμετωπίσει το γάμο. Άλλη μια απόπειρά του να παντρευτεί τη Φελίτσε κατέληξε σε αποτυχία, αφού το 1917 έγινε γνωστό ότι πάσχει από φυματίωση και μπήκε σε σανατόριο -με τη συμπαράσταση της αδελφής του Ότλα. Το 1923, σε ένα ταξίδι του στη Βαλτική, γνώρισε τη χειραφετημένη εβραία νηπιαγωγό Dora Diamant και ύστερα από λίγο μετακόμισε στο σπίτι της στο Βερολίνο, προσπαθώντας να ξεφύγει από την επίδραση της οικογένειάς του και να αφοσιωθεί στο γράψιμο. Πέθανε όμως φυματικός στις 3 Ιουνίου του 1924. Γενικά, η ζωή του υπήρξε απλή, χωρίς πολλές μετακινήσεις και μακρινά ταξίδια. Χωρίς “μεγάλες συναντήσεις”. Λίγο πριν πεθάνει, παρακάλεσε τον Μπροντ να καταστρέψει τα έργα του, εντολή που αυτός ευτυχώς παράκουσε. Ο Μπροντ επιμελήθηκε τα τρία ημιτελή μυθιστορήματά του και τα εξέδωσε: “Η δίκη” (1925), “Ο Πύργος” (1926), “Αμερική” (1927).
Μ’ όλο που έχει διασωθεί ένα πολυσέλιδο ημερολόγιό του (3.000 σελ.), πολλά από τη ζωή του Κάφκα παραμένουν άγνωστα. Τούτο οφείλεται ιδιαίτερα ατα πολιτικά γεγονότα μεταξύ 1933 και 1945: Στο Βερολίνο, στο σπίτι της Dora Diamant, της πιστής φίλης του στα ύστερα χρόνια της ζωής του, κατασχέθηκε από την Γκεστάπο μια δέσμη από χειρόγραφά του που θεωρούνται σήμερα χαμένα. Το 1935 απαγορεύτηκε η δημοσίευση των έργων του. Οι μάρτυρες της ζωής του, οι τρεις αδελφές του, φίλοι, συγγενείς, θανατώθηκαν από τους ναζί σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τα αρχεία καταστράφηκαν. Η βιβλιοθήκη και πολλά γράμματά του χάθηκαν. Το έργο του, αρχικά γνωστό σ’ ένα μικρό μόνο λογοτεχνικό κύκλο της Γερμανίας, διαδόθηκε μετά το θάνατό του στη Γαλλία, χάρη στους H. Breton, A. Camus και J. P. Sartre, ύστερα στην Αγγλία και Αμερική και τελευταία στη Ρωσία. Οι πρώτες μεταφράσεις στα Τσεχικά δημοσιεύτηκαν το 1957 στην Πράγα.

Ταυτότητα παράστασης

«Ο Πίθηκος του Κάφκα» του Κόλιν Τίβαν
Σκηνοθεσία – Σύλληψη εικαστικού χώρου: Άκις Βλουτής
Visual Art: Παντελής Μάκκας
Κοστούμια: Νίκος Αναγνωστόπουλος
Πρωτότυπη μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Κίνηση: Μαριέλλα Νέστορα
Βοηθός Σκηνοθέτη: Βάσω Στεργίου

Φωτογραφίες: Γιώργος Καπλανίδης
Ερμηνεύει ο Χάρης Αττώνης που επίσης μεταφράζει το έργο.

Πληροφορίες

Πρεμιέρα 14 Οκτωβρίου 2016 και για 20 μόνο παραστάσεις.

Κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή.

Από Μηχανής Θέατρο – Β΄ Σκηνή: Ακαδήμου 13, Κεραμεικός, Αθήνα, τηλ. 210-5237.297 – 210.52.31.131.
www.syn-epi.com

Σχετικά άρθρα

Κυνηγήστε μας

6,398ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
713ΑκόλουθοιΑκολουθήστε


Τελευταία άρθρα

- Advertisement -