Σε κλίμα συγκίνησης πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου 2025, στη Δραπετσώνα, η τελετή μνήμης για τον Εθνομάρτυρα του Πόντου, δημοσιογράφο και εκδότη Νίκου Καπετανίδη, στην «Πλατεία Νίκου Καπετανίδη».
Η πλατεία, στην οποία υπάρχει και η προτομή του ήρωα, βρίσκεται απέναντι από τον ιστορικό σύλλογο της Ένωσης Ποντίων Πειραιά – Κερατσινίου -Δραπετσώνας, που αριθμεί 100 χρόνια.
Οι τιμητικές αυτές εκδηλώσεις πραγματοποιούνται κάθε χρόνο τον Σεπτέμβριο με τον γενικό τίτλο «Καπετανίδεια».
Τον φετινό εορτασμό άνοιξε με ομιλία της η δραστήρια πρόεδρος του Συλλόγου Αναστασία Ποιμενίδη και ακολούθησε ο δήμαρχος Κερατσινίου – Δραπετσώνας Χρήστος Βρεττάκος.
Στην εκδήλωση παρέστησαν οι απόγονοι δύο μεγάλων προσωπικοτήτων της Τραπεζούντας του Πόντου που απηύθυναν χαιρετισμό: Ο συγγραφέας Κώστας Καπετανίδης, απόγονος του Εθνομάρτυρα Νίκου Καπετανίδη, και η Λένα Νίτσου – Ψαθά, εγγονή του Τραπεζούντιου συγγραφέα Δημήτρη Ψαθά, ο οποίος υπήρξε μαθητής του Νίκου Καπετανίδη.
*Ο Κώστας Καπετανίδης στον χαιρετισμό του ευχαρίστησε το διοικητικό συμβούλιο της Ένωσης Ποντίων Πειραιά -Κερατσινίου -Δραπετσώνας για την τιμή που επιφυλάσσει κάθε χρόνο στον πρόγονό του.
*Η Λένα Νίτσου Ψαθά στον συγκινητικό της χαιρετισμό τόνισε τη σχέση του παππού της Δημήτρη Ψαθά με τον δημοσιογράφο Νίκο Καπετανίδη τον οποίο αποκαλούσε στο βιβλίο του «Γη του Πόντου» πνευματικό του πατέρα:
«Για τον ηρωικό δημοσιογράφο του Πόντου Νίκο Καπετανίδη άκουσα για πρώτη φορά στο σπίτι από τον παππού μου, τον γνωστό Πόντιο δημοσιογράφο, λογοτέχνη και θεατρικό συγγραφέα, Δημήτρη Ψαθά, όταν ήμουν, δεν ήμουν, 10 χρονών.
Τον είχε σε μεγάλη εκτίμηση και τον ανέφερε πάντα σε ποντιακές εκδηλώσεις που τύχαινε να παρουσιάζει ή να προλογίζει αλλά και σε εμάς στο σπίτι όχι μόνο ως συναπόφοιτό του στο φημισμένο εκπαιδευτικό ίδρυμα, «Φροντιστήριον Τραπεζούντος», αλλά ως φλογερό πατριώτη, δημοσιογράφο, εκδότη, στου οποίου την εφημερίδα «Εποχή» έτυχε να εργαστεί, πρώτη φορά ως βοηθός και μαθητευόμενος δημοσιογράφος, το καλοκαίρι του 1919 όταν ήταν ακόμη 14 χρονών και ο Καπετανίδης 29 ετών.
Η εμπειρία αυτή τον σημάδεψε τον Ψαθά και τον οδήγησε αργότερα όταν έφθασε πρόσφυγας και ορφανός με τη μητέρα του και τις τέσσερις αδερφές του στην Αθήνα, να εργαστεί ως δημοσιογράφος και να αναφέρει πάντα ως πνευματικό του πατέρα.
Σαράντα χρόνια αργότερα βέβαια ο Ψαθάς ανταποδίδει την προσφορά του πνευματικού του πατέρα όταν, το 1966, ώριμος πια και αναγνωρισμένος ως κορυφαίος δημοσιογράφος, λογοτέχνης και θεατρικός συγγραφέας συγγράφει το αυτοβιογραφικό – ιστορικό χρονικό του, «Γη του Πόντου», τη «Βίβλο του Ποντιακού Ελληνισμού», όπως την αποκάλεσε ο Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος.
Ο Ψαθάς έγραψε τη «Γη Πόντου», για να κάνει γνωστή την ιστορία και τους αγώνες των ηρώων της ιδιαίτερης πατρίδας του, του Πόντου.
Έκανε έτσι γνωστά τα σπουδαιότερα γεγονότα της ιστορίας του Πόντου ως αυτόπτης μάρτυρας αλλά επικαλούμενος και άλλες ιστορικές πηγές όπως τα τεύχη της εφημερίδας «Η Εποχή» του ήρωα εκδότη και δημοσιογράφου Νίκου Καπετανίδη, τα οποία μετέφερε και διέσωσε στην Ελλάδα ο αδερφός του Κώστας Καπετανίδης, με κίνδυνο της ζωής του και τα δημοσίευσε για πρώτη φορά ο Ψαθάς στη «Γη του Πόντου».
Τις σελίδες της «Γης του Πόντου» τις διάβασα για πρώτη φορά 12 χρονών και με συνεπήραν καθώς ζωντάνεψαν στην παιδική μου φαντασία έντονες εικόνες και χαρακτήρες πρωταγωνιστών από την Τραπεζούντα.
Απόψε θα προσπαθήσω να σας μεταφέρω την εμπειρία διαβάζοντάς σε εσάς ένα απόσπασμα από το βιβλίο όπου ο ίδιος ο Ψαθάς μιλάει για τον Νίκο Καπετανίδη.
***
«…. Στο σχολείο μας στο «Φροντιστήριον Τραπεζούντος», στην έκθεση κανένας άλλος από τους συμμαθητές μου δεν με συναγωνιζόταν, κι όταν ο δάσκαλος μας έβαζε να γράψουμε την έκθεση, εκεί μπροστά του, ω τι χαρά, ενώ οι άλλοι πελάγωναν και κοιτούσαν απελπισμένοι τους γλάρους έξω από τα παράθυρα, εγώ κουλουριαζόμουν επάνω στο θρανίο, γρατζούνιζα με οίστρο το χαρτί, τελείωνα πάντα πρώτος, σηκωνόμουν και παράδινα το τετράδιό μου, προς κατάπληξη και θαυμασμό των άλλων παιδιών που ιδροκοπούσαν και αγκομαχούσαν.
Ο δάσκαλός μας των Ελληνικών με συμπαθούσε πολύ κι όταν με σήκωνε στο μάθημα, συνήθιζε να λέει: – Έλα εσύ δημοσιογράφε!…
Όμως ο τόσο απίθανος τίτλος ίσως δεν οφειλόταν μόνο στις εκθέσεις μου αλλά στο γνωστό στον δάσκαλό μου γεγονός ότι πριν από ένα ή δύο χρόνια είχα έλθει σε επαφή με το δημοσιογραφικό επάγγελμα κι απέκτησα, επομένως, ένα δικαίωμα στον τίτλο…
Τύχη; Σύμπτωση; Όπως και να ‘ναι η ευκαιρία της πρώτης επαφής μου με τη δημοσιογραφία δόθηκε απ’ τη φιλόστοργη αντίληψη της μητέρας μου, ότι τα καλοκαίρια, με τις διακοπές, δεν έπρεπε να αφήνομαι ελεύθερος στους δρόμους αλλά να απασχολούμαι κάπου σαν καλό παιδί, και τον Σεπτέμβριο πάλι με το καλό να ξαναγυρίζω στο θρανίο».
«… Κι έτσι να ‘μαι στην ηλικία των 14 ετών τώρα μετά τον αιφνίδιο θάνατο του πατέρα μου στην εφημερίδα «Η Εποχή» του Νίκου Καπετανίδη.
Ήταν ένας νέος άνθρωπος όλο ζωή και δράση, βίαιος, ορμητικός στα άρθρα του, γεμάτος από φλόγα πατριωτική και όνειρα για μια ελεύθερη και ανεξάρτητη πατρίδα.
Με πολλή συμπάθεια κι αγάπη με πήρε στα γραφεία της «Εποχής» για να κάνω ό,τι μπορούσε να βγαίνει από το χέρι μου και να μεταφέρω τα χειρόγραφά του στο τυπογραφείο.
Αυτή η δουλειά είχε κι ενδιαφέρον γιατί έβλεπα τον κόσμο που μπαινόβγαινε στο γραφείο, άκουγα τόσες και τόσες συζητήσεις…
Το 1919 ο Καπετανίδης είναι μόλις 29 χρονών, εγώ, όμως, απ’ την ηλικία των 14 χρόνων τον βλέπω κιόλας σαν έναν μεγάλο, ώριμο άντρα και του ‘χω θαυμασμό απεριόριστο.
Ο εκδότης της «Εποχής» είναι σχεδόν για μένα ένα είδωλο.
Τα γραφεία της εφημερίδας είναι στον κεντρικό δρόμο της αγοράς − ανεβαίνεις σκάλες, προχωράς στο εσωτερικό και παραμέσα είναι κλεισμένος ο διευθυντής, ο Καπετανίδης, πότε σκυμμένος στα χειρόγραφά του και πότε να συζητά ζωηρά, φωναχτά, για όλα τα προβλήματα του τόπου.
Άξαφνα το κουδούνι −ντιν, ντιν− και μια φωνή:
-Δημήτρη!
Απ’ το παραμέσα γραφείο όπου κάθομαι, τινάζομαι και τρέχω.
Μου απλώνει τα χειρόγραφά του:
Τρέχα!!
Ο Νίκος Καπετανίδης είναι σ’ όλα του ένα νεύρο − αντίθετα ο αδελφός του ο Κώστας, είναι ένας γαλήνιος και ήρεμος άνθρωπος που κρατά το Λογιστήριο της εφημερίδας και σηκώνει το βάρος των οικονομικών της «Εποχής».
Όταν μπαίνω στο γραφείο του, ο Νίκος Καπετανίδης είναι πάντα σκυμμένος − με το πουκάμισο, το παπιγιόν, με τους αγκώνες απλωμένους και κάθε τόσο να βουτά την πένα νευρικά στο μελανοδοχείο και να τρέχει ο κονδυλοφόρος πηδηχτά στο δημοσιογραφικό χαρτί.
Το μέτωπο πλατύ, η φυσιογνωμία λίγο σκληρή, αδρά, ωστόσο, τα χαρακτηριστικά του, έτσι που κάνει εντύπωση σαν μια προσωπικότητα που ξεχωρίζει.
Τι γράφει ο Καπετανίδης τούτους τους καιρούς;
Τι λένε τα χειρόγραφα που μεταφέρω;
Ο αδελφός του ο Κώστας −ζει σήμερα στην Αθήνα− έχει περισώσει τον τόμο της «Εποχής» 1919 ‐ 1920, κι είχε την καλοσύνη να τον θέσει στη διάθεσή μου.
Να, λοιπόν, που ζωντανεύουν οι ελπιδοφόρες εκείνες ημέρες καθώς ξεφυλλίζω και διαβάζω τα γραφτά του ακούραστου και γενναίου αγωνιστή, που η μοίρα τού έγραφε να βρει τον θάνατο στην αγχόνη.
Στα περισσότερα άρθρα του και σε πολλά άλλα μετέπειτα, ο Νίκος Καπετανίδης διατύπωνε την επιθυμία του για ανεξαρτησία του ποντιακού κράτους και συνένωση με την Ελλάδα.
Η συνέχεια γνωστή. Το 1921 συλλαμβάνεται από το εθνικιστικό κράτος του Μουσταφά Κεμάλ και οδηγείται στα αποκαλούμενα «Δικαστήρια της Ανεξαρτησίας της Αμάσειας» και εκτελείται δι’ απαγχονισμού στις 21 Σεπτεμβρίου του 1921.
Τα τελευταία του λόγια στο ικρίωμα ήταν «Ζήτω η Ελλάς!».
Ήταν μόλις 32 ετών ο εθνομάρτυρας του Πόντου, τη μνήμη του οποίου τιμούμε όλοι εμείς κάθε χρόνο…».
***
Η εκδήλωση τελείωσε με κατάθεση στεφάνων στον ανδριάντα του Νίκου Καπετανίδη από τους ομιλητές της εκδήλωσης (Αναστασία Ποιμενίδη, Κώστα Καπετανίδη, Λένα Νίτσου-Ψαθά, Χριστίνα Χαφουσίδου) και δεξίωση στους χώρους του Συλλόγου που η ιστορία του αριθμεί 100 χρόνια και συνδέεται άρρηκτα με τα πρώτα προσφυγικά χρόνια των Ποντίων στον Πειραιά όπου εκεί φιλοξενήθηκαν και ανατράφηκαν οι πρώτες γενιές προσφύγων στην ιστορική Δραπετσώνα.
