H Λίλι Έλμπε είναι η πρώτη τρανσέξουαλ. Η πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση χειρουργικού επαναπροσδιορισμού φύλου που έγινε το 1930.
Είναι η «γυναίκα» που «προκάλεσε» τα όρια της Ιατρικής και, τελικά, πλήρωσε το υψηλότερο κόστος.
Η Λίλι Έλμπε γεννήθηκε ως Έιναρ Μόγκενς Βέγκενερ και ήταν από τη Δανία. Σε ηλικία 22 χρονών παντρεύτηκε τη 19χρονη Γκέρντα Γκότλιμπ -οι δυο τους έγιναν γνωστοί ζωγράφοι, ο Έιναρ ζωγράφος τοπίων, η Γκέρντα προσωπογράφος που συνεργαζόταν και με τα περιοδικά Vogue και La Vie Parisienne.
Ο ίδιος χαρακτήριζε τον εαυτό του ως έναν άνδρα σταθερό. Τα ακριβή λόγια του, σύμφωνα με δημοσίευμα της Telegraph, ήταν «ένας άνδρας που μπορούσε να αντέξει θύελλες».
Ο Έιναρ ξεκίνησε να φορά γυναικεία ρούχα όταν μία μέρα αντικατέστησε ένα μοντέλο που θα πήγαινε να ποζάρει στην Γκέρντα, αλλά δεν εμφανίστηκε και εκείνη έπρεπε οπωσδήποτε να προχωρήσει τη δουλειά της.
Η Γκέρντα τον ενθάρρυνε σε αυτό το παιχνίδι αμφισημίας.
Από γράμματα και σημειώσεις που κρατούσε ο Εϊναρ και είδαν αργότερα το φως της δημοσιότητας σε ένα βιβλίο με τίτλο «Άνδρας μέσα σε Γυναίκα», η «Λίλι» -το όνομα είχε διαλέξει η Γκέρντα- ήταν επιπόλαιη, απερίσκεπτη, επιφανειακή. Ωστόσο, τον Φεβρουάριο του 1930 είχε γίνει πολύ «δυνατή» για να συνεχίσει να την «αγνοεί».
Για να αποφύγουν το σκάνδαλο, Λίλι και Γκέρντα είχαν ήδη εγκατασταθεί στο Παρίσι. Τους μήνες που ακολούθησαν η Γκέρντα τη σύστηνε στους κοσμικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους της γαλλικής πρωτεύουσας ως «Λίλι, αδελφή του Εϊναρ».
Όμως, ο Εϊναρ είναι ταυτοχρόνως ευτυχής και δυστυχής. Και αποφασίζει να δώσει τέλος στη ζωή του τον Μάιο του 1930, ύστερα από έναν χρόνο μαρτυρίου.
Η αιτία της δυστυχίας του ήταν απλή: Ήταν σίγουρος ότι ήταν γυναίκα που είχε γεννηθεί σε λάθος σώμα.
Αλλά δεν διέπραξε αυτοκτονία. Απευθύνθηκε σε γιατρούς ελπίζοντας ότι θα μπορέσει με μία σειρά (πρωτοποριακών για την εποχή) χειρουργικών επεμβάσεων να γίνει «Λίλι». Να κάνει αλλαγή φύλου.
Όμως, τον Σεπτέμβριο του 1931, ο Εϊναρ / Λίλι πέθανε. Αιτία ήταν η τελευταία, τολμηρή επέμβαση στην οποία είχε υποβληθεί -μεταμόσχευση μήτρας- η σοβαρότητα και η ιδιαιτερότητα της οποίας υποτιμήθηκαν από τον χειρουργό.
Ήταν 47 χρονών και ελάχιστα είναι γνωστά για τις επεμβάσεις στις οποίες υποβλήθηκε.
Πριν φύγει από τη ζωή η Λίλι πρόλαβε να ζήσει τον έρωτα με έναν άνδρα, τον έμπορο έργων τέχνης Claude Lejeune -είχε χωρίσει από την Γκέρντα.
Η Λίλι έζησε σε μία εποχή κατά την οποία η διερεύνηση και κατανόηση της σεξουαλικότητας, των ορμονών, του φύλου, ήταν μόλις στην αρχή.
Την περίοδο που άρχισε τις επεμβάσεις, οι άνδρες φίλοι της διέκοψαν κάθε επικοινωνία μαζί της, ενώ η ίδια εγκατέλειψε τη ζωγραφική θεωρώντας την μέρος της ζωής της ως Εϊναρ.
Η ζωή της Λίλι κράτησε μόλις 14 μήνες. Αλλά όπως έγραφε «Μπορεί κάποιος να πει ότι 14 μήνες δεν είναι πολλοί, αλλά για μένα ήταν μία πλήρης και ευτυχισμένη ανθρώπινη ζωή…».
Δύο άνθρωποι
Πίστευε ότι δύο άνθρωποι κατοικούσαν στο σώμα του. Ήταν σίγουρος πως έπρεπε να είχε γεννηθεί γυναίκα και πως τα γενετικά του όργανα δεν του ταίριαζαν.
Η προσωπικότητα του Βέγκενερ χωρισμένη στα δύο. Από τη μια ήταν άντρας και ζωγράφος που μπορούσε, όπως έλεγε, να αντέξει τις «θύελλες», από την άλλη όμως ήταν μια ανέμελη γυναίκα που σπανίως έβρισκε τη δύναμη να μιλήσει με τόλμη στους άντρες.
Στη ζωή του η χαρά και η δυστυχία εναλλάσσονταν σαν κινηματογραφικές εικόνες. Τόλμησε να ακολουθήσει την επιθυμία του, βίωσε έντονα συναισθήματα, αποδοκιμάστηκε, πέθανε.
Τον Φεβρουάριο του 1930 πληροφορήθηκε για έναν γιατρό ο οποίος θα μπορούσε να τον βοηθήσει να αλλάξει φύλο, μια που ήταν γνωστός για τις πρωτοποριακές, για την εποχή του, επεμβάσεις.
Ένα χρόνο πριν φύγει από τη ζωή, πήρε διαζύγιο από την σύζυγό του Γκέρντα, εγκατέλειψε τη ζωγραφική και συνήψε ερωτική σχέση με Γάλλο έμπορο τέχνης.
«Δεν είναι με το μυαλό μου, με τα μάτια μου, με τα χέρια μου με τα οποία θέλω να είμαι δημιουργική, αλλά με την καρδιά και το αίμα μου. Ο διακαής πόθος μου ως γυναίκα είναι να γίνω μητέρα», έγραφε σε σημειώσεις της η Λίλι Έλμπε.
Tα ρούχα που άλλαξαν τη ζωή του Βέγκενερ
Η σκέψη για εγχείρηση αλλαγής φύλου ωρίμασε με έναν ασυνήθιστο τρόπο. Πολλές, δε, είναι οι φήμες που κυκλοφορούν για την Γκέρντα.
Η ιδέα του Βέγκενερ να προχωρήσει στην επέμβαση εμφανίστηκε τυχαία, όταν ένα από τα μοντέλα που δούλευαν για τη σύζυγό του δεν εμφανίστηκε. Φίλη του ζευγαριού, η Άννα Λάρσεν, πρότεινε να υποδυθεί το μοντέλο ο λεπτεπίλεπτος Βέγκενερ. Αρχικά, αντιστάθηκε, στο τέλος όμως δέχτηκε την πρόταση. Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε.
«Αναμφισβήτητα διασκέδασα τη διαδικασία της μεταμφίεσης. Μου άρεσε το απαλό άγγιγμα των γυναικείων ρούχων. Αισθάνθηκα κάτι πολύ οικείο από την πρώτη στιγμή που τα φόρεσα», είχε γράψει ο Βέγκενερ.
Η μεταμφίεση ξεκλείδωσε πρωτόγνωρα συναισθήματα και ανείπωτες επιθυμίες. Δεν αποχωρίστηκε τη γυναικεία ενδυμασία και υιοθέτησε το όνομα Λίλι, ένα όνομα που έδωσε στον Βέγκενερ η Λάρσεν.
Ο χρόνος περνούσε και η μεγάλη αλλαγή πλησίαζε. Το 1912 ο Βέγκενερ με την Γκέρντα μετακόμισαν στο Παρίσι. . Η Λίλι φλέρταρε με τους αξιωματικούς που γνώριζε.
Όσο περνούσε όμως ο καιρός βυθιζόταν στην κατάθλιψη, και απευθυνόταν σε γιατρούς χωρίς να βρίσκει ουσιαστική βοήθεια.
Ορισμένοι γιατροί θεωρούσαν ότι πάσχει από σχιζοφρένεια, ενώ άλλοι πίστευαν πως ο Βέγκενερ είναι ομοφυλόφιλος.
Να σημειωθεί ότι με προοδευτική, για την εποχή του, ματιά ο Γερμανός γιατρός, σεξολόγος και αγωνιστής για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, Μάγκνους Χίρσφελντ, ερευνούσε τις εμπειρίες των ομοφυλοφίλων.
Τα λεπτομερή όμως στοιχεία γύρω από την εγχείρηση αλλαγής φύλου του Βέγκενερ δεν είναι γνωστά, καθώς η βιβλιοθήκη και το αρχείο του Iνστιτούτου Έρευνας Σεξουαλικών Συμπεριφορών καταστράφηκαν από τους ναζί τον Μάιο του 1933.
Η Λίλι Έλμπε εξέφραζε μέσα από τα γραπτά της θαυμασμό για τον γιατρό που την εγχείρησε, περιγράφοντάς τον ως έναν άντρα με απεριόριστη δύναμη. Συνολικά οι εγχειρήσεις κόστισαν στην Έλμπε 12.000 λίρες σε σημερινά χρήματα, ενώ για να ανταποκριθεί στο κόστος πούλησε αρκετούς πίνακες.
Εκτός από τη θανατηφόρα, όπως απέβη, μεταμόσχευση μήτρας και την αφαίρεση των γεννητικών οργάνων, εμφυτεύτηκαν στο σώμα του Βέγκενερ ωάρια νεαρής γυναίκας.
Η αινιγματική συμπεριφορά της συζύγου
Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι η Γκέρντα υποστήριζε τον σύζυγό της και τις επιλογές του.
Ορισμένοι ισχυρίζονταν πως η Γκέρντα ήταν ομοφυλόφιλη, συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν εξετάζοντας τα ερωτικά πορτρέτα της στα οποία απεικονίζονταν δύο γυναίκες μαζί.
Οι αντιδράσεις μετά την εγχείρηση αλλαγής φύλου
Τα συναισθήματα που ακολουθούσαν μετά τις εγχειρήσεις περιγράφονταν ως χαρά και απελπισία. Ο Βέγκενερ, ως Λίλι Έλμπε, φοβόταν μήπως αντιμετωπίσει την απόρριψη της κοινωνίας. Ο φόβος έγινε πραγματικότητα, αφού κοντινοί φίλοι διέκοψαν κάθε επικοινωνία. Η Λίλι, με τη σειρά της, εγκατέλειψε τη ζωγραφική σβήνοντας έτσι ένα σημαντικό κεφάλαιο της προηγούμενης ανδρικής ζωής.
Όταν συνάντησε την αδερφή της, η δεύτερη είπε ότι δυσκολεύεται να προφέρει το όνομα Λίλι.
Επίσημα χώρισε με την Γκέρντα τον Οκτώβριο του 1930 όταν ο βασιλιάς της Δανίας δέχτηκε να ακυρώσει τον γάμο τους, και ως Λίλι τής χορηγήθηκε νέο διαβατήριο.
Το 1931, αφού υπεβλήθη σε μεταμόσχευση μήτρας, έστειλε επιστολή στην αδερφή της στην οποία έγραφε: «Γνωρίζω ότι βρίσκομαι κοντά στον θάνατο. Χθες το βράδυ ονειρεύτηκα τη μητέρα. Με πήρε στην αγκαλιά της και με αποκάλεσε Λίλι… εκεί βρισκόταν και ο πατέρας».
- Στην ταινία The Danish Girl τη Λίλι Έλμπε ενσαρκώνει ο βραβευμένος με Όσκαρ Α’ Ανδρικού Ρόλου ηθοποιός Έντι Ρέντμεϊν.
Πίνακες της Γκέρντα Γκότλιμπ
