Η Παγκόσμια Ημέρα Γάτας γιορτάζεται κάθε χρόνο, από το 2002, στις 8 Αυγούστου, με πρωτοβουλία του Διεθνούς Ταμείου για την Ευημερία των Ζώων (IFAW) για να τιμηθεί το δημοφιλές κατοικίδιο ζώο.
Σε πολλές χώρες της Ευρώπης τιμάται στις 17 Φεβρουαρίου, στη Ρωσία την 1η Μαρτίου και στις ΗΠΑ στις 29 Οκτωβρίου.
***
Tης Ειρήνης Αϊβαλιώτου – www.catisart.gr
Δοκίμασε τῆς λέει, μὴ φοβᾶσαι
δὲν ἔχεις τί νὰ χάσεις
καὶ τὴν πείθει
νὰ κουλουριάζεται πνιχτὰ
νὰ τρίβεται σὰ γάτα ἀνεπαίσθητη
πάνω στὸν διαθέσιμο ἀέρα
ποῦ ἀφήνεις προσπερνώντας.
Ἀπόλαυση πολὺ μοναχικότερη
ἀπὸ τὴ στέρησή της.
H μοναξιά ως γάτα και η γάτα ως η απόλαυση της μοναξιάς στο ποίημα της Κικής Δημουλά «Δεν Έχεις Τι Να Χάσεις».
Όταν ο Τ.Σ. Έλιοτ εξέδιδε το 1939 την ποιητική του συλλογή «Εγχειρίδιο πρακτικής γατικής του γερο-Πόσουμ» («Old Possum’s Book of Practical Cats»), ήταν πρακτικά αδύνατον να φανταστεί κανείς ότι τα ποιήματα εκείνα πολύ γρήγορα θα ενέπνεαν τόσους και τόσους καλλιτέχνες. Μουσικούς δε πάμπολλους. Αποκορύφωμα το μιούζικαλ «Cats» του Άντριου Λόιντ Βέμπερ που παρουσιάστηκε το 1981 στο Λονδίνο και έναν χρόνο αργότερα στο Μπρόντγουεϊ της Νέας Υόρκης. Υπήρξε το μακροβιότερο του είδους, ώσπου να ξεπεραστεί από «Το φάντασμα της όπερας» του ίδιου συνθέτη.
Το κοινό διαπίστωνε με έκπληξη ότι ο σοβαρός, σκυθρωπός και αυστηρός ποιητής της «Έρημης χώρας» διέθετε μιαν απίστευτη αίσθηση του χιούμορ. Στα ποιήματά του για τις γάτες αναδεικνύονται αισθήματα που προκαλούν την ευφορία, το γέλιο και τον θαυμασμό. Να μην αναφερθούμε βεβαίως στην ευρηματικότητα και στην ασύγκριτη τεχνική τους.
Ο Έλιοτ δεν ήταν ασφαλώς ο μόνος συγγραφέας της νεότερης εποχής που είχε αδυναμία στα ζώα και ειδικότερα στις γάτες. Τις λάτρευαν η Κολέτ, ο Μαρκ Τουέιν, ο Μπουκόφσκι, ο Χέμινγουεϊ και ο Σαρτρ, που τη γάτα του την ονόμαζε – τι άλλο;- Μηδέν (από το βασικό του βιβλίο, θεωρούμενο και καταστατικό έργο του υπαρξισμού, «Το είναι και το μηδέν»). Ο Χούλιο Κορτάσαρ είχε δώσει το όνομα Τέοντορ Αντόρνο στη δική του, ο Μπέκετ ονόμασε τα δύο γατάκια του Βατ και Μέρφι (που είναι οι τίτλοι δύο μυθιστορημάτων του) και ο Χαρούκι Μουρακάμι σήμερα αποκαλεί τον γάτο του Κάφκα. Μην ξεχνάμε πως έχει βραβευτεί και με το βραβείο Κάφκα. Άλλοι σημαντικοί συγγραφείς όμως είχαν αδυναμία στους σκύλους, όπως ο Φόκνερ και ο Στάινμπεκ.
Η σχέση των συγγραφέων με τα ζώα δεν περιορίζεται στην παιδική λογοτεχνία, μολονότι ο ανθρωπομορφικός χαρακτήρας των παραμυθιών όπου πρωταγωνιστούν ζώα κινητοποιεί δραστικότερα τη φαντασία και καθιστά μαγευτικότερη την αλληγορία.
Οι συγγραφείς είχαν πάντοτε στενή σχέση με τα ζώα, ίσως γιατί προσπαθώντας να διεισδύσουν στην ανθρώπινη ψυχή πολλοί αμφιβάλλουν για το αν ο άνθρωπος είναι το κέντρο του Σύμπαντος. Και αν οι περισσότεροι τρέφουν αδυναμία στις γάτες, αυτό ίσως οφείλεται στην αίσθηση ελευθερίας που αποπνέουν αυτά τα υπερήφανα ζώα.
Για τούτο το αιλουροειδές έχουν γραφτεί αναρίθμητες σελίδες από τον καιρό ακόμη που λατρευόταν στην αρχαία Αίγυπτο. Εξακολουθούν να γράφονται πλήθος γοητευτικά κείμενα και σήμερα. Για τη γάτα έγραψαν ποιητές πρώτης γραμμής: από τον Μποντλέρ και τον Τζον Κιτς ως τον Ρίλκε, τον Γέιτς, τον Νερούδα και τον Μοντάλε. «Είμαι η Σύλβια Πλαθ, είμαι μόλις τριάντα χρονών και σαν τη γάτα θα πεθάνω εφτά φορές», έγραφε η Αμερικανίδα ποιήτρια. Από τον καιρό που ο Ηρόδοτος, ο Πατέρας της Ιστορίας, βρήκε το χρόνο και τη διάθεση να μας αφήσει τη δική του μαρτυρία για τις γάτες, έως και σήμερα, δεν υπήρξε εποχή που να άφησε έξω από τη λογοτεχνική της παραγωγή τη “γαλή την οικοδίαιτο”. Το «μικρό τίγρη σαλονιού» υμνεί η ωδή του Πάμπλο Νερούδα, τη “μικρή ισορροπίστρια” η Όλγα Ορόσκο, τον Φίλανδρο, “το βασιλιά δανδή”, ο Χέρμπερτ Πάλμερ. Ανάμεσα στους τόσους λάτρεις του μικρού αίλουρου που γνώρισε θεϊκές τιμές, ο Άλντους Χάξλεϊ και ο Λόπε ντε Βέγκα, ο Λαφοντέν και ο Βερλέν.
Και δικοί μας: ο Καββαδίας, ο Σαχτούρης, ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Πατρίκιος, η Δημουλά και άλλοι. (Για να μη μιλήσουμε για τις στερεότυπες εκφράσεις, όπως «μάτια γάτας», «περπάτημα γάτας», «ήρθε σαν τη γάτα», «αυτός είναι γάτα» και τις συναφείς).
Η γάτα είναι σύμβολο του μυστηρίου και της ανεξαρτησίας. Στην «Έρημη χώρα» του Έλιοτ η πόλη (το Λονδίνο) είναι τόπος της εξορίας και της πτώσης, αλλά στο «Εγχειρίδιο πρακτικής γατικής του γερο-Πόσουμ» το Λονδίνο των γάτων του είναι βασίλειο της ελευθερίας και της κατεργαριάς.
Ως πλάσματα πανέξυπνα και ανεξάρτητα – αλλά και δαιμονικά ενίοτε – εμφανίζονται στη λογοτεχνία οι γάτες. Μια τέτοια γάτα είναι ένας από τους εντυπωσιακότερους χαρακτήρες του Μπουλγκάκοφ στο σατιρικό του μυθιστόρημα «Ο Μετρ και η Μαργαρίτα», όπου ο Διάβολος αποφασίζει να χώσει τη μύτη του στις υποθέσεις της Σοβιετικής Ένωσης. Της δίνει το όνομα Μπέγκεμοτ (η ρωσική ονομασία, που σημαίνει επίσης και ιπποπόταμος, του βιβλικού τέρατος Βεεμώθ). Είναι τεράστια, σχεδόν όσο και μια αρκούδα, βαδίζει στα δύο πόδια και λατρεύει τη βότκα, τα πιστόλια και το σκάκι. Αυτονόητο, θα λέγαμε, αφού βρίσκεται στη Μόσχα. Γεμάτη ειρωνεία, ριζικώς τιμωρεί τα απαισιότερα ανθρώπινα αμαρτήματα, την ανοησία, την ιδιοτέλεια και την υποκρισία… Δεν χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να συλλάβει κανείς την πολιτική διάσταση του βιβλίου. Γι’ αυτό και το μυθιστόρημα του Μπουλγκάκοφ μόλις το 1967 εκδόθηκε στη Σοβιετική Ένωση.
Αλλά ο ευφυής εκείνος συγγραφέας έγραψε κι ένα άλλο σημαντικό έργο, την «Καρδιά ενός σκύλου», όπου δεν πρωταγωνιστεί μια γάτα αλλά ένας αδέσποτος σκύλος, ο οποίος παίρνει τη μορφή ανθρώπου. Το αγαθό τετράποδο γίνεται άνθρωπος, δηλαδή το είδος του ανθρώπου που φιλοδοξούσε να δημιουργήσει το σοβιετικό σύστημα. Γραμμένο το 1925, είχε την ίδια περίπου τύχη με το «Ο Μετρ και η Μαργαρίτα». Παρέμεινε ανέκδοτο ως το 1987.
• Ο δυναμικός πολυταξιδεμένος συγγραφέας Έρνεστ Χέμινγουεϊ διαπίστωσε την αγάπη του για τις γάτες σε ένα ταξίδι του στην Κούβα το ’30, ενώ η Σνόουμπολ (=χιονόμπαλα), η εξαδάκτυλη γάτα που απέκτησε χρόνια αργότερα, αποτέλεσε τη μεγαλύτερη αγάπη της ζωής του. Μάλιστα όταν επέστρεψε στη Φλόριδα άφησε τη Σνόουμπολ ελεύθερη στο κτήμα να αναπαραχθεί και μέσα σε λιγότερο από 10 χρόνια είχε ήδη 20 γάτες, τις οποίες αποκαλούσε «σπόγγους αγάπης». Έγραψε το αισθηματικό διήγημα «Γάτα στη βροχή».
• Αδυναμία στις γάτες είχε και ο πολυτάλαντος Ζαν Κοκτό. Ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, πεζογράφος, σκηνοθέτης και εικαστικός, ο Κοκτό επηρέασε μία ολόκληρη γενιά καλλιτεχνών από τον Πικάσο μέχρι την Κοκό Σανέλ, ωστόσο πέρα από την Τέχνη, η μεγάλη του αγάπη για τις γάτες τον οδήγησε στη δημιουργία της λέσχης «Φίλων των Γατών» στο Παρίσι.
• Ο αλκοολικός συγγραφέας νουάρ λογοτεχνίας Ρέιμοντ Τσάντλερ έβρισκε καταφύγιο από καταθλιπτικές και αυτοκαταστροφικές του τάσεις στην αγαπημένη του γάτα Τάκι.
• Μεγάλη αγάπη στα οικόσιτα αιλουροειδή είχε και ο εκκεντρικός Τρούμαν Καπότε, ο οποίος κυκλοφορούσε συχνά έξω φορώντας ρόμπα και παντόφλες αλλά πάντα με μία γάτα στην αγκαλιά του, ενώ ανέκαθεν εκθείαζε την ανεξαρτησία και τη μοναδικότητα των ζώων αυτών.
Άλλοι λογοτέχνες
• Ο Τζέιμς Τζόις έγραψε τις «Γάτες της Κοπεγχάγης» και το παιδικό
«Η γάτα και ο διάβολος».
• Ο Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς το ποίημα «Η γάτα και το φεγγάρι».
• Ο Maurice Carême «Η γάτα και ο ήλιος».
• Η Μάργκαρετ Άτγουντ τρία ποιήματα για τις γάτες, μεταξύ αυτών «Το πένθος για τις γάτες».
• Ο Αλέξανδρος Δουμάς (πατέρας), σύμφωνα και με μαρτυρία του Εμμανουήλ Ροΐδη, που τον είχε συναντήσει στο σύντομο πέρασμά του από την Ελλάδα, τις λάτρευε. Έγραψε το βιβλίο «Η γάτα, ο θυρωρός κι ο σκελετός».
• Τα ζώα συμπεριφέρονται σαν άνθρωποι. Δικάζουν, και τελικά καταδικάζουν τον ανθρώπινο τρόπο συμπεριφοράς, μέσα στις σπαρταριστές ιστορίες του βιβλίου που έγραψε ο μεγάλος Γάλλος μυθιστοριογράφος Ονορέ Ντε Μπαλζάκ «Ένας γάιδαρος και μία γάτα». Έγραψε επίσης για «Τα βάσανα και τους καημούς μιας Αγγλίδας γάτας».
• Ο Μπάροουζ μας άφησε την τρυφερή νουβέλα «Η γάτα μέσα μας».
• Ο σύγχρονός μας Χαρούκι Μουρακάμι περιλαμβάνει στο μυθιστόρημα του 1Q84 (1) το κεφάλαιο με τίτλο «Η πόλη των γάτων».
• Η Άννα Αχμάτοβα πολύ συχνά την αναφέρει στα ποιήματά της.
• Ο Έντγκαρ Άλαν Πόε γράφει τον πασίγνωστο «Μαύρο γάτο», ο Θεόφιλος Γκωτιέ για τις λευκές και μαύρες δυναστείες τους, ο Φερνάντο Πεσόα το «Γάτε που παίζεις μες στο δρόμο», ο Μπόρχες: «Εξουσιάζεις έναν κόσμο κατάκλειστο όπως του ονείρου».
• Από την άλλη ο Τσέζαρε Παβέζε λέει «Οι γάτες θα το ξέρουν», ο Άλντους Χάξλεϊ πάλι δίνει συμβουλή στους επίδοξους συγγραφείς ψυχολογικών μυθιστορημάτων να πάρουν ένα ζευγάρι γάτες και να τις μελετούν, ενώ ένα γνωστό ποίημα του Ζακ Πρεβέρ είναι «Ο γάτος και το πουλί».
• Ο Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ, Αμερικανός συγγραφέας φανταστικής λογοτεχνίας τρόμου, γράφει το βιβλίο «Οι γάτες του Ούλθαρ».
• Ο Βίκτωρ Ουγκώ λάτρευε τη συντροφιά της γάτας. «Και το παιδί κοιμόταν εκεί, σε μια γωνιά, όσο μπορούσε πιο κοντά στη γάτα, για να νιώθει λιγότερο το κρύο», γράφει στους «Αθλίους». Gavroche ονόμαζε την αγαπημένη του γάτα. Έλεγε πως “ο Θεός έπλασε τη γάτα για να δώσει στον άνθρωπο την απόλαυση να χαϊδεύει την τίγρη”. Όλοι βεβαίως γνωρίζουμε την πανέμορφη Εσμεράλντα του αριστουργηματικού έργου του «Η Παναγία των Παρισίων». Λέγεται ότι ο Βίκτωρ Ουγκώ είχε γράψει και σίκουελ! Η συγκλονιστική συνέχεια της ιστορίας χάθηκε στη λήθη του χρόνου για περίπου 200 χρόνια, αλλά κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν πως τη βρήκαν. Η Εσμεράλντα στο τέλος δεν πεθαίνει! Μεταμορφώνεται σε γάτα. Μια γάτα προικισμένη με όλα τα χαρίσματα της αξέχαστης ηρωίδας, που μαγεύει με τον χορό της, τη ζωντάνια της και τη γοητεία της.
• Στον κόσμο των ζώων αυτό το “κάτι άλλο” το βρίσκουμε στις τίγρεις και στις γάτες πίστευε η Αμερικανίδα συγγραφέας Ντόροθι Πάρκερ.
• Ο Άλμπερτ Σβάιτσερ, επιφανής Αλσατός προτεστάντης, θεολόγoς, φιλόσοφος, μουσικολόγος, ιατρός και ιεραπόστολος, συνήθιζε να λέει: «Μόνο δύο πράγματα ανακουφίζουν από τις δυστυχίες της ζωής: Η μουσική και οι γάτες».
• Το πιο δημοφιλές ποίημα της Πολωνής συγγραφέως Βισουάβα Σιμπόρσκα (Νόμπελ Λογοτεχνίας) είναι το «Γάτα σε άδειο διαμέρισμα».
• Από τους Έλληνες λογοτέχνες, ο Ηλίας Τανταλίδης έγραψε το ποίημα «Ο γάτος».
• Η Λούλα Αναγνωστάκη γράφει για τη γάτα Αγαύη. «Αν ζούσε η Αγαύη ο πόνος μου θα ήταν απαλότερος», σημειώνει ύστερα από μια μεγάλη απώλεια.
• Ο Γιάννης Βαρβέρης το «Λίγο πριν».
• Ο Γρηγόρης Ξενόπουλος τα διηγήματα «Η χιονία» και «Η γάτα του παπά».
• Η Σμινθίτσα ήταν η γάτα του Νίκου Καζαντζάκη. Τη μνημονεύει στα γραπτά του διότι τον έσωσε από τις αναθυμιάσεις του μαγκαλιού.
• Ο Οδυσσέας Ιωάννου «Οι γάτες».
• Η Μαριανίνα Κριεζή τη «Σερενάτα», το γνωστό τραγούδι με την Αρλέτα σε μουσική του Λάκη Παπαδόπουλου.
• Ο Νίκος Καββαδίας «Οι γάτες των φορτηγών».
• Ο Γιώργος Σεφέρης γράφει το «Επιτύμβιο στη γάτα του την Τούτη» και «Τις γάτες του Αϊ Νικόλα».
• Ο Νίκος Δήμου τους έχει αφιερώσει ολόκληρη ποιητική συλλογή, «Το βιβλίο των γάτων».
• Ο Μίλτος Σαχτούρης το ποίημα «Καπνός η γάτα».
• Ο Εμπειρίκος έτρεφε μεγάλη αγάπη για τις γάτες. Σε ένα ποίημα τη γυναίκα την παρομοιάζει με τη γάτα στο κρεβάτι.
• Ακόμα τις γάτες υμνούν ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο Τίτος Πατρίκιος, ο Σωτήρης Παστάκος με το ποίημα «Χόρχε», ο Κωστής Παλαμάς με την «Ασπρούλα».
• Ο Κωνσταντίνος Καβάφης την περιγράφει ως «μαγνητική και μυστική» και γράφει τη «Γαλή» και το «Σπίτι με κήπο και 7 γάτες».
• Ο Γιώργης Παυλόπουλος «Ο γάτος μου». Ένας γάτος που έχει όλα τα ελαττώματα και τις αδυναμίες του ιδίου.
• Ο Γιάννης Ρίτσος μας μιλά για τις γάτες της γειτονιάς.
• Η Βίκυ Βανίτα το διήγημα «Ο Ντέμιαν».
• Ο Εμμανουήλ Ροΐδης την «Ιστορία μιας γάτας».
• Ο Οδυσσέας Ελύτης «Τα γατιά» στη συλλογή του «Τα ρω του έρωτα».
• Ο Ίκαρος Μπαμπασάκης «Η γάτα που κοιμάται στο γραφείο».
• Ο Γιώργος Ιωάννου «Αν είχα γάτα».
• Ο Ιωάννης Κονδυλάκης το ψυχολογικό «Ο μαύρος γάτος»
• Ο Μιχαήλ Μητσάκης «Το γατί».
• Ο Αργύρης Εφταλιώτης «Ο Άσπρος».
• Ο Ευγένιος Τριβιζάς «Η τελευταία μαύρη γάτα».
• Ο Αρκάς έχει φιλοτεχνήσει ολόκληρη σειρά για τον Καστράτο και τη Λουκρητία.
• Στα βιβλία της Μαρίας Ιορδανίδου παρελαύνουν παλλές γάτες. Μεταξύ αυτών η Καλυψώ της “Λωξάνδρας”.
• Η Έλλη Παππά έγραψε το βιωματικό «Η γάτα η σοφή».
Υπεροψία και ερωτισμός, μυστικισμός και όνειρο, πείσμα και πραότητα, διαίσθηση και μεθοδικότητα…
Αν αυτές οι ιδιότητες αρκούσαν για να περιγραφεί η γάτα, δε θα χρειαζόταν να αναρωτιέται ο Αρτούρο Κορκουέρα: «Αφού δεν έχει φτερούγες, / πώς γίνεται και πετάει;», ή ο Πoλ Γκάλικο να υποστηρίζει πως «η γάτα μπορεί να σε χρησιμοποιήσει ως χαλάκι και πιστέψτε με θα το κάνει”.
Ούτε ο Ουίλιαμ Μπάροουζ να τη θεωρεί το Άγιο Δισκοπότηρο της έμπνευσης.
«…Κι εγώ λάτρεψα πόδια κι έφαγα κλωτσιές. Χάιδεψα χέρια, κι έφαγα ξύλο. Μα τη σοφία της γάτας δε μπόρεσα ακόμη να την καταλάβω», σχολιάζει απολύτως σοβαρά ο Ντίνος Χριστιανόπουλος.
Κι ο Οδυσσέας Ελύτης συμπληρώνει:
“Φτάσε να συλλαμβάνεις αισθήσεις όσες και τα μουστάκια της γάτας σου”. (“Εκ του πλησίον”).
 είναι το «Γάτα σε άδειο διαμέρισμα».){kind=link}