Η πρώτη ελληνική συμμετοχή στο διαγωνισμό τραγουδιού της EUROVISION το 1974 που έλαβε χώρα στο Μπράιτον της Αγγλίας, ήταν ένα τυπικό ελληνικό τραγούδι με παραδοσιακό μπουζούκι και τη Μαρινέλα με ντύσιμο ενάντια στις εκθαμβωτικές τουαλέτες της εποχής, που φορούσε ένα ωραίο παντελόνι της εποχής με πουκάμισο. Το «Κρασί, Θάλασσα και τ’ Αγόρι μου» ήταν στα ελληνικά με διεύθυνση της ζωντανής ορχήστρας και σύνθεση του Γιώργου Κατσαρού και με στίχους του Πυθαγόρα. Κατά την ψηφοφορία, η Ελλάδα είχε λάβει επτά βαθμούς, τοποθετώντας την ενδέκατη στους δεκαεπτά.
Το 1975 η Ελλάδα δεν έλαβε μέρος, για «άγνωστους λόγους» σύμφωνα με την EBU, ξεχνώντας να αναφέρει ότι η απόσυρση ήταν μια διαμαρτυρία λόγω της εισβολής των Τούρκων στην Κύπρο.
Tο 1976 η Ελλάδα αποφάσισε να επανεμφανιστεί στο διαγωνισμό της Eurovision θέλοντας να καταγγείλει τον «Αττίλα» στην Κύπρο και την παρθενική εμφάνιση της Τουρκίας στο θεσμό. Η δεύτερη συμμετοχή της Ελλάδος, ήταν επιλογή του Μάνου Χατζιδάκι, διευθυντή του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, που θεώρησε ότι η Ελλάδα έπρεπε να χρησιμοποιήσει τον διαγωνισμό, για να διαμαρτυρηθεί σε διεθνές επίπεδο γι’ αυτή την εισβολή της Τουρκίας. Επρόκειτο για ένα μοιρολόι της μαυροφορεμένης Μαρίζας Κωχ που μιλούσε για τη στρατιωτική εισβολή και το δράμα του κυπριακού λαού.
Η Μαρίζα Κωχ σε συνέντευξή της, αποκάλυψε το παρασκήνιο της ανάθεσης από τον Μάνο Χατζιδάκι, και ότι όλα έγιναν μέσα σε ένα βράδυ. Την κάλεσε στο τηλέφωνο ο Χατζιδάκις και της είπε ξεκάθαρα να φύγει αμέσως για τη Χάγη μαζί με ένα λαούτο μόνο. Έπρεπε να βγει το τραγούδι μέσα στο βράδυ, για να προλάβουν να κατοχυρώσουν τη συμμετοχή της Ελλάδας στο διαγωνισμό. H Μαρίζα χάρηκε τόσο, που δεν έφερε καμιά αντίρρηση.
Η σπουδαία καλλιτέχνιδα εκείνη την εποχή είχε κυκλοφορήσει δύο παραδοσιακά τραγούδια έχοντας εξώφυλλο στο δίσκο τη διχοτομημένη και μαρτυρική Κύπρο. Καθώς το τραγούδι θα ήταν θρήνος για την Κύπρο, και είχε γνώσεις πάνω στα παραδοσιακά μας τραγούδια, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τους στίχους από ηπειρώτικο τραγούδι «Παναγιά μου, Παναγιά μου, παρηγόρα την καρδιά μου». Μ’ αυτή την ιδέα, τηλεφώνησε στο στιχουργό Μιχάλη Φωτιάδη που βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη, κι όλη νύχτα έγραφαν το τραγούδι διά τηλεφώνου.
Η Μαρίζα επισκέφτηκε το Μάνο Χατζιδάκι στο σπίτι του την ώρα που της είχε πει, με μια πρόχειρη ηχογράφηση του τραγουδιού. Αυτός κατοχύρωσε τη συμμετοχή στο διαγωνισμό ενθουσιασμένος. Το βίντεο προώθησης έφτιαξε ο σκηνοθέτης Κώστας Φέρρης, με πλάνα από το Μυστρά και τη Μαρίζα με πένθιμη περιβολή και ερμηνευτικό ύφος με θρήνο, αλλά και υπερήφανο και γενναίο συνάμα.
Οι οδηγίες του Μάνου Χατζιδάκι δεν αφορούσαν μόνο την ερμηνεία, αλλά και το όλο στήσιμο της πάνω στη σκηνή: “Μόνο στο τέλος του τραγουδιού, στην τελευταία κορόνα, να απλώσεις τα χέρια για να φανεί το πένθος μας για την Κύπρο”. Διότι, σύμφωνα με τον Χατζιδάκι και την Κωχ, το φόρεμα που φόρεσε το βράδυ του διαγωνισμού, δεν ήταν ένα ένδυμα απλής επίδειξης, αλλά ένδειξη πένθους και θρήνου.
Το «Παναγία μου – Παναγία μου», προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και τάραξε τα νερά όχι μόνο της EUROVISION, αλλά και όλου του καλλιτεχνικού αλλά και πολιτικού χώρου. Γιατί η συμμετοχή εκείνη, με το συγκεκριμένο τραγούδι της Μαρίζας Κωχ και του Μιχάλη Φωτιάδη, ήταν μια πολιτική πράξη: Μια διαμαρτυρία για την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1974.
Κάμπος γεμάτος πορτοκάλια, όι όι, μάνα μου, που πέρα ως πέρα απλώνετ’ η ελιά, γύρω χρυσίζουν τ’ ακρογιάλια, όι όι, μάνα μου και σε θαμπώνει, θαμπώνει η αντηλιά
Στον τόπο αυτό όταν θα πάτε, όι όι, μάνα μου, σκηνές αν δείτε, αν δείτε στη σειρά, δε θα `ναι κάμπινγκ για τουρίστες, όι όι, μάνα μου, θα `ναι μονάχα, μονάχα προσφυγιά
Παναγιά μου, Παναγιά μου, παρηγόρα την καρδιά μου!
Παναγιά μου, Παναγιά μου, παρηγόρα την καρδιά μου!
Κι αν δείτε ερείπια γκρεμισμένα, όι όι, μάνα μου, δε θα `ναι απ’ άλλες, απ’ άλλες εποχές, από ναπάλμ θα `ναι καμένα, όι όι, μάνα μου, θα `ναι τα μύρια χαλάσματα του χτες
Κι αν δείτε γη φρεσκοσκαμμένη, όι όι, μάνα μου, δε θα `ναι κάμπος, `ναι κάμπος καρπερός, σταυροί θα είναι φυτεμένοι, όι όι, μάνα μου, που τους σαπίζει, σαπίζει ο καιρός
Παναγιά μου, Παναγιά μου, παρηγόρα την καρδιά μου!
Παναγιά μου, Παναγιά μου, παρηγόρα την καρδιά μου!
Όταν το περιεχόμενο του τραγουδιού έγινε γνωστό, οι Τούρκοι ξεκίνησαν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας ενάντια στη συμμετοχή της χώρας μας. Μόλις δε, κυκλοφόρησε το βίντεο, άρχισαν να αντιδρούν στην Τουρκία για τους στίχους και οι Γκρίζοι Λύκοι να δηλώνουν ότι δε θα αφήσουν να γίνει η παρουσίαση του τραγουδιού. Η επίσημη Τουρκία αρνήθηκε να συμμετέχει στη EUROVISION, σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Οι αντιδράσεις των Τούρκων της Ευρώπης κορυφώθηκαν με μια διαδήλωση έξω από το χώρο διεξαγωγής του φεστιβάλ στη Χάγη, όπου -σύμφωνα με τον Τύπο- συμμετείχαν 60.000 άτομα.
Στις 3 Απριλίου 1976, οι διοργανωτές συμβούλευαν τη Μαρίζα Κωχ να μην εμφανιστεί, την πληροφόρησαν λίγα δευτερόλεπτα πριν ανέβει στη σκηνή ότι υπήρχε ελεύθερος σκοπευτής απέναντί της με εντολή αν χρειαστεί να την πυροβολήσει. Στην επιμονή της να τραγουδήσει κανονικά, την υποχρέωσαν να υπογράψει ότι το κάνει με δική της ευθύνη. Εκείνη υπέγραψε, και αν και διέτρεχε άμεσο κίνδυνο η ζωή της, απτόητη βγήκε να τραγουδήσει, με την υπέροχη φωνή της. Μετέφερε την τραγωδία, με έναν τρόπο ανατριχιαστικό, αγνοώντας τις απειλές. Βρέθηκε στην σκηνή τραγουδώντας ένα μοιρολόι που εξιστορούσε τις θηριωδίες των Τούρκων απέναντι στον κυπριακό λαό.
Η τουρκική τηλεόραση δεν μετέδωσε την ελληνική συμμετοχή και εκείνη την ώρα μετέδωσε αποσπάσματα από πατριωτικά τραγούδια και χορό της κοιλιάς. Η EBU, τιμώρησε τη στάση της Τουρκίας τότε, απαγορεύοντάς της τη συμμετοχή έως το 1979, όπου και επέστρεψε, ενώ παράλληλα έθεσε όρο να μην επιτρέπονται πολιτικά τραγούδια στο διαγωνισμό.
Η Ελλάδα πήρε την 13η θέση το διαγωνισμό, συγκεντρώνοντας μόλις 20 βαθμούς, οι οκτώ εκ των οποίων ήταν από τη Γαλλία. Επίσης, έλαβε πέντε από την Ιταλία, τέσσερις από την Ισλανδία, δύο από το Βέλγιο κι έναν από την Πορτογαλία.
Μετά την επιστροφή της αποστολής στην Ελλάδα και τα αρνητικά σχόλια για τη χαμηλή θέση και την απευθείας ανάθεση του τραγουδιού στη Μαρίζα Κωχ, ο Μάνος Χατζιδάκις απέστειλε στον Τύπο σχετική επιστολή, όπου ανέφερε:
«Διάβασα πολλές επικρίσεις εναντίον της Ραδιοφωνίας, για το ότι δεν εναρμονίστηκε με το επίπεδο της EUROVISION και για το ότι δεν έγινε “δημοκρατικότερα” η επιλογή, ώστε “να πετύχουμε”.
Πουθενά δε διάβασα τη μόνη, τη μία και τη σωστή άποψη. Ότι δε διαθέτουμε ηλίθιο τραγούδι και είμαστε μια χώρα που έχει τεράστια και αξιόλογη μουσική παράδοση.
Λάβαμε μέρος, διότι έπρεπε να δηλώσουμε παρουσία. Διαλέξαμε ένα τραγούδι που μας ταιριάζει και δε μας έκαμε εκ των υστέρων να ντραπούμε.
Αν πετυχαίναμε, ίσως να ντρεπόμουν, μια κι εγώ προσωπικά σαν υπεύθυνος, πρώτη φορά συνειδητοποίησα το επίπεδο του θορυβώδους αυτού διαγωνισμού».
Παρά τη σχετικά χαμηλή θέση της Ελλάδας στη βαθμολογία, ο στόχος του Μάνου Χατζιδάκι και της Μαρίζας Κωχ είχε επιτευχθεί.
Η Μαρίζα Κωχ φορούσε ένα μακρύ μαύρο φόρεμα έμπνευσης της Νίκης Γουλανδρή, και ένα αυθεντικό βυζαντινό χρυσό περιδέραιο στο λαιμό. Το κόσμημα, βάρους μισού κιλού, φυλασσόταν στην επίσημη θυρίδα του ξενοδοχείου.
Το βίντεο του τραγουδιού είχε σκηνοθετηθεί από τον Κώστα Φέρρη και ήταν γυρισμένο στην καστροπολιτεία του Μιστρά.
