Ένας Ιρλανδός, ο οποίος ζει στην Ελλάδα από το 2004, o Damian Mac Con Uladh, δημοσιογράφος και ανταποκριτής των «Irish Times» ο οποίος είχε εργαστεί και στην “Athens News”, με αφορμή τους πρόσφυγες από τη Συρία που «εγκαταστάθηκαν» στο κέντρο της Αθήνας, μας υπενθυμίζει ένα κεφάλαιο της πρόσφατης Ιστορίας μας. Μπορεί μεν οι πρόσφυγες να προκάλεσαν ανάμεικτες αντιδράσεις στην ελληνική κοινή γνώμη σήμερα, οφείλουμε όμως να θυμηθούμε ότι υπήρξε εποχή που εμείς οι Έλληνες ζητούσαμε άσυλο στη Συρία. Η πρώτη φωτογραφία είναι από εκείνη την εποχή και ο δημοσιογράφος την εντόπισε στο αρχείο της Βιβλιοθήκης του Κονγκρέσου (Library of Congress). Έγραψε λοιπόν ο Ιρλανδός δημοσιογράφος:
«Η φωτογραφία δεν έχει ημερομηνία, έχει τίτλο “Έλληνες πρόσφυγες στο Χαλέπι”, και δείχνει μια ομάδα ανθρώπων σε κουρελιασμένα ρούχα, ανάμεσά τους μικρά αγόρια, που περιμένουν να φάνε. Σε πρώτο πλάνο, μια γυναίκα, με ένα τενεκεδάκι στα πόδια της, στέκεται δίπλα ένα πρότυπο “μαγειρείο”. Κάτω από τη φωτογραφία ως λεζάντα γράφει: “Δόθηκε φαγητό σε 12.000 Έλληνες από τους Αμερικανούς”. Σύμφωνα με τα στοιχεία για την επιβεβλημένη ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, όπως συμφωνήθηκε με τη Συνθήκη της Λοζάνης το 1923, 17.000 Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία μεταφέρθηκαν σε διάφορες πόλεις της Συρίας. Τόσο σοβαρή ήταν η κατάσταση που τον Αύγουστο του 1923 ο υπεύθυνος των Ελλήνων προσφύγων στο Χαλέπι έστειλε τηλεγράφημα στο υπουργείο Εξωτερικών της Αθήνας, ζητώντας να αποτρέψει άλλους Έλληνες να φτάσουν στην πόλη, γιατί “έγινε αδύνατον να δεχτούν άλλους πρόσφυγες”. Η γενικότερη κατάσταση για τους Έλληνες πρόσφυγες το καλοκαίρι του 1923 περιγράφεται ως “τραγική και αβέβαιη”».
Ανάλογες σκηνές, αντεστραμμένες όμως, συμβαίνουν στις μέρες μας στην Αθήνα. Η Ιστορία δοκιμάζει τον ανθρωπισμό των Ελλήνων.
Ας ξεφυλλίσουμε λοιπόν την Ιστορία κι ας μάθουμε ότι στις 30 Ιανουαρίου του 1923 υπογράφηκε η «Σύμβαση Περί Ανταλλαγής των Ελληνικών και Τουρκικών Πληθυσμών» στη Λοζάνη της Ελβετίας. Οι Έλληνες χριστιανοί της Ασίας θα έπρεπε να εγκατασταθούν στην Ελλάδα, ενώ οι μουσουλμάνοι της Ελλάδας έπρεπε να επιστρέψουν σε περιοχές της Τουρκίας. Ήδη εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες πρόσφυγες είχαν φτάσει στην Ελλάδα, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του ’22. Η σύμβαση απλώς επισημοποιούσε τη μεγαλύτερη υποχρεωτική μετακίνηση των πληθυσμών στη σύγχρονη Ιστορία. Τα σχολικά βιβλία της Ιστορίας μπορεί να περιγράφουν εκτενώς τις πολιτικές ενέργειες και τις πληθυσμιακές μετακινήσεις, αλλά δεν δίνουν σαφή εικόνα για το φοβερό δράμα των προσφύγων. Οι φωτογραφίες είναι μόνο ένα μικρό δείγμα της αφάνταστης ταλαιπωρίας που υπέστησαν χιλιάδες άμαχοι, που ξεριζώθηκαν βίαια.
Το καλοκαίρι του 1923 βρίσκονταν ακόμη σε αναμονή:
23.000 πρόσφυγες στην Κωνσταντινούπολη,
20.000 στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας,
4.000 στη Μερσίνη και
17.000 σε διάφορες πόλεις της Συρίας.
Συνολικά, περίπου 64.000 πρόσφυγες περίμεναν κάτω από άθλιες συνθήκες σε διάφορα λιμάνια και σε παραθαλάσσιες πόλεις για να μεταφερθούν στην Ελλάδα.
Ακόμα και αν έφευγαν όλοι όμως, υπήρχαν άλλοι 150.000 πρόσφυγες που περίμεναν τη σειρά τους, στα βάθη της Ανατολίας. Η κατάσταση ήταν εξαιρετικά οδυνηρή.
Το πλήθος ήταν τεράστιο και τα τρόφιμα είχαν εξαφανιστεί.
Στις 31 Μαΐου του 1923, ο πρόεδρος των Ελλήνων στο Χαλέπι, έστειλε τηλεγράφημα στον υπουργό Εξωτερικών στην Αθήνα, ζητώντας να μην έρθουν άλλοι στην πόλη, γιατί δεν μπορούσαν να τους συντηρήσουν.
Στις 11 Ιουλίου, η γαλλική κυβέρνηση, υπό τον έλεγχο της οποίας βρισκόταν η Συρία και ο Λίβανος, απαίτησε από την Ελλάδα να μεταφέρει με δικά της έξοδα και επιμελητεία, τουλάχιστον 2.000 πρόσφυγες στη Βηρυτό.
Ο αμερικανικός Ερυθρός Σταυρός, που αναφέρεται στη λεζάντα της φωτογραφίας ότι «σίτισε 12.000 Έλληνες», διέκοψε την παροχή βοήθειας την 1η Αυγούστου του 1923!
Συνολικά είχε παραχωρήσει περισσότερα από 2.5 εκατομμύρια δολάρια για τη σίτιση και την περίθαλψη εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, χιλιάδες Σύριοι πρόσφυγες στην Αθήνα κάνουν απεργία πείνας, ελπίζοντας ότι θα εισακουστούν τα αιτήματά τους. Άλλοι απελπισμένοι για να ξεφύγουν από τον πόλεμο, πνίγονται στην προσπάθειά τους να φτάσουν στην Ευρώπη.
