Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου του 1926 και έφυγε από τη ζωή στην Αθήνα, τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026.
Ο αποχαιρετισμός της, την Παρασκεύη
Η εξόδιος ακολουθία θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2026, στις 13:00, στη Μητρόπολη Αθηνών, παρουσία συγγενών, φίλων και εκπροσώπων του πνευματικού και πολιτικού κόσμου. Προηγουμένως, η σορός της θα τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα.
***
«Τη μέρα που γεννήθηκα, στον Βύρωνα, τα δύο παλιοκάικα του Μικρασιάτη πατέρα μου με τα οποία τάιζε 5 στόματα βούλιαξαν έξω από τη Βουλιαγμένη, γρουσούζικο με ανέβαζαν γρουσούζικο με κατέβαζαν, ήμουν πάντα «το παιδί», όταν μιλούσαν για μένα λέγανε «Τι κάνει το παιδί;». Όλα τα αδέλφια μου είχαν ονόματα εκτός από εμένα, ήμουν πάντα το ουδέτερο!
Στην καριέρα μου μεγάλο ρόλο έπαιξε η τύχη.
Την εποχή εκείνη για να γραφτείς στο Πανεπιστήμιο χρειαζόταν πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων, πού να το βρω; Όλα μου τα αδέλφια αριστεροί, όταν πέθανε ο Στάλιν έκλαιγα απαρηγόρητα, η μόνη χρονιά που δεν ζήτησαν ήταν η δική μου και έτσι γράφτηκα στη Φιλοσοφική Σχολή.
Την έδρα στη Σορβόνη την πήρα πάλι από τύχη, γιατί ήμουν η μόνη από όλους τους άλλους υποψήφιους που είχα προλάβει να δημοσιεύσω τη διπλωματική μου!
Στο Αρχαιολογικό πάω να δω τις συμφοιτήτριές μου και πέφτω πάνω σε όλη την αριστοκρατία της Αθήνας.
Μου λέει λοιπόν μια μέρα ο Οικονόμου, ο καθηγητής της Κλασικής Αρχαιολογίας: «Βρε Γλύκατζη, ετούτες εδώ όλες δεν έχουν ανάγκη να δουλέψουν, εσύ τι θα κάνεις στη ζωή σου;». «Ακούστε, εγώ κάνω πάντα αυτό που θέλω πολύ, μόνο έτσι χορταίνει η ψυχή, το στομάχι κάτι θα βρεις να το γεμίσεις, μπορώ να πουλώ ακόμα και λεμόνια στους δρόμους.» Και πάλι με ευνόησε η τύχη, αντί να πουλάω λεμόνια, βρέθηκα στο Παλάτι!
Ακούω λοιπόν στην τάξη από έναν καθηγητή μας ότι η Βασίλισσα ζητούσε για τον Έρανο κάποιον που να ξέρει καλά γαλλικά. Πρώτη πρώτη σηκώνω εγώ το χέρι μου και με παίρνουν… ΕΠΟΝίτισσα και βρίσκομαι μπροστά στη Φρειδερίκη.
Δεν περνάνε 2-3 μέρες και φτάνει γράμμα από μια συμφοιτήτριά μου, δεν θα πω το όνομα γιατί ίσως ζει: «Μεγαλειοτάτη, δεν υπάρχει μεγαλύτερη κομμουνίστρια από τη Γλύκατζη και εσείς την έχετε πάρει κοντά σας;». Το δείχνω στη Βασίλισσα και αυτή παίρνοντας το γνωστό αυστηρό αυταρχικό ύφος μου λέει: «Να της πεις, σε αυτή τη χώρα εγώ αποφασίζω ποιος είναι κομμουνιστής!».
Περνάει ο καιρός και με τον Βασιλιά Παύλο πάμε στη Στυλίδα που είχε φτιάξει σχολειά. Φτάνουμε όλοι μαζί, κόσμος πολύς περίμενε, ανεβαίνει ένας αστυνομικός στο πούλμαν και λέει στη Βασίλισσα: «Είναι όλοι εξαγριωμένοι, λένε ότι έχετε μαζί σας κομμουνιστές.» Το ακούει η Βασίλισσα, κατεβαίνει από το πούλμαν, μπροστά στην πόρτα στεκόταν ένας κουτσός που της λέει: «Μεγαλειοτάτη, δίνετε τις δουλειές σας σε κομμουνιστές, εγώ έχασα το πόδι μου για να έχετε εσείς το θρόνο σας.» Και η Φρειδερίκη χωρίς καν να σκεφτεί, του λέει: «Στη δούλεψη μου θέλω έξυπνους ανθρώπους. Αν εσύ έχασες το πόδι σου για να έχω εγώ το θρόνο μου και όχι για την πατρίδα σου, τότε είσαι βλάκας!».
Παρεμπιπτόντως, το τι χαστούκια έχει φάει μπροστά μου ο Κωνσταντίνος από τη μητέρα του δεν λέγεται, για να την εκνευρίσει γύριζε όλο το Παλάτι φωνάζοντας «Κάππα Κάππα Ε, το κόμμα σου Λαέ!».
Το πιο δεσμευτικό στις ανθρώπινες συναναστροφές είναι η ιδεολογία, να μη μιλάς παρά μόνο σε μια ορισμένη ομάδα ανθρώπων. Εμένα δεν με ενδιαφέρει η ιδεολογία, αλλά οι άνθρωποι. Φίλος μου δεν είναι αυτός που πιστεύει στις ίδιες λύσεις με μένα, αλλά αυτός που είναι σωστός άνθρωπος.
Η καλοσύνη είναι μίμηση Θεού.
Όσοι κρύβουν τα χρόνια τους, χάνουν μαζί και τις αναμνήσεις.
Στη Γαλλία ο υλικά πλούσιος δεν θεωρείται αστός, η αστική τάξη είναι παιδεία!
Κανένας λαός δεν έμεινε 400 χρόνια σκλάβος, υπήρχε μεγάλη έλλειψη αυτοπεποίθησης. Γιατί μετά την απελευθέρωση δημιουργήθηκαν ρωσικό, γαλλικό και αγγλικό κόμμα; Πού ήταν το ελληνικό κόμμα; Μάθαμε να είμαστε πάντα ραγιάδες κάποιου. Αν ξέραμε καλά την ιστορία μας, θα είχαμε διαγράψει πολλούς υποτιθέμενους «ήρωες» και θα αλλάζαμε πολλά ονόματα δρόμων και πλατειών που φέρουν τα ονόματά τους.
Όταν ο Έλληνας πάει στην Ευρώπη ουσιαστικά πάει στο σπίτι του, αν θεωρήσουμε «εξωτερικό» την Ευρώπη σημαίνει πως είμαστε ακόμα «Ανατολή.»
Μαζί με τον Πρόεδρο Μιτεράν φθάνω στη Νέα Υόρκη για να υπογράψω συμβάσεις με τα αμερικανικά πανεπιστήμια. Φτάνοντας στο Πανεπιστήμιο, μας υποδέχεται ο πρόεδρός του: «Χορεύεις καλαματιανό;» μου λέει και τα χάνω, “το όνομά μου John Brademas.” Στο δείπνο εντυπωσιασμένος ο Μιτεράν σχολιάζει: «Ο Πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης (Μπραδήμας) και η Πρόεδρος όλων των Πανεπιστημίων του Παρισιού (Γλύκατζη) δεν μίλησαν ούτε γαλλικά, ούτε αγγλικά, αλλά ελληνικά. Ε! αυτό είναι αυτοκρατορία!».
Η Παιδεία μας έχει αποτύχει γιατί στα παιδιά μιλάνε όλοι από την αρχή για επιτυχία, κανείς δεν τους μιλάει για ευτυχία…».
Σήμερα, η κυρία Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ είναι 99 ετών.
Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα. Ηταν ιστορικός – Βυζαντινολόγος και ακαδημαϊκός. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, εργάστηκε στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών και συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι. Ειδικεύτηκε στη μελέτη του κόσμου της χριστιανικής Ανατολής καθώς στο κράτος και στην κοινωνία του Βυζαντίου. Το 1955 διορίστηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας και το 1964 έγινε διευθύντριά του. Το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης. Το 1976 εκλέχθηκε Πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης. Στην πολυετή ακαδημαϊκή της σταδιοδρομία ανήλθε σε ανώτερα αξιώματα και έλαβε πολλές διεθνείς διακρίσεις. Ήταν τιμητικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Γαλλικής Ακαδημίας, της Βρετανικής Ακαδημίας, των Γραμμάτων και των Τεχνών του Βελγίου, του Βερολίνου και της Βουλγαρίας. Διετέλεσε πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou (Beaubourg). Άφησε πλούσιο συγγραφικό έργο με την ιδιότητά της ως Βυζαντινολόγου. Ήταν Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών. Οι γνώσεις για το Βυζάντιο διεθνώς μπορούμε να πούμε ότι χωρίζονται σε προ Αρβελέρ και μετά Αρβελέρ.
