Γράφει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου
«Η πατρίδα μας είναι ολόκληρος ο κόσμος. Ο νόμος μας είναι ελευθερία. Έχουμε μια μόνο σκέψη, επανάσταση στις καρδιές μας». (Ντάριο Φο)
Ο Ντάριο Φο ξεκίνησε τη θεατρική του σταδιοδρομία ως ηθοποιός σε καμπαρέ και επιθεωρήσεις (1953-1955). Με τη Φράνκα Ράμε, η οποία αργότερα έγινε γνωστή για τα φεμινιστικού περιεχομένου έργα της όπως το Ας μιλήσουμε για γυναίκες (Parliamo di donne, 1977), ίδρυσε το 1959 τον «Θίασο Ντάριο Φο-Φράνκα Ράμε».
To ζεύγος έγινε διάσημο με τις εμφανίσεις του, κυρίως μετά το 1967, σε χιουμοριστικά σκετς στην τηλεόραση, ιδιαίτερα στο δημοφιλές πρόγραμμα «Καντσονίσιμα» της ιταλικής δημόσιας τηλεόρασης RAI.
Με την πάροδο του χρόνου, στράφηκαν προς το πολιτικά στρατευμένο θέατρο, συχνά αθυρόστομο, βλάσφημο και σκατολογικό, αλλά βαθιά ριζωμένο στις παραδόσεις της Κομέντια ντελ’ Άρτε, των λαϊκών παραμυθάδων και του κουκλοθεάτρου, τις οποίες συνδύαζαν με αυτό που ο Φο ονόμασε «ανεπίσημο αριστερισμό».
Το 1968 το ζεύγος δημιούργησε τον εταιρικό θίασο «Νέα Σκηνή», ο οποίος συνδέθηκε με τον πολιτιστικό οργανισμό ARCI που ελεγχόταν από το Iταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Το 1970 οι δύο πλευρές ήλθαν σε διάσταση και οι Φο-Ράμε ίδρυσαν τη «Θεατρική Κοινότητα Η Κομμούνα» (Collettivo Teatrale La Comune), με την οποία εμφανίζονταν σε εργοστάσια, σχολεία και διάφορους δημόσιους χώρους.
Το «Ελεύθερο ζευγάρι», μια ξεκαρδιστική και συνάμα δηκτική κωμωδία για ένα ζευγάρι που πειραματίζεται με τα όρια της σχέσης του, ανεβαίνει στο θέατρο «Ακμήνη», σε σκηνοθεσία του καταξιωμένου ηθοποιού Χρήστου Συριώτη.
Γραμμένο λοιπόν από ένα άλλο ζευγάρι, τον Ιταλό νομπελίστα συγγραφέα, σκηνοθέτη και ηθοποιό Ντάριο Φο και τη σύζυγό του -επίσης ηθοποιό- Φράνκα Ράμε, το «Ελεύθερο Ζευγάρι», μπαίνει κυριολεκτικά στα σπίτια μας και μας ρωτά κοιτώντας μας στα μάτια:
«Πόσο ανοιχτή μπορεί να είναι μια σχέση»;
«Πόσο υποτάσσεται στις νόρμες μιας κοινωνίας συγκεκριμένων δομών και μέσα στα όρια της ταξικής πολιτικής κατάστασης»;
«Γιατί ένας άνδρας δε μπορεί να έχει και γυναίκα και ερωμένη»;
«Γιατί μια γυναίκα δε μπορεί να έχει και σύζυγο και εραστή»;
«Τι γίνεται όταν τελικά οι όροι αντιστρέφονται»;
Ποιος άλλος συγγραφέας, αν όχι ο Ντάριο Φο, με το ελεύθερο, προοδευτικό του πνεύμα και τη δηλητηριώδη του πένα, που επί δεκαετίες υπηρέτησε την αμεσότητα στην ανάδειξη προβλημάτων, χαρακτήρων και σχέσεων, αγωνιζόμενος συνάμα κατά των πάσης φύσεως εξουσιών, θα μπορούσε να υπέγραφε με τέτοιο ευφυές χιούμορ και ενδελέχεια την ίδια τη ζωή;
Μια ζωή κεντημένη με εκρήξεις, όρια, συναισθήματα κι ανατροπές, περιπέτειες χαρακτήρων σε κάθε έκφανση σχέσης ανάμεσα σε συντρόφους.
Το μπερδεμένο κουβάρι της ζωής
Το 1983 και με τη σύζυγό του στη ζωή Φράνκα Ράμε (1929-2013), με την οποία συνεργάστηκαν και επί σκηνής αντιπαλεύοντας συχνά λογοκρισίες και απειλές για το σθένος τους να διεκδικήσουν έναν καλύτερο κόσμο, συγγράφουν το «Ανοιχτό Ζευγάρι» όπως αρχικά ήταν ο τίτλος. Σε αντίθεση με κάθε προηγούμενο έργο, το «Ελεύθερο Ζευγάρι» δεν βρίθει εμφανών κοινωνικοπολιτικών αιχμών αλλά περνά την κοσμοθεωρία του συγγραφέα μέσα από το δίπολο των αρχών της συζυγικής πίστης και της οικογενειακής αξιοπρέπειας, με έντονα τα στοιχεία των ατομικών αναγκών που πασχίζουν να ισορροπήσουν διπολικές εκρήξεις. Σχέση, γάμος, έρωτας, πίστη, απιστία, αδιέξοδα, αλήθειες και ψέματα, βεβαιότητες και αβεβαιότητες, δυσκολίες και ευτυχισμένες στιγμές ένα μπερδεμένο κουβάρι όλα μαζί…
Ο ίδιος ο Ντάριο Φο στο αυτοβιογραφικό του πόνημα με τίτλο «Ο κόσμος μου» σημείωνε:
«Σε όλη μου τη ζωή, δεν έγραψα τίποτε με μόνο σκοπό τη διασκέδαση, πάντα επεδίωκα να συμπεριλάβω στα κείμενά μου τις ρωγμές εκείνες, που θα ήταν σε θέση να ταρακουνήσουν τις βεβαιότητες, να αμφισβητήσουν παγιωμένες απόψεις, να προκαλέσουν θυμό, να ανοίξουν λιγάκι το μυαλό του κόσμου. Όλα τα υπόλοιπα, η ομορφιά για την ομορφιά, η τέχνη για την τέχνη, δεν μ’ ενδιαφέρουν».
Συναισθηματικό βάρος και παραδοξότητα
Η παράσταση του Χρήστου Συριώτη διαθέτει πραγματική αγάπη για το υλικό του, χιούμορ που δεν εξαντλείται στις νοσταλγικές αναφορές και μια ιστορία που αποκτά συναισθηματικό βάρος χωρίς να χάνει την παραδοξότητά της.
Οι ερμηνείες
Το διασκεδαστικό έργο ξεκινάει με κέφι και σε κερδίζει αμέσως με το σκαμπρόζικο χιούμορ του, με το οποίο συντονίζεται απόλυτα το ταιριαστό ζευγάρι των καλλιτεχνών.
Το επί σκηνής δίδυμο είναι προφανές ότι διαθέτει μία ισχυρή συνεκτική σχέση με εμφανή χημεία. Δημιουργείται συχνά η ενδιαφέρουσα αίσθηση ότι πρόκειται είτε για μια μάχη «κατάποσης» της μιας ανθρώπινης πτυχής από την άλλη, είτε για την οριστική λύση μιας καταστροφικής ως εκείνη τη στιγμή «συγκατοίκησης».
Η Νατάσσα Χαϊδά είναι ένας γοητευτικός αδιαπραγμάτευτος υπερασπιστής της ηθικής ανωτερότητας. Ο λόγος της στο ρόλο της συζύγου διαθέτει τη δύναμη της γνώσης και της αυτοπεποίθησης. Η κίνησή της έχει άνεση αλλά και υποδειγματική σταθερότητα. Η επιβλητικότητά της αναβλύζει μέσα από χαμηλούς τόνους. Η συνολική της παρουσία είναι ιδιαίτερα ελκυστική για το κοινό.
Ο Χρήστος Συριώτης, επιφορτισμένος με τον «αντιπαθητικό» ρόλο του ανήθικου αντίποδα, διαθέτει την απαραίτητη εσωτερικότητα και είναι ένας ευρηματικός νευρωτικός παραβάτης κατ’ εξακολούθηση, που συνειδητά αρνείται να αναλάβει τις ευθύνες του. Πιεστικά επιχειρεί να συμπαρασύρει και τη σύζυγο στον ολισθηρό δρόμο του και να την κάνει συνένοχο. Πραγματικά μια υπέροχη ερμηνεία από τον πεπειραμένο ηθοποιό.
Επιστροφή
Σε μια εποχή όπου οι σχέσεις επαναπροσδιορίζονται και οι «ανοιχτές» μορφές συντροφικότητας συζητιούνται παντού, από τα social media μέχρι τις καθημερινές μας συζητήσεις, το «Ελεύθερο Ζευγάρι» των Ντάριο Φο και Φράνκα Ράμε επιστρέφει πιο ζωντανό, πιο καυστικό και πιο αληθινό από ποτέ.
Με χιούμορ που πονάει και αλήθειες που δεν κρύβονται, το έργο ξεσκεπάζει όσα συχνά φωλιάζουν μέσα στις σχέσεις: τον άντρα που μιλά για «προοδευτικότητα» και τολμά να κάνει ό,τι θέλει, χωρίς συνέπειες και τη γυναίκα που, μέσα από κρίσεις, φόβους και ξεκαρδιστικές ανατροπές, βρίσκει τη δική της φωνή, τη δύναμη και την αλήθεια της.
Βαθιά ανθρώπινη σάτιρα
Μια τολμηρή, ξεκαρδιστική και βαθιά ανθρώπινη σάτιρα πάνω στην εξουσία, στη ζήλια που μεταμφιέζεται σε αγάπη και στην ανάγκη να μας βλέπουν, να μας σέβονται, να μας ακούν. Ένα έργο που μιλάει για τις τοξικές συμπεριφορές που βαφτίζονται «φυσιολογικές» και για την ευθύνη που κρύβεται πίσω από την ελευθερία.
Το «Ελεύθερο Ζευγάρι» σε κάνει να γελάς, να θυμώνεις, να αναγνωρίζεις στιγμές από τη δική σου ζωή και να βλέπεις τις σχέσεις αλλιώς. Ένα έργο που δεν ανήκει στο χθες. Ανήκει στο τώρα.
Και γι’ αυτό πρέπει να το δεις.
Και για έναν ακόμα λόγο: Γιατί η άγνοια είναι η βάση της αδικίας. Και γιατί σήμερα πρέπει να εκμεταλλευτούμε το γεγονός ότι εμείς οι άλλοι, οι θεατράνθρωποι, οι διανοούμενοι, οι ηθοποιοί, έχουμε το δικαίωμα του λόγου και τη δυνατότητα να ενημερώνουμε τους νεότερους. Έχουμε το χρέος να αφηγούμαστε τη ζωή.
Το «Ελεύθερο ζευγάρι», σκηνοθετημένο από τον Χρήστο Συριώτη στο Θέατρο «Αλκμήνη», είναι μια κωμωδία που δεν χαρίζεται σε κανέναν. Παρουσιάζεται από τις 22 Οκτωβρίου και θα συνεχιστεί μέχρι τις αρχές του ’27.
Ο σκηνοθέτης του έργου Χρήστος Συριώτης γράφει:
Το «Ελεύθερο ζευγάρι» είναι μια κωμωδία που μοιάζει ανάλαφρη, αλλά στην πραγματικότητα πατάει πάνω σε ένα σαθρό έδαφος που τρίζει. Ζούμε σε μια εποχή όπου οι σχέσεις «απελευθερώνονται», οι ρόλοι ξαναγράφονται, η πολιτική ορθότητα γίνεται άλλοθι και όσο κι αν δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε, οι γυναικοκτονίες δεν είναι πια είδηση, είναι καθημερινότητα. Μέσα σε αυτό το τοπίο, το έργο του Φο και της Ράμε αποκτά μια νέα, δυνατή ορμή, καθώς οι συγγραφείς παίζουν αριστοτεχνικά με τα όρια ανάμεσα στο αστείο και το σκληρό.
Το ζευγάρι δεν είναι απλώς δύο άνθρωποι που τσακώνονται. Είναι δύο υπάρξεις που προσπαθούν να αναπνεύσουν μέσα σε ένα σύστημα εξουσίας που τους στενεύει: ο άντρας που κρύβεται πίσω από μια δήθεν «προοδευτικότητα» για να κάνει ό,τι θέλει, και η γυναίκα που ψάχνει τη φωνή της σε έναν κόσμο που της ζητά να είναι ταυτόχρονα δυνατή, ήρεμη, αστεία, υπομονετική και πάνω απ’ όλα «πολιτισμένη».
Και κάπου εκεί, η πολιτική ορθότητα μετατρέπεται σε μια νέα μορφή φασισμού: μια επιβολή συμπεριφοράς που δεν λύνει τίποτα, απλώς σκεπάζει τα προβλήματα με καλοσμιλεμένες λέξεις. Το έργο μάς καλεί να κοιτάξουμε πίσω από αυτές τις λέξεις. Να καταλάβουμε ότι η ελευθερία στις σχέσεις δεν είναι σύνθημα, είναι μια λεπτή γραμμή που πρέπει να τη βαδίζουμε με προσοχή. Η ελευθερία έχει όρια, εκεί που αρχίζει του ενός, τελειώνει του άλλου. Και μέσα σε αυτή τη λεπτή ισορροπία γεννιέται η πραγματική συντροφικότητα.
Ανεβάζουμε το «Ελεύθερο Ζευγάρι» γιατί μιλάει για το τώρα. Για τις σχέσεις που προσπαθούν να σταθούν όρθιες μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει βίαια. Για τις γυναίκες που διεκδικούν χώρο. Για τους άντρες που πρέπει να μάθουν να ακούν.
Για όλους μας που ψάχνουμε έναν τρόπο να είμαστε μαζί, χωρίς να χανόμαστε.
Μια κωμωδία που θα σε κάνει να γελάσεις, να θυμώσεις, να σκεφτείς. Και ίσως να αλλάξεις…
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
«Ελεύθερο ζευγάρι»
Των Ντάριο Φο και Φράνκα Ράμε
Σκηνοθεσία: Χρήστος Συριώτης
Μετάφραση: Άννα Βαρβαρέσου Τζόγια
Παραγωγή: Τέχνη και Δράση
Βοηθός σκηνοθέτη: Ιωάννα Ασπιώτη
Επικοινωνία: Τάκης Καραΐσκος
Παίζουν: Νατάσσα Χαϊδά – Χρήστος Συριώτης
Θέατρο Αλκμήνη
Αλκμήνης 8-12
11854, Αθήνα
Τηλέφωνο επικοινωνίας: 210 342 8650
Πρεμιέρα: 22 Οκτωβρίου
Παραστάσεις: Κάθε Πέμπτη στις 20:30
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ: Γενική Είσοδος: 16€ Φοιτητικό – ΑΜΕΑ – Ανέργων: 12€ Ομαδικό (10+ άτομα): 10€
ΠΡΟΠΩΛΗΣΗ
ΤΟ ΕΙΣΙΤΗΡΙΟ ΣΑΣ ΕΔΩ ΜΕ ΕΝΑ “ΚΛΙΚ”
