Του Παναγιώτη Μήλα
«Σπουδές εξ αποστάσεως: Η λύση του μέλλοντος! Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος! Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση γνωστή και ως distance learning, παρέχει την ίδια δυνατότητα εκπαίδευσης μ’ αυτή του φοιτητή ενός συμβατικού προγράμματος σπουδών».
Αυτό θα διαβάσετε σήμερα – το 2018 – αν αναζητήσετε πληροφορίες για εναλλακτικές σπουδές. Μάλιστα όπως λένε είναι «η λύση του μέλλοντος».
Κι όμως αυτή τη… «λύση του μέλλοντος» δεν την είχε αναφέρει ως θεωρία αλλά την είχε εφαρμόσει στην πράξη ο Χρήστος Πασαλάρης.
***
Ας γυρίσουμε λοιπόν στο 1968 στην Πλατεία Κλαυθμώνος και στην οδό Ιωάννου Παπαρρηγοπούλου 3, απέναντι από το τότε υπουργείο Ναυτικών.
Εκεί είχε την έδρα της η εταιρεία ΠΕΝΤΑΣ Α.Ε. Ήταν η σχολή του Χρήστου Πασαλάρη που είχε ως αντικείμενο τη διδασκαλία δημοσιογραφικών σπουδών δι’ αλληλογραφίας. Εκατοντάδες σπουδαστές μπήκαν στον θαυμαστό κόσμο των εφημερίδων σπουδάζοντας με αυτόν τον τρόπο: Εύκολα, γρήγορα και κυρίως πολύ οικονομικά, για εκείνα τα πολύ δύσκολα χρόνια. Κάθε εβδομάδα έστελνε στους σπουδαστές με το ταχυδρομείο έναν φάκελο ο οποίος περιείχε θεωρητικά μαθήματα και μια σειρά δημοσιογραφικών ασκήσεων για πρακτική εφαρμογή. Οι δι’ αλληλογραφίας σπουδές ολοκληρώθηκαν ύστερα από 15 μήνες και 30 μαθήματα.
***
Όταν τέλειωσα τις σπουδές μου πήρα μια επιστολή με την οποία ο Πασαλάρης με καλούσε στο γραφείο του, στην Παπαρρηγοπούλου. Εκεί τον γνώρισα και έμεινα άφωνος όταν άκουσα με έκπληξη δύο προτάσεις του:
-Η πρώτη ήταν να δεχθώ να δημοσιευθούν οι απαντήσεις μου στις τελικές ασκήσεις στην πρώτη έκδοση (1970) του βιβλίου του με τον τίτλο «Πώς να γίνεται δημοσιογράφος», ως επιβράβευση της απόδοσής μου. Δέχθηκα χωρίς καν να το σκεφτώ…
-Η δεύτερη πρόταση ήταν να δεχθώ να πάω μαζί του στο εβδομαδιαίο περιοδικό «Επίκαιρα» του οποίου είχε αναλάβει τότε τη διεύθυνση. Εδώ έκανα το λάθος να σκεφτώ. Δυστυχώς αρνήθηκα επειδή δεν είχα πάρει ακόμη το πτυχίο μου και επειδή δεν είχα κάνει τη στρατιωτική μου θητεία. Μεγάλο λάθος μου τότε. Όμως παράλληλα ήταν και το τελευταίο αλλά και πιο χρήσιμο μάθημα του Πασαλάρη οποίος μου είπε: Σέβομαι απόλυτα τους λόγους για τους οποίος στηρίζεις την άρνησή σου, όμως στο δρόμο που θα ακολουθήσεις δεν πρέπει να αφήνεις να πέφτει κάτω καμία ευκαιρία. Πρέπει να την αρπάζεις αμέσως από τα μαλλιά!
Αυτή την τελευταία συμβουλή του την άκουσα και την εφάρμοσα κατά γράμμα. Έτσι την επόμενη φορά που συναντηθήκαμε ήμουν αρχισυντάκτης στο πολιτιστικό-τηλεοπτικό τμήμα στο «Έθνος» με διευθυντή τον Αλέκο Φιλιππόπουλο.
***
Μια άλλη πρωτοπορία του Χρήστου Πασαλάρη – κι αυτή πριν από 50 χρόνια – ήταν και εξακολουθεί να είναι ένα μάθημα ΚΑΙ οικονομίας, ΚΑΙ επιχειρηματικής κίνησης, ΚΑΙ ανοίγματος σε ευρύτερη ηλικιακή αγορά. Πρόκειται για τα Βιβλία Περιπτέρου. Τα πιο γνωστά και διάσημα ΒΙΠΕΡ τα οποία εμπνεύστηκε ο Πασαλάρης, ο οποίος τότε ήταν επικεφαλής στις Εκδόσεις Πουρνάρα.
Δική του ιδέα ήταν να ανοίξει τη νέα εποχή του βιβλίου στην Ελλάδα και να αποδείξει ότι το βιβλίο μπορεί να έχει ΚΑΙ κορυφαία ποιότητα ΚΑΙ χαμηλή τιμή.
Ο Πασαλάρης – σε δύσκολες εποχές – έδωσε την ευκαιρία στον κόσμο να πάει στο περίπτερο και να αγοράσει μόνο με 14 δραχμές ένα βιβλίο. Τότε η εφημερίδα στοίχιζε 3 δραχμές. Τα ΒΙΠΕΡ φιλοξένησαν όλους τους μεγάλους ξένους συγγραφείς (Αλμπέρ Καμύ, Αλέξανδρος Δουμάς, Στέφαν Τσβάιχ, Φρανς Κάφκα κ.λπ.), όλους τους νομπελίστες, όλους τους Έλληνες συγγραφείς (Κονδυλάκης, Ψαθάς, Παπαδιαμάντης, Κάλβος, Σουρής, στρατηγός Μακρυγιάννης, Λιλίκα Νάκου κ.λπ.) και όλους τους ποιητές. Τα φθηνά και ποιοτικά βιβλία ήταν στη διάθεση του κοινού.
Είχαν τουλάχιστον 200 σελίδες και μικρό σχήμα 11, 5 Χ 17, 5 εκ. Ήταν αυτοτελή, αλλά κυκλοφόρησαν και μεγάλα συγγράμματα σε πολλούς τόμους και σε συνέχειες.
Η βιβλιοδεσία τους ήταν η καλύτερη δυνατή με αυτή την τιμή. Τα βιβλία ήταν χαρτόδετα, με κόλλα στη ράχη, και με χαρτί δημοσιογραφικό, όπως της εφημερίδας δηλαδή. Ο στόχος ήταν να μπορεί ο καθένας να έχει στο σπίτι του βιβλία που διαφορετικά δεν θα μπορούσε να αποκτήσει.
Όλη η ελληνική και ξένη ποιοτική λογοτεχνία πέρασε τα χρόνια εκείνα από τις προθήκες των περιπτέρων. Τα ΒΙΠΕΡ ήταν η μεγαλύτερη εκδοτική επιτυχία στην ιστορία του ελληνικού βιβλίου. Τον πρώτο χρόνο της κυκλοφορίας τους πούλησαν 6.000.000 αντίτυπα. Τα επόμενα χρόνια ο αριθμός των αντιτύπων αυξήθηκε. Το αναγνωστικό κοινό στην Ελλάδα διευρύνθηκε πολύ.
***
Από τον επίλογο που δημοσιεύθηκε στη σελίδα 254 του βιβλίου του «Την Αλήθεια κι ας πονάει» (Νοέμβριος 2001), αξίζει εδώ να θυμίσω ένα σύντομο κείμενο του Χρήστου Πασαλάρη:
-Σήμερα είναι 14 Ιουλίου, μέρα που γεννήθηκα (το 1925), κάπου εκεί στα Εξάρχεια. Μέρα που πρέπει να παραδώσω τα πρώτα χειρόγραφα του βιβλίου. Αλλά και μέρα ανακούφισης και περισυλλογής. Σαν να ‘κλεισε μια ακόμη πρώτη σελίδα… Κοιτάζω ένα γύρο τα αντικείμενα που με περιβάλλουν, το μικρό γραφείο, το κομπιούτερ (που δεν εννοώ να χρησιμοποιήσω), τους πίνακες της Λούης, τα βραβεία, τα βιβλία, τα καναρίνια, το βιβλιάριο του Ταμιευτηρίου. Όχι, δεν έχω κάνει περιουσία, δεν έγινα πλουσιότερος απ’ ό,τι ήμουν προ εξήντα ετών. Δεν υπηρέτησα κανέναν άλλο πέρα από την εφημερίδα και τον αναγνώστη. Δεν τρύπωσα σε κρατικές υπηρεσίες. Δεν πήρα ούτε δεκάρα από κόμματα, οργανώσεις, επιχειρηματίες, λεφτάδες, σκυλάδες, πράκτορες. Δεν υπάρχει άνθρωπος να πει ότι αγόρασε ή νοίκιασε την πένα μου, το μυαλό μου, τη συνείδησή μου. Ο καλός Θεός με βοήθησε ν’ αποφύγω τις κακοτοπιές, τους πειρασμούς, τα δολώματα, τα άνθη του κακού που πνίγουν το χώρο μας. […] Χαίρομαι που ο Μητσοτάκης, ο Έβερτ, ο Καραμανλής, ο Ανδρέας, ο Λάτσης, ο Αγγελόπουλος, ο Αλαφούζος, ο Κόκκαλης, ο Βαρδινογιάννης, ο οποιοσδήποτε ΚΑΠΟΙΟΣ ουδέ καν διανοήθηκε να μου πει: «Ωρέ, πόσο κάνει η πένα σου να μπει στη δούλεψή μου;». Χαίρομαι που ήρθα σε διάσταση με 26 εκδότες για θέματα δεοντολογίας. Και χαίρομαι ακόμη γιατί οι αντίπαλοι, οι άνθρωποι που τους πολέμησα με αδιαλλαξία με σέβονται και με υπολήπτονται, ίσως πιότερο από τους φίλους. Αν όλα αυτά σημαίνουν κάτι για τα νέα παιδιά που μπαίνουν κάθε χρόνο σ’ αυτό το θείο λειτούργημα, ε, τότε […] όταν κλείσουν κι αυτά με το καλό 60 χρόνια επαγγελματικής ζωής, θα συγκινούνται να τους χαιρετάνε οι νεότεροι στο δρόμο φωνάζοντάς τους: «Γεια σου, δάσκαλε»!…
***
-Τα τελευταία χρόνια διέθετε το σύνολο των εισπράξεων από τις πωλήσεις των βιβλίων του υπέρ των απόρων σπουδαστών της δημοσιογραφίας.
***
-Ο Χρήστος Πασαλάρης πέθανε το Σάββατο 10 Μαρτίου 2018 σε ηλικία 93 χρόνων. Το «Αντίο Δάσκαλε» θα πούμε στον Δημοσιογράφο Χρήστο Πασαλάρη την Τετάρτη 14 Μαρτίου 2018 στις 2 το μεσημέρι από τον Ιερό Ναό της Παναγίτσας Παλαιού Φαλήρου. Η ταφή θα γίνει στο Νεκροταφείο Παλαιού Φαλήρου.
