Του Παναγιώτη Μήλα
Στα μέσα Ιανουαρίου 2022 έμαθα ότι ο σκηνοθέτης Χρήστος Λύγκας θα ανεβάσει το θεατρικό έργο του Neil N. LaBute «Πώς να νικήσεις τη μοναξιά». Η λέξη μοναξιά ήταν η λέξη που κυριάρχησε στα δυο χρόνια της πανδημίας που ζούμε. Η λέξη που ήταν στην κορυφή των αναζητήσεων στις ειδικές ιντερνετικές μηχανές.
Για τον λόγο αυτό σκέφτηκα να αναζητήσω κι εγώ τον Χρήστο Λύγκα για μια σύντομη συνέντευξη. Τον αγαπημένο σκηνοθέτη τον είχα γνωρίσει το 2011 όταν είχε μιλήσει εδώ στο Catisart με αφορμή το έργο «Σκοτεινό σπίτι» του Neil N. LaBute, και πάλι…
«Ο Χρήστος Λύγκας είναι σκηνοθέτης νέας γενιάς και νέας κοπής. Σκηνοθέτης που φεύγει από τα «εγώ» του, τις ευκολίες, τις διανοητικές κατασκευές, αντικρίζει κατάματα τη ζωή και τις αντανακλάσεις της και τις μεταπλάθει ακατάπαυστα σε πηγή έμπνευσης».
Την παραπάνω φράση είχε γράψει η Ειρήνη Αϊβαλιώτου τότε στον πρόλογο της συνέντευξης. Στη συνέχεια, ανάμεσα σε άλλα, τον είχε ρωτήσει αν είναι παρατηρητικός, και ο Λύγκας είχε δώσει αυτή την απάντηση:
«Παρατηρώ σχεδόν από μια φυσική τάση τους ανθρώπους, τις κινήσεις, τις λέξεις, τις αντιδράσεις τους. Κυρίως με ενδιαφέρει να αποκρυπτογραφήσω το καμουφλάζ των σχέσεων γιατί εκεί κρύβεται όλη η ουσία της ανθρώπινης κατάστασης που τόσο αφορά την τέχνη του θεάτρου και την ανάλυση των χαρακτήρων στα έργα».
Πράγματι, ο Λύγκας προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσει «το καμουφλάζ των σχέσεων» ειδικά στην περίοδο που ζούμε επέλεξε το έργο του Λαμπιούτ, του συγγραφέα ο οποίος – όπως λέει ο Χρήστος – «έχει μελετήσει τους Έλληνες τραγικούς και τα έργα τους. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα σε πολλά έργα του με πλείστες αναφορές και αναλογίες που δανείζεται από την αρχαία ελληνική τραγωδία».
***
Με τον Χρήστο Λύγκα συναντηθήκαμε στην αυλή του εμβληματικού πλέον «Vault Theatre Plus» και εκεί ένα ήσυχο απόγευμα κάναμε την παρακάτω συζήτηση.
*ΠΟΙΟ πρόσωπο έριξε φως στον δρόμο που ακολούθησες;
-Νομίζω ότι καθοριστική ήταν η επιρροή της μητέρας μου που ήταν μια πολυτάλαντη προσωπικότητα. Τραγουδούσε και ζωγράφιζε υπέροχα – η ανιψιά μου έχει πάρει το ταλέντο της στη ζωγραφική – και ήταν αυτή που ενθάρρυνε και στάθηκε δίπλα μου στις καλλιτεχνικές σπουδές και την πορεία μου στον θεατρικό στίβο. Εξάλλου ήταν και πρωταθλήτρια στο στίβο αλλά και γενικά στη ζωή!
*ΤΙ σε ώθησε σε αυτή την επιλογή;
-Ήταν ξαφνικός Έρωτας. Όταν είδα την ανακοίνωση στο σχολείο μου – φοίτησα στο Ελληνογαλλικό Κολέγιο Δελασάλ Θεσσαλονίκης, όταν ακόμα δεν ήταν στίγμα η ιδιωτική επιλογή στην εκπαίδευση – ήξερα πως αυτό ήταν το μόνο που ήθελα να είμαι. Φυσικά είχα και έναν εξαίρετο μέντορα στο θέατρο τον καθηγητή της μουσικής Σταύρο Ξύδη, που έγραψε ιστορία στην καλλιτεχνική ζωή του σχολείου.
*ΠΟΥ θα ήθελες να είσαι αν δεν ήσουν στο θέατρο;
-Σε ένα φανταστικό χρόνο. Στο παρελθόν, την περίοδο του μεσοπολέμου σε μια κεντροευρωπαϊκή χώρα μέσα στην ατμόσφαιρα της ακμής των πιο συναρπαστικών κινημάτων στις τέχνες μέρος της μποέμ ζωής μιας πόλης στη Γερμανία ή στη Γαλλία
*ΠΟΤΕ ένιωσες τη μεγαλύτερη συγκίνηση ή απογοήτευση όταν έπεσε η αυλαία;
-Η μεγαλύτερη συγκίνηση που ένιωσα ποτέ στο θέατρο ήταν όταν έπεσε η αυλαία στην κεντρική σκηνή του Εθνικού θεάτρου. Ο θίασος ήταν από το Ισραήλ και το έργο αφορούσε το θάνατο που έπεσε σε μια πόλη – ήταν μια παράσταση που συνδύαζε το σωματικό θέατρο και το θέατρο λόγου με πολύ ενδιαφέρουσα εικαστικότητα. Ο θίασος είχε μια φοβερή φόρτιση καθώς λίγο καιρό πριν την παράσταση είχαν βιώσει όλοι μαζί το θάνατο του σκηνοθέτη της παράστασης. Η ευαισθησία του θέματος και το προσωπικό βίωμα των ηθοποιών έκανε όλους μας να χειροκροτούμε ασταμάτητα όρθιοι για πολύ ώρα συγκλονισμένοι από το αποτέλεσμα. Η μεγαλύτερη απογοήτευση ήταν στη Κροατία σε ένα φεστιβάλ που τελειώνοντας η παράσταση το χειροκρότημα ήταν τόσο ανύπαρκτο που ήθελα να εξαφανιστώ από την σκηνή…
*ΠΩΣ θέλεις να δεις την ευρύτερη οικογένεια του πολιτισμού;
-Δεν πιστεύω ότι ο θεσμός της οικογένειας είναι ιδιαίτερα επιτυχημένος – φυσικά υπάρχουν και εξαιρέσεις – ειδικά στην Ελλάδα. Οπότε θα έλεγα ότι δεν πιστεύω στην έννοια οικογένεια για τον χώρο του Πολιτισμού. Νομίζω ότι είναι μια Ουτοπία η ιδεαλιστική προσέγγιση του θέματος.
*ΓΙΑΤΙ κάποιος πρέπει να αποδεχθεί το ότι «ηθοποιός σημαίνει φως»;
-Στον 21ο αιώνα, πιστεύω ότι ο μόνος δόκιμος τρόπος να ενστερνιστεί κάποιος αυτή την μεταφορά είναι αντιλαμβανόμενος τον ρόλο του ηθοποιού σαν διαμεσολαβητή του νοήματος του ρόλου του και του έργου κι όχι μέσα από τις όποιες ναρκισσιστικές προεκτάσεις έχει προσδώσει στο φαντασιακό μας η κατά τα άλλα έξοχη ερμηνεία του Μεγάλου Δημήτρη Χόρν στο κλασσικό τραγούδι ερμηνεύοντας το στίχο.
*ΤΙ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΣ στα χρόνια της πανδημίας;
-Τα χρόνια της Πανδημίας είναι ακόμα εδώ. Δεν μου έλλειψε τίποτε το σημαντικό – τα πιο ακριβά μου τα είχα και τα έχω δίπλα μου! Αντιλαμβάνομαι το ζήτημα της πανδημίας σαν μια υπαρξιακή δοκιμασία που δοκιμάζει την ηθική, τα ψυχικά μας αποθέματα αλλά και την αντίληψη μας ως προς το χρέος μας απέναντι στο κοινωνικό σύνολο, σαν πολίτες.
*ΤΙ ΣΟΥ ΕΛΕΙΨΕ στην ίδια περίοδο;
-Διαπίστωσα κάτι που σίγουρα υποπτευόμουν πάντα, ότι δηλαδή η κρίση αυτή αντί να βγάλει προς τα έξω τον καλύτερο εαυτό μας έβγαλε τον χειρότερο, και ότι κινητοποιήθηκαν τα χειρότερα ένστικτά μας – ιδιαίτερα στο χώρο του πολιτισμού και ειδικότερα του θεάτρου όπου με βιτρίνα το πολύ ευαίσθητο και σύνθετο ζήτημα της κακοποίησης και της παρενόχλησης κάποια άρπαξαν την ευκαιρία να το παίξουν εθνοσωτήρες και θεματοφύλακες αξιών που οι ίδιοι χρόνια πριν καταπατούσαν με το χειρότερο κυνισμό για να ελιχθούν και να αποκομίσουν οφέλη από τις εξουσίες που βρέθηκαν να καταγγέλλουν. Υποκρισία, ρεβανσισμός, φθόνος και εκμετάλλευση της διαπόμπευσης για προσωπική προβολή. Και φυσικά τώρα που ταΐστηκαν και ταΐζονται οι προσωπικές τους φιλοδοξίες από την εξουσία έχουν σιωπήσει εκκωφαντικά!
*ΤΙ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙΣ για τη νέα χρονιά;
-Έχω την χαρά και την τιμή να μοιράζομαι την σκηνή του «Βόλτ» με δυο εξαιρετικούς ηθοποιούς – τη Μαρία Μπρανίδου και τον Γεράσιμο Μαύρο στο έργο «Πώς να νικήσεις τη μοναξιά» του σπουδαίου αμερικανού συγγραφέα Νήλ Λαμπιούτ. Μόλις ξεκινήσαμε τις παραστάσεις και ταυτόχρονα οργανώνω τον προγραμματισμό του Θεατρικού Οργανισμού «Πρώτες Ύλες» για τη νέα χρονιά!
*ΑΓΑΠΗΤΕ μας Χρήστο, η Ειρήνη κι εγώ σε ευχαριστούμε για αυτή τη συνάντηση που είχες με το Catisart και σου ευχόμαστε τα καλύτερα.
-Κι εγώ σας ευχαριστώ και περιμένω να σας δω και πάλι μεταξύ των θεατών.
***
Το έργο του αιρετικού Αμερικανού συγγραφέα Νήλ Λαμπιούτ ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο «Vault Theatre Plus», σε σκηνοθεσία Χρήστου Λύγκα.
«Πώς να νικήσεις τη μοναξιά». Απαντήσεις σε υπαρξιακά ερωτήματα από 12 Φεβρουαρίου
